Aýyzsý tapshylyǵy – ǵasyr derti. Bul másele týraly jahandyq sammıtterde aıtylyp, ǵylymı qaýym talqyǵa salsa da, problemany birden sheshý múmkin emes. Al Oral qalasynda turatyn qarapaıym mektep oqýshysy Taır Ýashev bul túıtkilge balama jol izdep, naqty áreketke kóshken.
Taır qur sózben shektelmeı, aýadaǵy ylǵaldy aýyzsýǵa aınaldyratyn qurylǵy jasap shyǵardy. Bul qurylǵyǵa «AquaAeris» degen at berilgen. Qazirdiń ózinde halyqaralyq baıqaýlarda top jarǵan.
– Bala kezimnen túrli qurylǵy qurastyrýǵa áýes boldym. 8-synypta teńizdegi munaı aǵyp ketken jerlerdi anyqtaıtyn avtonomdy keme jasap, respýblıkalyq robottar olımpıadasynda júlde aldym. Keıin qoqysty suryptaý júıesin oılap taptym. Biraq meni shyn mazalaǵan, oılandyrǵan másele – aýyzsýdyń jetispeýshiligi edi. Muǵalimder sý – adam aǵzasy úshin eń mańyzdy resýrs ekenin aıtyp, onyń qory jyldan-jylǵa azaıyp bara jatqanyn túsindirdi. Osydan keıin men aýany balama sý kózi retinde qoldanýǵa bolatyny týraly oılana bastadym. NZM-de oqyp júrip, fızıka pánine qyzyǵýshylyǵym artty. Túrli ınjenerlik jobalardan keıin «AquaAeris» qurylǵysynyń ıdeıasy keldi, – deıdi Taır.
Taır Ýashev – fızıka-matematıka baǵytyndaǵy Nazarbaev zııatkerlik mektebiniń 11-synyp oqýshysy. Onyń aıtýynsha, «AquaAeris» qurylǵysynyń jumys isteý júıesi óte qarapaıym. Qurylǵydaǵy jeldetkishter aýa aǵynyn ishke tartyp, ony arnaıy kamerada salqyndatady. Aýa shyq núktesine deıin salqyndaǵanda, ishindegi ylǵal kondensasııalanyp, sýǵa aınalady. Bul sý súzgiden ótip, mıneraldanady. Nátıjesinde, taza, ishýge jaramdy sý daıyn bolady. Qurylǵy táýligine 20 lıtrge deıin aýyzsý óndire alady. Taǵy bir ereksheligi – ekologııalyq taza bolýy. Ol kún batareıasy men jel týrbınasynan qýat alyp jumys isteı alady. Bul ásirese, elektr jaryǵy turaqty emes, shalǵaı aýyldar úshin asa mańyzdy sheshim bolmaq.
Taır men onyń komandasy 2024 jyldyń qazan aıynda «Tidal Tumble» jobasyna birigip, «AquaAeris»-tiń alǵashqy prototıpin jasap shyǵarǵan. Sol qurylǵymen «Almaty Tech Cup» jarysyna qatysyp, 130 komandanyń arasynan úzdik úshtikke kirip, «Robot Design» atalymynda birinshi oryn aldy. Osy jetistikten keıin komanda AQSh-tyń Výster qalasynda ótken halyqaralyq «Waffle fll» chempıonatyna shaqyrtý alady. Munda 108 elden kelgen 650 úzdik top arasynda jalǵyz Ortalyq Azııa komandasy retinde qatysady. Jarys nátıjesinde «Engineering Excellence» atalymynda ekinshi oryndy ıelenip, robot oıyny nátıjesi boıynsha altynshy orynǵa turaqtaǵan.
– Qazylar bizdiń jobanyń ıdeıasy men ınjenerlik oryndalýyn erekshe atap ótti. AQSh, Qytaı, Ońtústik Koreıa sekildi alpaýyt eldermen qatarlasa jarysý men úshin úlken maqtanysh. Elimizdiń týyn halyqaralyq sahnada kóterý bala kezden bergi armanym edi. Osyndaı jeńis maǵan senim syılaıdy. Qazir «AquaAeris»-ti jetildirip, aldaǵy jyly elimizde óndiriske shyǵarýdy josparlap otyrmyz. Bul qurylǵy ásirese sý tapshylyǵy qatty seziletin óńirlerde adamdarǵa kómektesedi dep senemin, – deıdi Taır.
Jas ónertapqyshtyń basty maqsaty – tek baıqaýlarda júlde alý emes, shyn máninde qoǵamǵa paıdaly tehnologııa jasaý. Bolashaqta «electrical engineering» nemese «computer science» baǵyty boıynsha joǵary oqý ornyna túsip, ınjener bolýdy armandaıdy.