Urpaq tárbıesinde úlgi men ónegeniń orny erekshe. «Aǵaǵa qarap ini óser» deıdi halyq danalyǵy. Ǵylymda, ónerde, qoǵamda ulaǵatty tirlik tyndyryp, artyna aıshyqty iz qaldyrǵan qaıratker jandardyń óshpes ónegesi búginde bilim qýǵan jastardyń zamanaýı bitim-bolmysyn qalyptastyrýdyń ózegine aınalyp otyr. О́mirge kelgen adam jaqsylyqqa, izgilikke umtylady. Qıyndyǵy men qýanyshy, azaby men abyroıy qatar júretin ómir jolyn Otan qorǵaý isinen bastap, sanaly ómirin halqynyń tynyshtyǵyna arnaǵan, áskerı ǵylymnyń órkendeýine eleýli úles qosqan tájirıbeli maman, zapastaǵy general-maıor Nurǵalı Asylovty bizder erekshe maqtan tutamyz. Ol kisiniń eńbegi óskeleń urpaqqa úlgi.
Áskerı ǵylymǵa jaqyn júrgenderdiń ishinde Nurǵalı Jumajanulyn bilmeıtinder joq shyǵar. Ofıser, ǵalym-professor retinde elimizdiń áskerı ǵylymynyń qaryshtap damýyna kóp úles qosty. Búginde ol áskerı ǵylym salasynda ózindik súbeli úlesteri men aıshyqty qoltańbasy bar, biregeı azamattardyń biri – UQK Shekara qyzmeti akademııasynyń qurmetti qyzmetkeri, akademııa ardageri shekarashylarǵa dáris oqyp, óziniń ómirlik tájirıbesimen bólisip keledi.
Nurǵalı Asylov qazaqtyń ulylary Abaı, Shákárim, Muhtar sekildi alyptardyń kindik qany tamǵan Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Zaısan qalasynda, qarapaıym otbasynda dúnıege kelgen. Tabıǵatynan elgezek, ár nárseniń syryn bilýge qushtar talapty bala, orta mektepte oqyp júrgen kezinde de ozattar sapynan tabylǵan. Orta mektepti oıdaǵydaı aıaqtaǵan soń aýylda qarapaıym jumystarǵa aralasypty.
Otanǵa qyzmet – abyroıly mindet dep túsingen jas jigitti 1969 jyly aýdandyq áskerı komıssarıat Qarýly kúshter qataryna shaqyrady. Áskerı qyzmetin Baltyq teńizi jaǵalaýy okrýginde ótegen Nurǵalı Jumajanuly onda da tyndyrymdylyǵymen kózge túsedi. Sol jyly Almaty qalasyndaǵy Memlekettik Qaýipsizdik Komıtetiniń Joǵary shekara komandalyq ýchılıshesine oqýǵa túsip, ony 1973 jyly oıdaǵydaı aıaqtady. Alǵashqy qyzmet jolyn Qyzyl Týly Shyǵys shekaralyq okrýgine qarasty zastava bastyǵynyń orynbasary bolyp bastaıdy. Keıinnen zastava bastyǵy, Kúrshim shekara otrıadynyń Memlekettik shekarany qorǵaý bólimshesiniń ofıseri sııaqty jaýapty mindetterdi abyroıly atqarady. Aıta ketý kerek, onyń naǵyz shekarashy ofıser bolyp qalyptasýyna sol kezdegi maıor Aleksandr Melnıkov pen polkovnık Evgenıı Neverovskıdiń kóp kómegi tıgen eken.
Qyzmet barysynda ózine júktelgen jaýapty mindetti abyroımen atqarǵan jas ofıser sol kezdegi KSRO MQK-niń Tóraǵasy Iý.Andropovtyń buıryǵymen birneshe ret baǵaly syılyqtar men alǵys alady.
Sekseninshi jyldardyń basynda kapıtan N.Asylov Máskeý qalasyndaǵy M.Frýnze atyndaǵy áskerı akademııada oqıdy. Ony jaqsy bitirgen ol Maqanshy shekara otrıadyna qarasty shekara komendatýrasynyń komendanty bolyp qyzmet atqarady. О́z kezeginde tájirıbeli shekarashy, bilikti ofıser Máskeý qalasyndaǵy Joǵary shekaralyq komanda kýrsy adıýnktýrasynyń kúndizgi bólimin bitirdi. 1989-1991 jyldary Máskeý qalasyndaǵy MQK-niń Joǵary shekaralyq áskerı-saıası ýchılıshesiniń Shekara qyzmeti taktıkasy kafedrasynyń oqytýshysy jáne aǵa oqytýshysy bolyp qyzmet etken. Jasynan ójet, sabaǵyn jaqsy oqyp, shekara taktıkasyn meńgergen Nurǵalı Jumajanuly munda da óziniń zerektigimen kózge túsipti. О́zine tapsyrylǵan asa mańyzdy ǵylymı jumystardy abyroımen oryndap, áskerı urys qımyldaryn sheber uıymdastyrǵany úshin birneshe ret marapatqa ıe bolady. Áskerı isti ǵylymmen ushtastyryp, «Ekonomıkalyq aımaqtaǵy Memlekettik shekarany kúzetý jáne qorǵaý» mamandyǵy boıynsha áskerı ǵylymdar kandıdaty dárejesin alý úshin dıssertasııalyq jumysyn sátti qorǵap shyǵady. Ǵylymı jetekshisi Reseı Federasııasynyń Federaldy Shekara qyzmeti akademııasynyń áskerlerdi basqarý kafedrasynyń bastyǵy general-maıor Valentın Býrakshaev bolǵanyn aıta ketelik.
Budan keıin ol M.Frýnze atyndaǵy áskerı akademııanyń Shekara áskerleri taktıkasy men jedel qoldaný kafedrasynyń oqytýshysy laýazymynda boldy.
Elimiz táýelsizdigin alǵan soń Qazaqstan Respýblıkasy Shekara áskerleriniń qurylýyna jáne Shekara qyzmetiniń mamandaryn daıarlaý, sapasyn arttyrý qajettiligine baılanysty polkovnık Asylov áskerı ǵalym retinde arnaıy shaqyrýmen óziniń kindik qany tamǵan Otanyna oraldy.
1992 jyldyń qyrkúıeginde Elbasynyń jarlyǵymen Nurǵalı Asylov sol kezdegi F.Dzerjınskıı atyndaǵy Joǵary komandalyq shekara ýchılıshesiniń bastyǵy bolyp taǵaıyndaldy. Qandaı qyzmette júrse de ózine júktelgen jaýapty mindetti abyroıly atqarýǵa daǵdylanǵan ol óz qaramaǵyndaǵy áskerılerdiń turmys jaǵdaılaryn jáne úlgili tártibi men iskerlik daǵdylaryn odan ári ushtaýda ýaqytpen sanaspaı, tynymsyz eńbek etti. Kez kelgen qyzmetti oıdaǵydaı basqara bilgen ol bul qyzmetti urshyqtaı úıirdi. Jumys barysynda tutas bir isker ujymdy qalyptastyryp, áriptesterine basshy ǵana emes, úıreteri kóp ustaz da bola bildi.
1996 jyly Prezıdent Jarlyǵymen N.Asylovqa general-maıor áskerı sheni berildi. Sol jyldyń maýsymynda ol sosıologııa ǵylymdarynyń doktorlyǵyn alý úshin qorǵaǵan dıssertasııasy áskerı ǵylymǵa qosylǵan úlken úles bolǵany anyq.
Búginde áskerı ǵalym ondaǵan maqalanyń, eki monografııanyń avtory. Kóptegen eńbekteri Reseı jáne Ulybrıtanııa basylymdarynda jaryq kórgen.
Nurǵalı Jumajanuly Qazaqstan Respýblıkasynyń «Barlaý» qyzmetinde de túrli laýazymdy qyzmetter atqaryp, óziniń ómirlik baı tájirıbesin keńinen paıdalandy. Uzaq jylǵy jemisti eńbegi úkimet tarapynan eleýsiz qalǵan joq. 10-nan astam medaldarmen marapattaldy. Onyń ishinde «Úzdik áskerı qyzmeti úshin», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigine – 10 jyl», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarýly kúshterine – 10 jyl» medaldary minsiz qyzmetiniń baǵasyndaı. Osyndaı abyroıǵa bólengen Nurǵalı Jumajanuly búginde UQK Shekara qyzmeti akademııasy boıynsha Áskerı ǵylym akademııasynyń Vıse-prezıdenti, ǵylym doktory, professor. Áskerı Ǵylymdar akademııasynyń tolyq múshesi. Zapastaǵy general-maıor.
Iá, ómiri ónegege toly general el isine aralasqan kúnnen bastap, kóshbasshylyq qalpynan aınymaı, qaı ýaqytta da iskerlik pen uıymdastyrý qabiletin, ádildik pen talapshyldyqty, azamattyq pen ustazdyqty janyna jalaý etip keledi.
Janat JABYRBEKOV,
Ulttyq qaýipsizdik komıteti Shekara qyzmeti akademııasynyń baspasóz hatshysy.