Resmı statıstıkaǵa súıensek, elimizde keıingi 10 jylda týberkýlezge qatysty epıdemıologııalyq jaǵdaı ájepteýir jaqsarǵan. Qýantarlyǵy, aýrýdyń osy túrin emdeý, dıagnostıkalaý medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi sheńberinde tegin. Iаǵnı týberkýlezge shaldyqqan pasıenttiń MÁMS-ke tirkelgen-tirkelmegeni mańyzdy emes.
Kópshiligimiz bile bermeımiz, elimiz Ortalyq Azııa aımaǵynda, postkeńestik keńistikte týberkýlezge qarsy barlyq is-sharany memleket qarajaty esebinen júrgizetin jalǵyz el sanalady. Aýrýdyń aldyn alý sharalary, emdeý bári-bári tegin qamtamasyz etiledi. Osynyń arqasynda 10 jyldyń bederinde týberkýlezdiń taralý deńgeıi 52%-ǵa tómendegen. О́lim-jitim 75,6%-ǵa azaıǵan. Sondaı-aq pasıentterdiń belsendi kontıngenti 56%-ǵa tómendepti. Bıylǵy jyl basynan bergi 6 aıdyń qorytyndysy boıynsha 8092 týberkýlezben aýyratyn naýqas esepte tur. «Pallıatıvti» dep atalatyn toptaǵy pasıentterdiń sany 82,1%-ǵa azaıdy, bul topta 89 pasıent esepte tur.
Búginde elimizdiń alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek mekemelerinde týberkýlezdi dıagnostıkalaýdyń jańa ádisteri engizilgen. Sony tehnologııalar aýrýdyń bar-joǵyn, týberkýlez mıkobakterııalarynyń dárilik sezimtaldyǵyn nebary eki saǵat ishinde anyqtaýǵa múmkindik beredi. «Gene Xpert» dep atalatyn mundaı zertteý MSAK jelisi deńgeıinde qoljetimdi, aýdandarda tegin. Búginde respýblıka kóleminde osyndaı 148 apparat bar. Osy baǵyttaǵy basqa da jetistikterdi Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń shtattan tys bas ftızıatr-dárigeri, Ulttyq ftızıopýlmonologııa ǵylymı ortalyǵynyń basshysy Málik Ádenov aıtyp berdi.
– Qazir elimizde týberkýlez ınfeksııasyn anyqtap, dıagnostıkalaýǵa mantý synamasy, ATR (týberkýlez rekombınantty allergeni bar synama), kvantıferon synaǵy (IGRA synaǵy) qoldanylady. Barlyq oblystyq ftızıopýlmonologııalyq ortalyqtarda zamanǵa saı jabdyqtary bar bakterıologııalyq zerthanalar jumys isteıdi. Munda dárilik sezimtaldyqtyń barlyq spektrin anyqtaýǵa, pasıentterge eń tıimdi emdeý tásilin taǵaıyndaýǵa bolady. Flıýorografııalyq skrınıngterdiń tıimdiligi 100 myń tekserilgenge 2,4 jaǵdaıdy qurady. Elimizde týberkýlezben aýyratyn naýqastardy emdeıtin 455 ftızıatr kabıneti, baqylanatyn em júrgizýge arnalǵan 2564 kabınet jumys isteıdi. Emniń ambýlatorııalyq kezeńinde, alty aıdyń qorytyndysy boıynsha, 5955 pasıent bar, olardyń 37%-y em-domdy onlaın rejimde alady, – deıdi M.Ádenov.
Týberkýlezge shaldyqqan naýqastarǵa ıneksııalyq preparattardy qoldanbaı tıimdi emdeý rejimderi qoljetimdi. Qoldanystaǵy negizgi quraldardyń biri – BSJ vaksınasııasy. Halyqaralyq standarttar men málimetterge sáıkes, 5-6 jas aralyǵyndaǵy revaksınasııa toqtatyldy. Búginde ekpe tek bala týǵannan keıin bir márte salynady. Byltyrǵy jáne aǵymdaǵy jyldyń alǵashqy 6 aıynyń qorytyndysy boıynsha jańa týǵan nárestelerdiń 97%-dan astamy BSJ vaksınasyn alǵan. Vaksınanyń artyqshylyǵy – aýrýdyń kúrdeli, keń taralǵan túrlerin boldyrmaýǵa múmkindik beredi. Eger bala naýqastanyp qalsa, onda aýrý jeńilirek ótedi. Dárigerler qazir týberkýlezdi emdeýdiń jańa tásilderin barynsha qoldanady. Sonyń arqasynda emdeý merzimderin 24 aıdan 9-12 aıǵa deıin qysqartýǵa bolady. Tıimdiligi 90%-dan asatyn dári-dármek túrlerin de jıi qoldana bastaǵan.
– Profılaktıkalyq emdeýge erekshe nazar aýdaramyz. Ol adamda týberkýlezdiń belsendi túri, klınıkalyq kórinisteri bolmaǵan kezde taǵaıyndalady. Biraq aǵzada týberkýlez mıkrobakterııalary bolady. Aýrýdyń asqynýyna jol bermeý úshin profılaktıkalyq kýrstar júrgiziledi. Zamanaýı emdeý rejimderi bar bolǵany 1-3 aıda tıimdi profılaktıkadan ótýge múmkindik beredi. Jyl saıyn profılaktıkalyq emdeýden ótip jatqan eresekterdiń de, balalardyń da sany artyp kele jatqanyn atap ótkim keledi. El turǵyndaryn balalaryn vaksınalaýǵa, olardy týberkýlezden qorǵaýǵa shaqyramyz, – dedi M.Ádenov sózin túıindep.
Byltyr 13 myńǵa jýyq adam profılaktıkalyq em alǵan. Olardyń 56%-y balalar. Bıylǵy alty aıda 8 633 azamat emdelgen. Keshendi is-sharalardyń arqasynda týberkýlezdiń barlyq túriniń 90%-dan astamy búginde tolyq emdelip jatyr. Naq qazir el azamattarynyń saýyǵý deńgeıi 86,4% quraıdy. Osyǵan qosa, taǵy bir mańyzdy habardy – elimizde «Pretomanıd» atty jańa preparatty qoldanýǵa qatysty qanatqaqty joba bastalypty. Ony qoldanǵanda týberkýlezdiń dárige tózimdi túrlerin emdeý nebári alty aıǵa ǵana sozylýy múmkin. Bul az merzim ári álemdik deńgeıde tanylǵan terapııanyń eń tıimdi ádisteriniń biri sanalady. Demek taǵy bir onjyldyqta statıstıkany qazirgiden de jaqsartyp, otandyq medısınaǵa oń nátıje ákelýge tolyq negiz bar.