Búginde tehnologııanyń qaryshtap damýy bilim berý salasynda da jańa ózgeristerge jeteleýde. Jasandy ıntellekt (JI) arqyly til úırený álemdik trendke aınalyp otyr jáne bul úrdis qazaq tili úshin de óte mańyzdy. Qazaq tilin úırenýshiler úshin yńǵaıly ári tıimdi sheshimder qajet. Ásirese, qazaq tilin ekinshi til retinde meńgerýshiler, sheteldegi qandastarymyz, qala turǵyndary men jastar úshin zamanaýı ádis mańyzdy. Osy turǵyda, TilQazyna jobasy til úıretý ádistemesin sıfrlyq deńgeıge kóteretin alǵashqy keshendi sheshimderdiń biri bolary sózsiz. Ana tilimizdiń aıasyn keńeıtýge arnalǵan joba jaıynda Shaısultan Shaıahmetov atyndaǵy «Til-Qazyna» ulttyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵynyń Bas dırektory Maqpal Jumabaı aıtyp berdi, dep jazady Egemen.kz.
- Maqpal Qurmanjanqyzy, búginde jasandy ıntellekt arqyly qazaq tilin úıretýdiń ózektiligi men qajettiligi qandaı?
Búginde tehnologııanyń qaryshtap damýy bilim berý salasynda da jańa ózgeristerge jeteleýde. Jasandy ıntellekt (JI) arqyly til úırený álemdik trendke aınalyp otyr jáne bul úrdis qazaq tili úshin de óte mańyzdy. Qazaq tilin úırenýshiler úshin yńǵaıly ári tıimdi sheshimder qajet. Ásirese, qazaq tilin ekinshi til retinde meńgerýshiler, sheteldegi qandastarymyz, qala turǵyndary men jastar úshin zamanaýı ádis mańyzdy. Osy turǵyda, TilQazyna jobasy til úıretý ádistemesin sıfrlyq deńgeıge kóteretin alǵashqy keshendi sheshimderdiń biri bolary sózsiz.
- Mobıldi qosymsha ózge de qazaq tilin úıretetin platformalardan nesimen erekshelenedi?
TilQazyna – qazaq tilin úırenýge arnalǵan alǵashqy ıntellektýaldy platforma. Ony til úıretýdiń jańa baǵyty dep atasaq ta bolady. Bul tek ádettegi til úıretetin qosymsha emes, jasandy ıntellektke negizdelgen tolyqqandy kómekshi qural. Basty ereksheligi – qosymsha halyqaralyq CEFR standartyna (A1–C1) sáıkes júıelengen. Qoldanýshynyń tildi meńgerý deńgeıin avtomatty túrde anyqtap, sáıkes tapsyrmalar men sabaqtar usynady. Qazaq tilinde mátindi dybystaý (TTS) jáne daýysty taný (ASR) tehnologııalary engizilgen, bul úırenýshige sóılep úırenýge jáne aıtylymyn jetildirýge múmkindik beredi.
Qosymshanyń taǵy bir ereksheligi – JI múmkindikteri arqyly ár qoldanýshyǵa jeke baǵdarlama túziledi. Jiberilgen qatelerge qaraı júıe oqytý tásilin beıimdep otyrady. TilQazyna chatboty qoldanýshyǵa 24/7 kómek kórsetýge daıyn. Bul qazaq tilin úırenýde mýltımodaldy jáne derbestendirilgen tásilmen jumys isteıtin alǵashqy otandyq joba bolmaq.
- Mobıldi qosymshany ázirleýge qansha maman jumyldyryldy? Qansha ýaqytty qamtydy?
TilQazyna qosymshasyn ázirleý jumystary 2024 jyldyń ortasynda bastaldy. Qazirgi tańda platforma úzdiksiz jańartylyp, jańa sabaqtarmen tolyqtyrylyp keledi. Jobany jasaýǵa 25-ke jýyq maman atsalysýda. Olardyń qatarynda tilshi-ǵalymdar, baǵdarlamashylar, jasandy ıntellekt mamandary, derekter ınjeneri, dızaınerler jáne JI zertteýshileri bar.
- Qosymshany paıdalanýshylar qandaı baǵyttarda ana tilimizdi úırene alady?
Qosymsha tek sózderdi jattap qana qoımaı, qazaq tilin kúndelikti ómirde qoldanýǵa múmkindik beretin naqty daǵdylardy damytady. Qoldanýshylar túrli deńgeıdegi aýdıomátinder men sóıleý úlgilerin tyńdaý arqyly tilge degen túsinikterin arttyrady. О́z daýsyn jazyp, durystyǵyn tekserýge bolady. Jasandy ıntellekt aıtylymdy baǵalap, qajet bolǵan jaǵdaıda túzetýler usynady.
Qosymshada qazaq tilinde sóılesýge arnalǵan daıyn dıalogtar da bar. Túrli grammatıkalyq tapsyrmalar men kóp tańdaýly testiler qarastyrylǵan. Ár sabaqta jańa sózder men olardyń aýdarmasy usynylady. Sonymen qatar, sózderdi jattap, este saqtaýǵa arnalǵan arnaıy jattyǵýlar men oıyn elementteri de qamtylǵan.
- Qosymsha qashan jalpyǵa qoljetimdi bolady? Qoldaný aqyly ma, tegin be?
Qosymshanyń beta-nusqasy 2025 jyldyń qarasha aıynda kópshilikke usynylady. Qoldanýshylar úshin barlyq fýnksıonal tegin qoljetimdi bolady. Al, tolyq nusqasy 2026 jyly qoldanysqa beriledi.
- Mobıldi qosymsha qandaı JI júıesinde jasaldy?
TilQazyna qosymshasy jasandy ıntellekttiń sońǵy úlgilerine negizdelgen. Qazaq tilindegi daýysty taný úshin Whisper large-v3 júıesi, mátindi daýysqa aınaldyrýda KZ-TTS tehnologııasy qoldanylady. Sonymen qatar, qazaq tiline arnaıy beıimdelgen úlken tildik model – Llama arhıtektýrasyndaǵy júıe jumys isteıdi. Barlyq tehnologııalar qýatty serverlerde ornalastyrylyp, qajet kezde avtomatty túrde keńeıtiledi.
- Tehnıkalyq utymdy tustary qandaı?
Qosymshanyń tehnıkalyq artyqshylyqtary óte kóp. Qoldanýshynyń bilim deńgeıin dál anyqtap, soǵan saı jeke baǵdarlama usyný – basty artyqshylyqtardyń biri. Jyldam ári qýatty serverlerdiń arqasynda qosymsha kedergisiz jumys isteıdi. Oqytý mátin, dybys jáne sýret arqyly túrli formatta ótedi, bul úırenýdi jeńildetedi. Qoldanýshyǵa oqý barysy týraly habarlamalar jiberilip, barlyq kontent offlaın paıdalanýǵa beıimdelýi múmkin.
- Qosymsha paıdalanýǵa berilgennen keıin jetildirilip otyryla ma?
Iá, bul tiri júıe. Paıdalanýshylardan keri baılanys jınap, qosymsha únemi jańartylyp otyrady. Jıi jańartýlar men qosymshanyń jańa fýnksııalary engiziledi. Jańa mátinder men aýdıolar qosý, JI modelderin qaıta oqytý, ınterfeıs pen qolaılylyqty arttyrý josparlanǵan. Muǵalimder úshin arnaıy quraldar da keńeıtilmek.
- Áńgimeńizge raqmet!