Taıfýn - Tynyq muhıtynyń batys bóliginde paıda bolatyn tropıkalyq sıklon. Olar apatty jel, nóser jańbyr jáne teńizdegi bıik tolqyndarmen (sýnamıǵa uqsas daýyl tolqyndary) erekshelenedi. Tarıhta mıllıondaǵan adamnyń ómirin qıǵan jáne qalalardy qıratyp ketken iri taıfýndar bar. Álemde tabıǵı apattar jıilegen tusta adamzat tarıhynda asqan zardappen este qalǵan taıfýndar toptamasyn ázirledik, dep jazady Egemen.kz.
1970 jyldyń 12 qarashasynda Bangladesh pen Úndistannyń Batys Bengal aımaǵyna soqqan Bhola sıklony tarıhtaǵy eń kóp adam ólimine sebep bolǵan tropıkalyq daýyl sanalady. Jeldiń ekpini saǵatyna 185 shaqyrymǵa jetip, 10 metrlik tolqyndar talaı aýyldy sý astyna qaldyrdy. Bul apattan shamamen 300 000-nan 500 000-ǵa deıin adam qaza tapty.
Arada ondaǵan jyl ótkende, 2013 jyldyń qarashasynda Fılıppın, Vetnam jáne Qytaı jaǵalaýlaryna alapat kúshpen soqqan Haııan taıfýny qaıtadan búkil álem nazaryn aýdardy. Jeldiń jyldamdyǵy saǵatyna 315 shaqyrymǵa jetip, ol qurlyqqa soqqan eń kúshti taıfýndardyń birine aınaldy. Fılıppınniń Takloban qalasy túgel derlik qırap, 6 300-den astam adamnyń ómiri úzildi.
Daýyldyń joıqyn kúshin Qytaı da bastan ótkergen. 1922 jyldyń tamyzynda eldiń shyǵys jaǵalaýyn jaıpap ótken Shanhaı taıfýny shamamen 60 000 adamnyń ómirin qıdy. Daýyl tolqyndary ózenderdi tasytyp, kemelerdi aýdaryp, aýyldardy sý basyp qaldy.
Al 1881 jyldyń qazan aıynda Vetnam tarıhyndaǵy eń aýyr apattardyń biri — Haıfoń taıfýny. Qatty jel men teńiz tasqyny eldiń soltústigindegi Haıfoń qalasyn jer betinen joıyp jiberdi dese bolady. Qala turǵyndarynyń kópshiligi teńiz sýynyń basyp kirýinen opat boldy, jalpy qurbandar sany 300 000 adamǵa jetti.
Japonııa da tabıǵattyń qaharyna talaı ret kýá bolǵan. 1959 jyldyń qyrkúıeginde soqqan Vera taıfýny el tarıhyndaǵy eń joıqyn daýyldardyń biri retinde este qaldy. Saǵatyna 260 shaqyrymdyq jel jáne jaýǵan nóser 1,5 mıllıonǵa jýyq úıdi zaqymdap, 5 000-nan astam adamnyń ómirin qıdy. Bul apat Japonııa úshin eń qymbatqa túsken tabıǵı zobalańdardyń biri boldy.
Osyndaı apattardan sabaq ala otyryp, ǵalymdar men qutqarý qyzmetteri halyqqa aldyn ala eskertý júıelerin jetildirýde. Taıfýn kezinde qaýipsizdiktiń basty erejeleri — evakýasııalaý josparyn bilý, daýyl týraly resmı habarlamalardy qadaǵalaý, úıdi myqtap bekitý jáne qajetti azyq-túlik pen dári-dármek qoryn aldyn ala daıyndaý. О́ıtkeni tabıǵattyń qahary adam ómirine qaýip tóndirgen sátte ár sekýnd qymbat.