Taǵattylyq – tatýlyq tiregi

Biz oblystyq din isteri basqarmasynyń basshysy Muratbek ZEINÝLLINMEN kezdesip, «Dinı qyzmet jáne dinı birlestikter týraly» Zańnyń óńirde júzege asýy jóninde áńgimelesken edik. – Muratbek Begaıdaruly, aldymen Álemdik jáne dástúrli din­der kóshbasshylarynyń V sezine qatysýshy retinde alǵan áserlerińizben bólisseńiz. – Qazaqstan demokratııalyq memleket retinde etnosaralyq, konfessııaaralyq, rýhanı jańarýlar men jańashyldyqtarǵa únemi qoldaý kórsetip keledi. Sonyń naqty dále­line Elbasymyzdyń tikeleı bas­tamasymen 2003 jyly Astanada alǵash ret uıymdastyrylǵan Álem­dik jáne dástúrli dinder kósh­basshylarynyń I sezin aıtýǵa bolady. Oǵan 17 konfessııalyq delegasııa kelse, II sezge – 29, III sezge – 77 delegasııanyń qa­ty­­sýy adamzatty tolǵandyryp otyrǵan mádenıetter men dinderdiń qatar ómir súrýi jaǵdaıyndaǵy órkenıetter únqatysýynyń qansha­lyqty mańyzdy ekenin ańǵartsa kerek. IV sezge tórtkúl dúnıeniń ár qıyrynan 87 delegasııa qaty­syp, «Beıbitshilik pen kelisim–adam­zattyń tańdaýy» degen uranmen ótýi este qalarlyqtaı boldy. Bul jolǵy alqaly basqosýda dinı ekstremızm men terrorızmge qarsy áreketter sharalaryna Qazaqstannyń bastamashyldyǵy taǵy bir márte qýattaldy. Sezdiń ashylýynda sóılegen Memleket basshysy Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń nazaryn ashyq únqatysý, suhbat barysynda dástúrli dinder ıdeıalaryn rýhanı negiz retinde adamzat boıyna uıalatýǵa, qoldaý tapqan ıdeıalar men sheshimder dinı adasýshylyqtan saqtanýǵa kómektesetinine aýdardy. «Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezi beretin artyqshylyqtardy da paıdalanýymyz kerek. Osy áńgimelesý ala­ńynyń bazasynda dinı yńǵaı­daǵy daýlardy sheshýdiń jańa tuǵyrnamasyn jasaýymyz qajet», dep N.Nazarbaev atap ótkendeı, mundaı ujymdyq oı-pikirler toǵysy kez kelgen ke­lispeýshilikti toqtatýdyń sheshý­shi faktoryna aınalyp jatsa, utarymyz kóp. – Oblystyń etnostardyń, di­nı konfessııalardyń san alýan­dyǵymen erekshelenýi basqarma aldyna úlken talaptar men min­detter júkteri anyq qoı. – Árıne. О́ńir turǵyndaryna da ózara syılasymdylyq, tózim­dilik, bir-birin qurmetteı bilý qasıetteri tán. Osyndaı dástúrlerge beriktiktiń, adaldyqtyń izgi nıet­terin dinı konfessııalar tanytyp keledi. Búginde ádilet basqarmasyna 70-ten astam dinı birlestik, 7 shetelden 45 mıssıoner tirkelgen. 169 dinı ǵımarat, onyń ishinde 66 meshit, 31 pravoslavıe hramy, 44 katolık kosteli, 28 protestanttyq ǵıbadat úıi jumys isteıdi. Áleýmettik zertteý nátıjelerine qarasaq, óńirde dinı ahýal ornyqty, jaǵdaı turaqty. Turǵyndardyń 84,8 paıyzy dindarlarǵa úlken qurmet­pen qarasa, 92,3 paıyzy elimizdegi dinı ahýal men konfessııaaralyq qarym-qatynasty oń baǵalaıdy, memleket júrgizip otyrǵan kelisim saıasatyn qoldaıdy. Oblysta qurylǵan 16 aqparat­tyq-nasıhat toby quramyna dás­túrli konfessııalar ókilderi, ǵalymdar, dintanýshylar, quqyq qorǵaý organdarynyń ókilderi, ardagerler men jastar tartylǵan. – «Qazaqstan-2050» Strate­gııasy – qalyptasqan mem­lekettiń jańa saıası baǵyty» Joldaýynda jastarymyzdyń bir bóligi jal­ǵan dinı kózqarasty kózsiz qabyl­daıtyny, shetten kelgen jalǵan dinı áserlerge ımmýnıteti álsiz keletini aıtyl­ǵan bolatyn. Jas tolqyndy soqyr fanatızmnen saqtandyrýdyń joldary qandaı? – Qoǵamdyq turaqtylyqty saqtaýdyń aıryqsha mańyzdylyǵyn, halqymyz úshin dástúrli emes di­nı jáne jalǵan dinı aǵymdar máselesi ótkir turǵanyn Memleket basshy­sy únemi aıtyp keledi. Ata Zańymyzda senim bostandyǵyna tolyq kepildik berilgen. Biraq solaı eken dep zańdar talabyn buzýǵa bolmaıdy. Ata salt-dástúrleri men qundylyqtardy qasterleıtin jas­tar teris baǵytqa túspeıtinin, aq joldan adaspaıtynyn basa aıtqym keledi. Ulttyq tabıǵatymyzǵa jat keleńsizdikterden arylý úshin eldiń dástúrleri men mádenı normalaryna sáıkes keletin dinı sanany qalyptastyrýymyz, ómir saltynda, turmysta zaıyrly qoǵamnyń dástúrlerin ornyqtyrýymyz kerek. Bul oraıda, keleńsiz jaıttardy eńserýdiń profılaktıkasyn kú­sheıtýdiń, úgit-nasıhat jumys­taryn talmaı júrgizýdiń mańyzy zor. Biz osy jaǵyn qatty eskere oty­­ryp, Qazaqstan halqy Assam­bleıasynyń 20 jyldyǵy, Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵy, Qazaq­stan Konstıtýsııasynyń 20 jyldyǵy qarsańyndaǵy keshendi sharalar tizbegin dinı sanany qalyp­tastyrýǵa, qazaqstandyq patrıotızmdi nasıhattaýǵa, radı­­­kalızmniń, ekstremızmniń, terrorızmniń kez kelgen túrleriniń jolyn kesýge baǵyttaýymyz óz nátıjesin berip keledi. Jyl basynan beri 29 myńdaı adam qamtylǵan 200-den astam túrli pishimdegi is-sharalar ótkizildi. Olardyń arasynda «Dintaný negizderi» fakýltatıvtik kýrs ustazdarynyń ashyq sabaqtary, semınar-praktıkýmdar, sheberlik synyptary, «Konfessııaaralyq qarym-qatynastardy taldaý», «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy dinı ahýal», «Radıkaldy dinı aǵym­dar» taqyryptaryndaǵy dárister jurtshylyqtyń erekshe qyzyǵýshylyǵyn týdyrdy. Aýdandarda kóshpeli semınarlar uıymdastyrylyp, jalǵan dinı uıymdar, terrorızm, ekstremızm jaıly keń maǵlumattar berildi. Aqparattyq-ádistemelik qamtýdyń ádis-tásilderi jetildirilip, derekti fılmder, beınerolıkter, DVD dıskiler jáne elektrondyq pishim­degi dárister toptamalary usynyldy. «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy memlekettik-konfessııalyq qa­rym-qatynastar» taqyrybynda ótkizilgen oqytý semınaryna jas­tar bastamasy ortalyǵynyń jetekshileri, mektep dırektorlary, oblystyq, qalalyq gazet redaktorlary qatysyp, din salasyndaǵy quqyqtyq jáne dintanýshylyq bilimdi arttyrýdyń ózekti máseleleri talqylandy. Onyń qorytyndysy boıynsha 38 qatysýshyǵa sertıfıkat tapsyryldy. Quqyq qorǵaý organdarymen, áskerı bólim­shelermen jumys jasaý barysynda áskerge shaqyrylýshylarǵa, stýdentter men oqýshylarǵa, olar­dyń ata-analaryna aıbyndy memleketimizdiń dinı ekstremızmmen, terrorızmmen kúres jónindegi baǵdarlamalary, ult­ty saqtandyrý sharalary, tózimdilik erkindigi qaǵıda­lary, birlik pen tatýlyq qundy­lyqtary, qazaqstandyq erekshe to­leranttylyq jan-jaqty túsindirildi. Quqyqtyq jáne dinı bilimdi arttyrýǵa baǵyttalǵan birlesken is-sharalar jospary negizinde bas bostandyǵynan aıy­rylyp, jazasyn óteýshilermen ótkizgen ashyq suhbat barysynda destrýktıvti dinı qozǵalystardyń azamattardyń rýhanı ómirine teris áseri týraly keń túsinikter berildi. Dástúrli konfessııalardyń, dinı qyzmetshilerdiń túzeý mekemelerine barý kestesinde babalarymyz ustanǵan ulttyq salt-dástúrler máseleleri molynan qamtylǵan. Radıkaldy dinı kózqarasqa dýshar bolǵan adamdarǵa túsindirý jumystaryn júrgizýge ıslamdaǵy dástúrli kózqarasty jetik biletin azamattar kóptep qatystyrylady. Solardyń bir mysaly retinde «Aqnıet» ońaltý ortalyǵy usynǵan jobany aıtýǵa bolady. – Áleýmettik, etnostyq, dinı shıelenisterdi eńserýdiń senimdi tetikterin qalyptastyrýǵa kon­­fes­­sııaaralyq birlestikter qanshalyqty úles qosyp keledi? – Elbasynyń «óz eline paıdasyn tıgizý, óz Otanynyń taǵdyryna jaýapty bolý – árbir jaýapty saıa­satker úshin, árbir qazaqstandyq úshin paryz jáne abyroı» degen sózi bar. Jergilikti konfessııaaralyq uıymdar da qoǵamǵa kereǵar dinı keleńsizdikterge qatty alań­daý­shylyq bildiredi. Qazaq­stan Respýblıkasynyń din sala­syndaǵy zańnamasyn buzyp, zańsyz mıssıonerlik qyzmetpen aınalysqany úshin «ıehova kýágerleri» dinı birlestiginiń 4 ókili jáne «EHB Shirkeýleriniń halyqaralyq keńesi» JDB ókili ákimshilik jaýapqa tartyldy. Qazirgi ýaqytta sheteldik teo­logııalyq oqý oryndarynda – 4, «Nur» qazaq-egıpet Islam ýnıversıtetinde – 7, medreselerde 13 stýdent oqıdy. Ondaǵy maqsat – qatarymyzdy saýatty da bilikti din mamandarmen tolyqtyrý. Dinı ádebıet pen dinı maz­mundaǵy ózge de aqparattyq materıaldardy, dinı maqsattaǵy zattardy taratýǵa arnalǵan sta­sıonarlyq úı-jaılardy ornalastyrý birizdendirilgen. Qazir oblysta 3 stasıonarlyq úı-jaı bar, jaqyn arada taǵy 5-eýin ashý josparlanǵan. 11 ǵıbadat ǵımaraty salynýda. Kúzde Qarasaı aýylynda meshit qoldanysqa beriledi. Slavıan etnomádenı birlestiginiń bastamasymen Qudaı Ieniń aspanǵa kóterilýine oraılastyrylǵan mereke ótkizý belgilengen. Rýhanı kelisim kúni qarsańynda «Destrýktıvti dinı aǵymdardyń aldyn alýdaǵy pravoslavıeniń róli», «Qazaq mádenıetiniń dástúrleri jáne ıslam», «Qazirgi azamattyq qoǵamdaǵy din jáne etnos» taqyryptary boıyn­sha respýblıkalyq, aımaqtyq ǵylymı-praktıkalyq konferensııa­lar uıymdastyrylady. Mundaı mańyzdy sharalar aýdandarda da jalǵastyrylady.  Áńgimelesken О́mir ESQALI,  «Egemen Qazaqstan». Soltústik Qazaqstan oblysy.