Soltústik Aral tolysady

«Samarqand qalasynda ótken otyrysta О́zbekstan, Tájikstan jáne Túrikmenstanmen jasalǵan kelisimderdiń nátıjesinde bıylǵy sýarý kezeńinde Qazaqstanǵa Syrdarııa ózeni boıynsha 3,7 mlrd tekshe metr sý, «Dostyq» memleketaralyq kanaly arqyly 909 mln tekshe metr sý kelip, Soltústik Aralǵa 975 mln tekshe metr sý jiberiledi», delingen Úkimettiń resmı habarlamasynda.

Sondaı-aq bıyl sáýirde Asta­na qalasynda Qazaqstan men Qyr­ǵyzstan Shý jáne Talas ózenderindegi 2025 jyldyń vegetasııalyq kezeńine memleketaralyq paıdalanýdaǵy sý sharýashylyǵy qurylystarynan sý berý kestesin bekitti.

«Máselen, mamyrdan qyr­kúıekke deıin Qazaqstanǵa Talas ózeni boıynsha 400 mln tek­she metr sý, Shý ózeni boıynsha ­180 mln tekshe metr sý beriledi. Osylaısha, 2025 jyldyń ­vege­tasııalyq kezeńinde sýmen qam­ta­masyz etýdiń (sáýirdi eskere otyryp) jalpy kólemi 625 mln tekshe metrdi quraı­dy», dep túsindirildi Úkimet tarapynan.

Eske salsaq, 2024 jyly Aral­ǵa 2,6 mlrd tekshe metrge jýyq sý jiberildi. Jalpy, Sol­tús­tik Araldy jandandyrý ju­mys­tary úsh negizgi baǵytta júr­gizilip jatyr. Aldymen teńiz­de jáne oǵan jaqyn aımaqta balyq aýlaý men sý jaǵdaıyn jaq­sartý, sondaı-aq Syrda­rııa óze­niniń atyrabyndaǵy sýly-batpaqty jerlerdi turaq­tandyrý jumystary júr­gizildi. Nátıjesinde, sý ınfra­qurylymy jetildirilip, Sol­tústik Aral men Syr­darııa aty­ra­byndaǵy gıdrolo­gııalyq jaǵdaı birshama jaqsarǵan.

Budan soń Qyzylorda obly­synda balyq, mal, orman sha­rýa­shylyǵyn jáne ekotýrızmdi damytý qarastyrylǵan. Sondaı-aq Aral-Syrdarııa basseıninde sý resýrstaryn basqarý júıesin, óńirdiń ekologııalyq jaǵdaıyn jaqsartýǵa kúsh salynady.

Mamandardyń aıtýynsha, qazir teńizdegi sýdyń tuzdylyǵy tórt esege jýyq tómendegen. Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstrliginiń aqparatyna sáıkes, Soltústik Araldy saqtaý jobasynyń alǵash­qy kezeńi bo­ıynsha teńizdegi sý kólemi 42 paıyzǵa artyp, 27 mlrd tekshe metrge jetti. Osylaısha, bir jylda teńizden 8 myń tonna balyq aýlanǵan. Sonymen qatar jobanyń alǵashqy kezeńinde Kókaral bógeti salyndy.

Qazir óńirde sırek kezdesetin balyq túrlerin ósiretin Qamys­tybas balyq tuqymbaǵy bar. Aral aýdanynyń Qosjar eldi mekeninde ornalasqan balyq sharýashylyǵy memlekettik tapsyryspen Kishi Aral teńizine, Syrdarııa ózeni men Qamystybas kóline qundy balyq túrlerin maýsym saıyn jiberip otyrady. Derekke sáıkes, sharýashylyq jumysshylary jylyna 50 mln-ǵa jýyq shabaq, 12 mln-ǵa jýyq tuqy, dóńmańdaı, aq amýr sekildi sırek kezdesetin balyqtardy teńizge jiberedi. Sondaı-aq sharýashylyq Qazaqstannyń Qyzyl kitabyna engen Aral qaıazyn ósiredi.

Búginde Soltústik Aral teńi­­zin saqtap qalýǵa arnalǵan jo­ba­nyń ekinshi kezeńi bas­taldy. Ony Dúnıejúzilik bank qarjy­landyrady. Atap aıt­qan­da, ha­­lyqaralyq qarjy uıy­my jo­banyń tehnıkalyq-ekono­mı­ka­lyq negizde­mesin ázirleý­ge grant bólgen. Sý resýrs­tary jáne ırrıgasııa mı­nıstrligi aýqymdy joba­nyń teh­nıkalyq-ekonomıkalyq negiz­demesin ázir­ledi, al onyń saraptama qory­tyndysy osy jyldyń jeltoqsan aıynda daıyn bolady.

Onda Úlken Aral men Kishi Aral teńizin ekige bólip turǵan Kókaral bógetiniń 12 shaqyrymy qaıta jańǵyrtylady. Buǵan qosa Qamystybas pen Aqshataý kólder júıesin turaqty sýlandyrýǵa arnalǵan gıdrotorap salynbaq. Osyndaı jumystardyń nátı­jesinde Baltyq júıesi boıynsha teńiz deńgeıi 44 metrge kóteriledi dep boljap otyr mamandar.

Mınıstrliktiń taratqan má­limetinshe, Soltústik Araldyń sý aıdynynyń aýdany 3 913 sharshy shaqyrymǵa deıin ulǵaıyp, sý kólemi 34 tekshe shaqyrymǵa jetedi. Teńizdiń bul deńgeıge deıin tolýyna 4-5 jyl qajet.

Jalpy, Úkimet sý únemdeý, transshekaralyq ózenderdegi sý resýrstaryn ádil bólý máse­lesinde kórshiles eldermen kelis­sózder júrgizip, naqty qadam­dar jasady. Aldaǵy ýaqyt­ta osyndaı kelissózderdi jal­ǵastyra otyryp, mańyzdy sý qoımalarynyń deńgeıin turaq­ty ustap turýdy josparlap otyr. Araldy qalpyna kel­tirýge baǵyttalǵan joba eń aldy­men, óńirdiń ekologııalyq jaǵ­daıyn jaqsartýǵa, balyq sha­rýashylyǵy men týrızmdi damy­týǵa jáne halyqtyń ál-aýqatyn arttyrýǵa baǵyttalyp otyr.