О́ńirde ónimin alaýlatyp-jalaýlatyp jarnamalamaı-aq, baıypty jumys istep jatqan kásiporyndar barshylyq. О́ıtkeni mundaı óndiris oryndarynan shyǵatyn ónimge degen suranys qashanda joǵary. Mysaly, Qostanaı agromehanıkalyq zaýyty topyraq óńdeý, tuqym, astyq, shóp tasý jumystarynda júrgen tehnıkaǵa qajet aspaly jáne tirkemeli agregattar men olardyń usaq bólshekterin shyǵarady.
Syrttan metall, dońǵalaq qana satyp alynady. Qalǵan dúnıeniń bári kásiporynda jasalady. Zaýyt birte-birte jańa tehnıkalardy óndirýge bet buryp otyr. Máselen, taıaýda amerıkalyq «Mark farlaın» agregatynyń balamasyn qurastyryp shyǵardy. Onyń bólshekterdi de osy jerde jasalady. Bul tyrmanyń baǵasy amerıkalyq tehnıkadan eki ese arzan. Sheteldik tyrma shamamen 30 mln teńge tursa, Qostanaıda shyǵatyn tyrmanyń baǵasy – 12 mln teńge.
«Tolyq óndiris jelisi jolǵa qoıylǵan. Metaldy syrttan satyp alamyz. Ony aldymen kesip, qıyp, jonyp, usaq torapty daıyndaý sehyna jiberemiz. Ol jerde mamandar plazmamen kesip, dońǵalaqtyń kúpshegin, taǵy da basqa kerek bólshekterdi jasaıdy. Odan ári qaraı dánekerleý, boıaý, qurastyrý jumystary júrgiziledi. Daıyn agregatty osylaı jasap shyǵaramyz. Búginde bizdiń kásiporyn otandyq naryq keńistiginen óz ornyn tapty. Elimizge syrttan kirip jatqan Reseı, Belarýs ónimderimen básekelese alady. Tipti keıbir ónim túrleri boıynsha otandyq naryqtyń 90%-yn alyp otyrmyz. Mysaly, keıingi jyldary sharýashylyqtardyń deni bizdiń topyraq qopsytatyn súıretpeli, tisti tyrmalarymyzdy satyp alyp jatyr», deıdi zaýyt dırektory Rýstam Qalymjanov.
Kásiporyn ónimderin negizinen Qostanaı, Aqmola, Qyzyljar, Pavlodar, Qaraǵandy, Aqtóbe óńiriniń dıqandary satyp alady. Taıaýda ǵana Reseıge eki tyrmaq jóneltilgen.
«Reseı naryǵyna shyǵýdy kózdep otyrmyz. Qazir naryqta eń ótimdi degen 2-3 ónim ǵana daıyndaımyz. Basty maqsat – bulardy TMD keńistigindegi eń sapaly ónimge aınaldyrý. Qazirdiń ózinde bizdiń tyrmalar qostanaılyq dıqandar úshin brend sanalady», deıdi zaýyt basshysy.
Jergilikti kásiporynnyń ónimin satyp alyp jatqan sharýalar shyǵarǵan qarjynyń 30%-yn memleket ótep berip otyr. Zaýyt taıaýda «Kásipkerlikti damytý qory» arqyly metall quıý sehyna jańa qurylǵy satyp aldy. Qýatty qurylǵynyń kómegimen seh aıyna 60-70 tonna eski-qusqy temir-tersekti qaıta óńdep, óndiristik sehqa shıkizat daıyndap berip otyrady. Zaýyttyń óndiristik sehy aspaly, tirkemeli aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn, uzyn, qysqa tirkemelerdi shyǵarady. Zaýyt basshylyǵy qazir óndiris kólemin ulǵaıtý maqsatynda О́nerkásip jáne qurylys mınıstrliginen qoldaý surap, kelissóz júrgizip jatyr.
«Bizde memlekettik qoldaý baǵdarlamalary kóbine elimizge sheteldik ınvestorlardy tartý, olardyń osy jerde óndiris ornyn ashýyna, odan ári óndiristiń jergilikti úlesin arttyrýyna qolaıly jaǵdaı jasaý maqsatynda jumys isteıdi. Bizdiń kásiporyn, máselen, tyrmanyń tisin shyǵarady. Jer óńdep, egin egip júrgen sharýalar tyrma tisiniń tez jelinetinin, óte kerek ónim ekenin jaqsy biledi. Elimizde mundaı ónim shyǵaratyn bir-eki kompanııa bar. Sonyń biri – osy Qostanaı agromehanıkalyq zaýyty. Eger mınıstrlik qoldaý bildirip jatsa, nur ústine nur bolatyn edi. Áıtpese, syrttan ákelinip jatqan ónimdermen básekege túsý óte qıyn», deıdi Rýstam Qalymjanov.
О́ndiristik sehtyń basqarma dırektory Meıramǵalı Telbaevtyń aıtýynsha, kóktemde 70-ten astam ylǵal japqysh agregat jasap shyǵarǵan zaýyt qazir iri egin sharýashylyqtarynan túsken tapsyrys negizinde jumys istep jatyr.
«Keıingi jyl ishinde 200-ge jýyq agregat sattyq. Osy aıda 60-tan asa tapsyrys alǵanbyz. Tapsyrys legi munymen de toqtap jatqan joq. Solardy ýaqytynda jasap, tutynýshyǵa tapsyrýymyz kerek. Dońǵalaq kúpshegin de ózimiz jasaımyz. Ár fermer alqabynyń kólemine qaraı, óz qalaýy boıynsha tapsyrys beredi. Soǵan oraı eni 14, 18, 22, 26 metrlik agregattardy usynamyz. О́zimiz aparyp, sharýashylyq basynda qurastyryp beremiz. Bir agregatta 1 000-nan 2 000-ǵa deıin tis bar. Erterekte tistiń bárin Belorýssııa men Reseıden satyp alatynbyz. Qazir ózimiz jasaımyz. Frezerlik stanogimiz bar. Jas mamanymyzdy Almatyǵa jiberip oqytyp aldyq. Qazir bárin ózi isteıdi. Tis quıatyn bir qalypty jylda 3-4 mln teńgege satyp alatynbyz. Ony da jas mamanymyz ózi isteıtin boldy. Osyndaı talapty jastardy jumysqa alyp, oqytyp, úıretip jatyrmyz. Jalaqylary joǵary. Jospar oryndasa alatyn syıaqysy taǵy bar. Sondyqtan qazir bizge jastar kóp keledi», deıdi seh basqarmasy.
О́ndiristik sehta 40-qa jýyq maman jumys isteıdi. Eńbek etip jatqan jastar birneshe mamandyqty qatar meńgergen, bir jumysshy birneshe stanokta jumys isteı beredi. Zaýyt basshylarynyń aıtýynsha, bul kásiporyn shyǵaryp jatqan ónimniń ózindik qunyn tómendetýge múmkindik beredi. Qostanaı agromehanıkalyq zaýyty tapsyrys aıasynda astyq tasıtyn júk kólikterine arnalǵan uzyn, qysqa tirkemelerdi de jasap shyǵarady. Mundaı tirkemelerdiń dońǵalaǵy ǵana syrttan satyp alynady. Sol sebepti, mundaı ónimdi de kásiporynnyń tól týyndysy deýge tolyq negiz bar.
Qostanaı oblysy