JI dáýirinde qandaı mamandyqtar joıylady?

Kúni keshe ártúrli taldaý agenttigi álemdegi barlyq jumys ornynyń 40 paıyzy avtomattandyrý men jasan­dy zerdeniń yqpalynda bolatynyn boljady. Onyń qatarynda jumys oryn­dary­nyń kóptigi eskerilgen damyǵan elderde bul deńgeı 60 paıyzǵa jetip, tabysy tó­men jáne agrarlyq sektory basym damý­shy memleketterde avtomattandyrý jumys oryndarynyń sha­mamen 26 paıy­zy­na áser etedi delingen. Biraq qazirgi ge­neratıvti neıro­jelilerge negizdel­gen jańa quraldardyń qýaty bul baǵalaýǵa óz túzetýin engizip úlgerdi. Burynǵydaı adamnyń qatysýyn qa­jet etpeı, jylystap JI-diń enshisine ótken fýnk­sııa­lar­dyń qa­tary tolyǵyp keledi.

Kúndelikti qaıtalana­tyn nemese ońaı rásimde­letin jumystardyń edáýir bóligin JI esh bógelissiz atqarady. Árıne, bul bizdi tehnologııalyq jumys­syzdyq pen quldyraý kútip tur degendi bildirmeıdi. Burynǵy tehnologııalyq tóńkerister de (mysaly, aýyl sharýashylyǵyn mehanıkalandyrýdan bas­tap keńselerdi kom­pıý­terlendirýge deıin) keıbir jumys oryn­darynyń joǵalýyna jáne basqa­lary­nyń qurylýyna ákelgeni belgili. Desek te JI jaǵ­daıyndaǵy ózgeristerdiń aýqymy men jyldamdyǵy buryn-sońdy bolmaǵan.

Jyl saıyn jumysty aıtarlyqtaı ońtaılandyratyn, qyzmetkerlerdi kún­de­likti tapsyrmalardan bosatyp, odan da mańyzdy jáne shyǵarmashylyq joba­larǵa nazar aýdarýyna múmkindik be­re­tin jańa quraldar paıda bolyp jatyr. Alaıda aıqyn artyqshylyqtarǵa qa­ramastan, bul ózgeristerdiń belgili bir táýe­kelderi bar. Kóptegen kásip qazir­diń ózinde kelmeske ketse, keıbireýleri­men alda­ǵy onjyldyqtarda qosh aıtysýymyz múmkin. JI quraldarynyń damýy baıla­nys ortalyqtary opera­torlarynyń, ka­s­sırlerdiń, júrgizý­shilerdiń jáne bas­qa da mamandar­dyń sanynyń azaıýy­na­ ákelgen úrdis birneshe jyldan beri baı­­qalyp keledi. Halyqaralyq valıýta­ ­qory­nyń (HVQ) sońǵy málimetterine ­qara­­ǵan­­da, adamdy jumystan bosatatyn­ ma­­man­­­dyq­tar qatary anaǵurlym kóp. ­Chat-bot­­tar qazirdiń ózinde «sýyq qońy­raý­­­lar» shalyp, sóıleýdi beıimdeý úshin klıent­tiń daýystyq reaksııasyn tanı ala­dy. Úzilissiz, táýlik boıy ju­mys is­teý olardy tiri operatorlarmen salys­tyr­ǵanda tıimdirek etedi. De­mek­ tele­m­ar­ketologter úshin táýekel is jú­zinde eń jo­ǵary. Al kóptegen kompa­nııa baı­lanys ortalyqtaryn tolyǵymen avto­mat­tandyrylǵan sheshimderge aýys­­­ty­­rady. Daýystaǵy emosııalardy ta­­nýdy jáne ońtaılandyrylǵan qarym-qa­tynas ssenarıılerin usy­ný­dy meń­­ger­gen daýystyq bottar men neırojeliler áldeqashan tiri baılanys operatorlarynyń ornyn basqan. Alaıda búginde kúrdeli ıntellektýaldy qyzmetpen baılanysty mamandyqtarǵa da qaýip tónip tur.

Mysaly, býhgalterler men aýdıtor­lar­dyń keshendi taldaýy men sheshim qabyldaýynda adam faktory áli de ma­ńyzdy, biraq qolmen jumys isteý­ kólemi aıtarlyqtaı azaıǵan. Býhgal­ter­lik esep pen salyqtyq esep aıyry­sý­ úderisin avtomattandyrý býh­galterler men salyq keńesshilerine su­ranysty aıtarlyqtaı tómendetip otyr. Klerk, keńse qyzmetkerleri, býh­gal­terler­diń kómekshileri negizinen qujat­tar­­men, málimetter bazasymen jáne qar­jy­lyq esepteýmen jumys isteıdi. Al­go­rıtm­der men mamandandyrylǵan baǵ­darlama­lar derekterdi engizýdi, faıldar­dy suryptaýdy jáne tipti adamnyń eń az qatysýymen sońǵy eseptilikti qalyp­tastyrýdy avtomattandyrýǵa qabiletti.

JI búginde qysqa mátinderdi, ónim sıpattamalaryn, jańalyqtardy, tipti ǵylymı sholýlardy oıdaǵydaı jazyp shyǵady. Eger ınternet-dúken úshin birdeı sıpattamalar sııaqty kúndelikti mazmun týraly aıtsaq, JI ony tezirek jáne arzanyraq etedi. Al kopıraıterdiń suranysqa ıe bolýy úshin shyǵarmashylyq turǵyda izdenýine týra keledi. Sol sekil­di onlaın-bankıng, elektrondy aýda­rymdar, mobıldi qosymshalar jáne fınteh-servıster dástúrli bank bólim­she­lerine degen qajettilikti azaıta otyryp, jetekshi orynǵa ıe boldy. Buryn kassırler jasaǵan kóptegen opera­sııa­ endi qosymsha múmkindikteri bar qol­danbalar men bankomattar arqyly ońaı oryndalady. Poshta salasynda da adam­nyń eńbegine suranys jyl sanap qys­qaryp keledi. Elektrondyq hattar men messendjerlerdiń taralýy qaǵaz posh­tanyń kólemin azaıtady, al sálem­de­melerdi tez jetkizý úshin drondar men logıstıkalyq robottar kóbirek qol­danylady. Farmasevterge kelsek, JI naý­qastyń medısınalyq derekterin taldap, dári-dármek boıynsha naqty usy­nystar berýdi de meńgerip alǵan. Dárihana bıznesinde kóptegen úderis, sonyń ishinde qoıma esebi, satý jáne keńes berý algo­rıtm­derge tapsyrylýy múmkin.

Avtomattandyrýdyń ortasha táýekeli JI fýnksııalardyń edáýir bóligin almas­tyrsa da, adamdy áli tolyq yǵystyra almaıtyn mamandyqtarmen baılanys­ty. Zamanaýı júıeler jelilik trafık­tegi aýytqýlardy avtomatty túrde anyq­tap, osal tustardy izdeýge, tipti kıber­shabýyldarǵa jaýap berýge beıimdi. Degen­men bul jerde adamnyń rólin tolyq joq­qa shyǵarý múmkin emes. Kóp­tegen ­shabýyl shyǵarmashylyq ter­geý­di, zııankesterdiń psıhologııasyn zert­teýdi jáne kútpegen jaǵdaılarǵa daıyn bolýdy talap etetindikten, aqparattyq qaýipsizdik mamandaryna qajettilik ortaımaıdy. Sol sekildi jasandy ıntellekt qazirdiń ózinde qujattardy taldap, kelisimsharttardyń bastap­qy nusqalaryn daıyndaı alady. Biraq sot tájirıbesinde sońǵy sheshim adamı baǵalaýdy, onyń ishinde moraldyq-etıkalyq komponentti qajet etedi. Iаǵnı quqyqtanýdy tolyq avtomattandyrý kezeńi áli alysta.

Medısınalyq algorıtmder kóbine aýrýlardy erterek, tipti adamdarǵa qara­­ǵanda dálirek anyqtaıdy. Áıtse de dá­ri­ger naýqastyń jaǵdaıyn jan-jaq­ty ba­ǵa­laıtyn, onymen baılanysatyn, emdeý hat­tamasyn tańdap, onyń sal­dary úshin jaýap beretin tulǵa bolyp­ qala be­redi. Sondaı-aq generatıvti til­dik­ mo­delder kodtyń úzindilerin jazyp, ony teksere alady, algorıtmdik she­­shim­derdi usynady. Biraq jaqyn arada ázir­leýshilerdi tolyǵymen ­aýystyrý shyn­dyqqa sáıkes kelmeıdi, óıtkeni kúr­deli jobalar shyǵarmashylyqty, abstrak­­tili oılaýdy jáne klıenttermen, áriptestermen tyǵyz yntymaq­tas­tyq­ty qajet etedi. JI jańalyqtar­dy, esepterdi ázirlep, oqyǵandy qaıta aıtyp bere alady. Biraq jýrnalıstik zertteýler, bire­geı reportajdar men saraptamalyq ma­­qalalar mán-maǵy­nany baǵalaıtyn, derek­­kózdermen baı­lanysyp, naqty fak­tiler­di jınaıtyn tiri adamnyń sheber­li­ginsiz týyn­damasy anyq. Qazirde syzba­lar­­dy, esepteýlerdi jáne dızaındy ja­saý­ǵa kómektesetin neırojeliler bar, biraq olar ádette jumystyń kúndelikti bó­ligin jeńildetedi. Shynymen biregeı jáne sáıkes keletin jobany jasaý úshin sáýlet­shiler men dızaınerlerdiń tá­jirı­besi men kórkemdik kózqarasy áli de qajet. Son­daı-aq­ avtomattandyrylǵan algorı­tmder úlken kólemdegi derekterdi jınaýǵa, tazalaýǵa jáne óńdeýge, zańdy­lyqtardy tabýǵa, tipti bastapqy gıpotezalardy tujyrymdaýǵa qabiletti. Alaıda joǵary deńgeıli saraptama, nátıjelerdi túsindirý jáne iskerı she­shimder qabyldaý áli de adamnyń qa­tysýyn talap etedi. Medısınalyq zert­hanashyǵa kelsek, zamanaýı zerthana­lar synaqtardy adamǵa qaraǵan­da tezi­rek jáne dálirek júrgizetin avtomat­ty analızatorlardy keńi­nen qol­dana­tynyna qara­mastan, zerthanashy áli de úlgilerdiń sapasyn baqy­lap, she­kara­lyq nátıjelerdi túsindirip, shtat­tan tys faktorlardy eskerýi kerek.

Jasandy ıntellekt jaqyn arada adam­men básekege túse almaıtyn, ár kez suranysqa ıe mamandyqtar da bar. Ádet­te kúrdeli fızıkalyq kúsh-jigerdi ne­mese emosıonaldy ıntellekt pen kreatıv­tilikti qajet etetin jumystar qata­ry­na:­ qurylysshy, santehnık, elektrık, mu­­ǵalim, tárbıeshi, psıholog, dızaı­ner, sýretshi, ánshi, áleýmettik qyz­met­ker,­ medbıke, kútýshi, kásibı sportshy men­ jattyqtyrýshy jatady. Bul sala­­­lar­da keıbir kúndelikti aspek­tiler jeńil­degenimen, mamannyń róli talassyz bolyp qala beredi.

Keleshekte qandaı ssenarıı shyn­dyq­qa aınalatynyn boljaý qıyn. Keıbir mem­leketter kez kelgen jaǵ­daıda jumys oryn­daryn saqtaý jolymen júrip, ro­bottarǵa salyq salsa, endi biri ınnovasııalar men jappaı qaıta daıarlaý kýrstaryna bet bu­rary haq. Qaıtken kúnde de adamnyń ıkem­diligi men shyǵarmashylyǵy kóbine avtomattandyrý soqqylarynan paıda kóredi. Tarıhtaǵy árbir ónerkásiptik revolıýsııa jańa múmkindikter ashqan. Tehnologııanyń úzdiksiz damýy, jasandy zerde múmkindikteri bolashaqta eńbekti uıymdastyrý men biliktilik talaptaryn túbegeıli ózgertetini aıqyn. Tapsyrmany tıimdirek oryndaıtyn mashınalar kóptegen salada jumysshy­nyń ornyn basyp jatqan búgingi ómir shyndyǵy túbinde ozyq óndiristi damytý men jańa jumys oryndaryn qurýǵa da jol ashady. Demek bul jaǵdaıda ja­sandy ıntellekt «kásipter qabirine» aınal­maıdy, biraq olardy ózgertip, adam­dy aǵymdaǵy qat-qabat sharýadan bosatýǵa, qol uzarǵan saıyn bolashaqqa jańa maqsattar qoıý jóninde oılanýǵa negiz salady.