2026 jyldan bastap kúshine enetin jańa Salyq kodeksi qoǵamnyń barlyq jigine áser etedi. Onyń eń basty jańalyǵy – salyqtyq ákimshilendirýdi jeńildetý arqyly kásipkerge túsetin salmaqty azaıtý ári kóleńkeli ekonomıkany qysqartý. Memleket bızneske senim artyp, baqylaýdan túsindirýge, jazalaýdan yntalandyrýǵa kóshpek.
Salyqtyq ákimshilendirý jeńildeıdi
Salyq jáne keden saıasaty departamentiniń dırektory Erlan Saǵynaevtyń aıtýynsha, ákimshilendirýdi reformalaý arqyly memleket birden úsh maqsatqa qol jetkizýdi kózdep otyr: kóleńkeli ekonomıkany azaıtý, kásipker úshin qolaıly salyq ortasyn qalyptastyrý jáne bıýdjettegi salyq kirisin turaqtandyrý.
«Búginde salyqty kim qansha tóleýi kerek degen suraqtan góri, ony qalaı, qandaı jolmen jáne qandaı júıemen jınaıtynymyz mańyzdyraq bolyp tur. Sebebi mólsherleme tómen bolǵanymen, eger ákimshilendirý júıesi kúrdeli, senimsiz jáne ashyq bolmasa, nátıje shyqpaıdy. Sondyqtan jańa kodeks osy máseleni túbirimen ózgertýdi kózdeıdi. Endi basty nazar aldyn ala eskertý, túsindirý jáne salyqty avtomatty túrde esepteý arqyly tóleýge baǵyttalady», deıdi sarapshy.
Kásipkerlerdiń kóbi salyq tóleýden qashpaıdy. Olar salyqty qalaı esepteý kerek ekenin bilmeıdi nemese qatelesip, arty aıyppul men tekserýge ulasady. Shynynda da, salyq esebin avtomatty túrde qalyptastyratyn «E-Salyq-Business», «E-Salyq-Qoldau» qosymshalary qoldanysqa endi. Kásipker shot-faktýra jiberip, taýar aınalymyn kórsetse bolǵany, qalǵan esepter júıe arqyly daıyndalady. Qazir elektrondy baqylaý-kassalyq mashınalardy 2,4 mln salyq tóleýshiniń 87%-y paıdalanady. Jańa talaptar bul kórsetkishti 100%-ǵa jetkizýdi kózdeıdi. Sonymen qatar tańbalanǵan taýarlardy qadaǵalaý, POS-termınaldardy qoldaný, shot-faktýralardy onlaın jiberý tárizdi quraldar da tolyq engizilmek.
«Eń úlken ózgeristerdiń biri – táýekelderdi basqarý júıesiniń kúsheıýi. Iаǵnı endi barlyq kásipker birdeı tekserilmeıdi, tek táýekeli joǵary toptarǵa ǵana nazar aýdarylady. Salyq qyzmeti qazirdiń ózinde táýekelderdi basqarý júıesi arqyly 47 kórsetkish negizinde 1 mln-nan astam salyq tóleýshini baqylaýda ustap otyr. Jańa júıe bul úderisti anaǵurlym ádil etedi. Buryn tekserý, aıyppul – salyq organynyń negizgi quraly edi. Endi biz kásipkerge senip, aldyn ala eskertý men sıfrlyq jolmen retteýdi usynyp otyrmyz. Bul mádenı ózgeris – salyq júıesin májbúrleýden senimge kóshirý», deıdi Erlan Saǵynaev.
Bıznes ne utty, neden qaýiptenedi?
Bul úderistiń kýási ǵana emes, belsendi qatysýshysy bolǵan Ulttyq kásipkerler palatasynyń tóraǵasy Raıymbek Batalovtyń aıtýynsha, keıingi eki jyl boıy bıznes-qaýymdastyq kodeks mazmunyna tikeleı aralasyp, kásipkerlerdiń múddesin qorǵaý jolynda júıeli jumys atqardy.
«Biz bul kodeksti jaı ǵana baqylaýshy emes, qalyptastyrýshy tarap retinde qaradyq. Osy qujattyń kásipkerler úshin qolaıly bolýyn talap etip, talaı normaǵa ózgeris engizýge qol jetkizdik. Jumys tobyna 300-den astam sarapshy tartylyp, jyl boıy naqty usynystar ázirlendi. Bul – shynaıy eńbek pen mámile nátıjesi», deıdi R.Batalov.
Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Onyń sózinshe, kodekste birqatar ilgeriletýshi bastama bar. Máselen, kóp talqylanǵan qosylǵan qun salyǵy (QQS) mólsherlemesi bastapqyda usynylǵan 20% emes, 16% deńgeıinde bekitilgen. Bul – bıznes úshin aıtarlyqtaı jeńildik. Sondaı-aq QQS boıynsha mindetti tirkeý shegi 78 mln teńgeden 40 mln teńgege deıin tómendegeni – shaǵyn kásipkerlerge esepke turýdy jeńildetip, salyq salasynyń shekaralaryn naqtylaýǵa kómektesedi. Al ózin-ózi jumyspen qamtyǵan azamattarǵa arnalǵan 4%-dyq arnaıy rejim engizilip, oǵan barlyq áleýmettik tólem qosylǵan. Eń bastysy, jeke tabys salyǵyn tóleý mindetinen bosatylady.
«Bıznes úshin taǵy bir mańyzdy baǵyt – korporatıvtik tabys salyǵy (KTS). Bul jerde biz áleýmettik saladaǵy uıymdar úshin aıtarlyqtaı qoldaý jasadyq. Jańa kodekste olar úshin KTS kezeń-kezeńimen engiziledi: kelesi jyly – 5%, 2027 jyldan bastap – 10%. Muny bilim berý, medısına jáne áleýmettik jobalar salasyndaǵy kompanııalarǵa demeý desek bolady. Sonymen qatar zalaldardy keıingi jyldarǵa kóshirý merzimi 10 jyl bolyp qaldy. Importtyq QQS boıynsha burynǵydaı esepke alý tásili saqtalyp otyr, bul da bıznestiń ótimdiligin saqtap qalýǵa kómektesedi», dep naqtylady R. Batalov.
Jańa salyq reformasy ınnovasııalyq salaǵa da nazar aýdarǵan. Endi ǵylymı-zertteý jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq jumystarǵa jumsalǵan shyǵyndarǵa 200% mólsherinde túzetý engizilmek. Alaıda bul ózgeristerdiń barlyǵy tek jaǵymdy jańalyqtardan turmaıdy. Kásipkerlerdi alańdatqan birneshe daýly másele de bar. Sonyń biri – medısınalyq qyzmetterge QQS engizý.
«KTMKK, MÁMS aıasynan tys medısınalyq qyzmetter men taýarlarǵa QQS salý – qaǵaz júzinde durys bolǵanymen, is júzinde oryndalýy qıyn. Qazir kóptegen klınıka men aýrýhanada jeńildetilgen jáne aqyly qyzmetterdi naqty bólip otyratyn jeke esep júıesi joq. Bul jaǵdaı salyq qatelikterine, artyq tólemderge jáne aıyppuldarǵa ákelip soǵýy múmkin. Mundaı sheshim shaǵyn bıznes úshin ońaıǵa soqpaıdy», deıdi.
Batalovtyń sózinshe, kodeksti jetildirý toqtamaıdy. Iske asyrylý barysynda týyndaǵan kemshilikterdi Úkimetpen birlese otyryp sheshýge bolady.
«Kodeks – ómir súretin qujat. Ár tarmaǵy tájirıbede synalyp, qajet bolsa, qaıta qaralyp, naqtylana túsýge tıis. Biz UKP retinde bul jumysty jalǵastyra beremiz. Bastysy – kásipker men memleket arasynda ashyq dıalog ornatý. Qazir bizge emosııa emes, fakti men dálel kerek. Al kásipkerlerge turaqty ári boljamdy salyq júıesi qajet», dedi R.Batalov.