Bıylǵy ekinshi toqsanda elimizde reseılik quryltaıshylary bar 728 kompanııa qyzmetin toqtatty. Bul 2019 jyldan bergi eń iri kórsetkish. Statıstıka bıýrosynyń derekterine súıensek, 2024 jyldyń sáýirinen beri elimizde reseılik bıznes qurylymdarynyń sany 2 100-ge qysqarǵan. Munyń sebebine ekonomıst, R-Finance qarjy keńesshisi Arman Baıǵanovpen birge úńilip kórelik.
Bıznes kóship barady
Búginde elimizde Reseıge baılanysty 17,6 myń kompanııa jumys isteıdi. Biraq reseılik bıznes elden kete bastaǵanyna besinshi toqsan boldy. Sarapshylar bul úrdisti Ýkraınadaǵy soǵysqa baılanysty 2022 jyly bastalǵan reseılik bıznesti Qazaqstanǵa jappaı kóshirý tolqynynyń aıaqtalýymen baılanystyrady.
Osy rette ekonomıst, R-Finance qarjy keńesshisi Arman Baıǵanov bul jaǵdaıdyń birneshe sebebin atap ótti.
«Reseılik kompanııalar jańa jaǵdaıǵa beıimdelip úlgerdi. Donald Tramp pen Vladımır Pýtın arasyndaǵy kelissózder de soǵystyń aıaqtalýy múmkin degen úmit týdyryp otyr. Soǵan baılanysty bıznes kóshirýdiń qajeti azaıdy. Buǵan qosa, Qazaqstanda salyq saıasaty qatańdaı tústi. Buryn bul eldegi salyq júktemesi TMD boıynsha eń jeńil bolatyn. Qazir jaǵdaı ózgerip keledi», deıdi sarapshy.
О́zbekstan men Qytaı nege qyzyǵýshylyq tanytyp otyr?
Reseılik kompanııalar azaıǵanymen, Qazaqstanǵa qyzyǵýshylyq tanytatyn sheteldik bıznes bar. 2025 jyldyń basynan beri elimizde О́zbekstannan 527 jańa kompanııa tirkelip, jalpy sany 5 400-ge jetken. Al Qytaıdan kelgen jańa zańdy tulǵalar sany – 503. Qytaı kompanııalarynyń jartysyna jýyǵy saýda salasynda jumys isteıdi.
Sarapshy Arman Baıǵanovtyń aıtýynsha, mundaı ósimniń basty sebebi Qazaqstannyń Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq pen Keden odaǵyna múshe bolýy.
«Qazaqstan men Reseı EAEO men Keden odaǵyna kiredi. Sondyqtan úshinshi elderdiń kásipkerleri úshin Qazaqstanda tirkelý arqyly Reseı naryǵyna shyǵý áldeqaıda ońaı ári arzan», deıdi ol.
Osylaısha, Qytaı men О́zbekstannan kelip jatqan kompanııalar elimizdi aımaqtyq hab retinde qarastyryp otyr. Iаǵnı, bıznes júrgizýdiń geosaıası jáne logıstıkalyq tıimdiligin paıdalanyp, kórshiles naryqtarǵa jol ashyp bermek.
Sheteldik bıznes qazaqstandyq kásipkerlerge qaýip tóndire me?
Keıbir kásipkerler arasynda sheteldik kompanııalardyń kóbeıýi jergilikti naryq úshin qaýip tóndirýi múmkin degen alańdaýshylyq bar. Biraq ekonomıst Arman Baıǵanov bul pikirmen kelispeıdi.
«Mundaı kompanııalardyń quryltaıshylary sheteldikter bolǵanymen, olar Qazaqstanda tirkelgen. Demek, olar jergilikti zańnamaǵa baǵynady, salyq tóleıdi, jumys oryndaryn ashady. Al báseke bul tek qaýip emes, ol jergilikti bızneske ózin damytýǵa serpin beredi. Agroónerkásip salasynda ónimdilik óte tómen. Sheteldik bıznes sol sektorǵa kirip, sapa men tıimdilikti arttyrýǵa túrtki bolýy múmkin», deıdi ol.
Sonymen elimizde reseılik kompanııalar sanynyń azaıýy birqatar geosaıası jáne ishki ekonomıkalyq faktorlarmen baılanysty. Sarapshylar bul úderisti ýaqytsha qubylys retinde baǵalaı otyryp, onyń ornyna basqa sheteldik ınvestorlardyń – ásirese О́zbekstan men Qytaıdan kelgen bıznes qurylymdardyń – belsendilik tanytyp otyrǵanyn atap ótedi. Qazaqstannyń EAEO men Keden odaǵyna múshe bolýy da elimizdi aımaqtyq iskerlik hab retinde tanymal etip, syrtqy ınvestorlarǵa tartymdylyǵyn arttyryp otyr. Al sheteldik kompanııalardyń kóbeıýi ishki naryqtaǵy básekelestikti kúsheıtse de, bul úrdis otandyq kásipkerler úshin jańasha serpin men damý múmkindigine jol ashady.