Chehovtiń qasıeti

Chehov artyq boıaýdy, she­shensýdi súımeıtin. О́zinen ózge adam jasap, «ásem­sip, sánsip» júrgenderge mys­qylmen qa­raıtyn. Maksım Gorkııdiń esteliginde jazý­shyǵa bir top áıel kelgenin jazady. «Olar saıasatqa asa qy­zyǵatyn adamdarsha «joǵarǵy» suraqtaryn qoıa jóneledi.

– Anton Pavlovıch! Qalaı oı­laısyz, soǵys nemen aıaqta­lady?

– Menińshe, beıbit ke­lisimmen.

– Árıne! Kim jeńedi? Grekter me, álde túrikter me?

– Kim myqty bolsa, sol jeńedi.

– Al sizdińshe, qaısy tarap myqtyraq?

– Qaısysy jaqsy tamaq­tan­ǵan, bilimdirek bolsa, sol tarap...».

Munan soń áıelder «qan­daı utymdy jaýap!» dep jazý­shynyń óz tilimen sóıleı bas­taıdy. «Siz túrikter men grek­terdiń qaısyn kóbirek jaqsy kóresiz?» degende, Chehov: «Men marmeladty jaqsy kóremin, sizder de unatasyzdar ma?» deı­di. «Árıne!» dep qýana ketedi áıelder, biri «onyń hosh ıisi ǵajap!» dep qulpyra ketedi. Munan soń jazýshy «ár adam óz tilinde sóıleýi kerek» degendi aıtady.

Chehov «Qundaqtaýly ada­mynda» qoǵamdyq «qorshaý­lar­ǵa» qamalǵan muǵalimniń biregeı beınesin jasady. Iá, óz rýhyn tunshyqtyryp, janyn býyndyryp, qoǵam jasap bergen qalyptaǵy pendeniń aıanyshty bolmysyn ashty. Rasynda, barlyq syrtqy kúshti bir sát shetke ysyryp, óz tereńine úńiler adamdar azaıyp barady. Vırtýaldy álem sharyqtaǵan kezeńde adamdardyń ózine jetýi muńǵa aınaldy. Sondyqtan ba eken, tek erinmen sóıleıtin, kisige enjar, ólimge de selt et­peı­tin dirdeksiz deneler artyp otyr. Chehov: «Men selqos, en­jarlarǵa tóze almaımyn! Olar eshteńe sezinbesten sóı­leı beredi, án de salady. Bar aıt­qany shartty túrde ǵana, óli shyǵady» dep kúıinedi. Pýsh­kın­niń «Oba kezindegi toı» dramatýrgııalyq poema­syn­­da oba taraǵan kezdegi keı toptyń ólim aldyndaǵy nem­quraılyǵyn, dármensiz bol­mysyn áshkereleıdi. Al Sho­pen­gaýer syrtqy saýyq úshin ishki jaryǵyn sóndirip alǵan pendelerge aıanyshpen qaraıdy.

Chehovtyń uıańdyǵy – ishki áleminiń keńdiginen edi. Jazý­­­shynyń pikirinshe, jan dú­nıe­si shekteýli adamdar kóbine daby­rashyl, dańǵoı keledi.