• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
Jádiger 25 Shilde, 2025

Saq sadaǵy

50 ret
kórsetildi

Erte dáýirde, Azııa qurlyǵynda kezektesip ulys qurǵan ǵundardan keıingi túrki, uıǵyr, qımaq, qyrǵyz, mońǵoldar ózderiniń sadaǵyn ejelgi ǵun sadaǵy negizinde damytqan. Sonyń biri – saq sadaǵy.

Ǵun sadaǵyna qaraǵanda saq­tardyki shaǵyn ári qysqa, jumsaq bolǵan­dyq­tan, at ústinen atýǵa qo­laıly. Iаǵnı saqtar ǵun sada­ǵyn kishi­reı­tip jasaý arqyly at ús­tinen atýǵa yńǵaıly túrin dúnıege ákelgen.

Saq jáne ǵun sadaǵynyń aıyr­masy kóp. Saq sadaǵynyń uzyn­­dyǵy 0,6–0,8 metr bolsa, ǵun sadaǵy 1,2–1,6 metr. Basty aıyr­mashylyǵy –  saq sadaǵynyń suǵy qysqa, ǵun sadaǵynyń suǵy uzyn bolady. Ǵun sadaǵy – saq sadaǵyna qaraǵanda úlken ári qýatty.

Keıbir batystyq derekkózder bul sadaqty «skıf sadaǵy» dep kór­setedi. Qurylymy týraly qa­zaq qarýtanýshysy, etnograf Qalıolla Ahmetjan sadaq bir­neshe bólek materıaldan qu­ras­­tyrylyp, olar taramyspen be­ki­tilgen deıdi. Iаǵnı mundaı sadaq ádettegi jaǵdaıda keri ıi­lip turady. Al qoldanǵan kezde serip­­pesi asa qýatty bolǵan. ­Sa­daq­­tyń uzyndyǵy shamamen 60–80 sm, oǵynyń uzyndyǵy ­60–70 sm bolǵany týraly jazady.

V–VI ǵasyrlarda dara ulys qu­ryp, jurtty aýzyna qaratqan túrkiler jasaǵan sadaq ta osy sadaqtyń jalǵasy. Túrkiler sa­daqtyń serpini qatty bolý úshin ǵundardykin sál kishireıtip, at ústinen atýǵa yńǵaılap, ýaqyt óte kele sadaqtyń suǵy men ıininiń de ishi-syrtyna jáne baýyr-jonyna múıiz japsyrma qaptap, jetildiredi.

Onyń syrtynda kóne túrkiler temir qortýmen aınalysqanyn bilemiz. Soǵan qaraǵanda sadaq jebeleri temirden quıylyp, jete jasalyp túrlengeni anyq. Zertteýshiler túrki sadaǵynyń uzyndyǵy 120-140 sm, eń basty­sy, qurama – kúrdeli sadaq paıda­lan­ǵany jaıly derek keltiredi.

 

Sońǵy jańalyqtar