Qazirgi qoǵamda adam ózin qalaı kórsetkisi keletinin eń áýeli áleýmettik jeliden baıqaýǵa bolady. Búginde árbir sýretti jarııalaý, post jazý, pikir qaldyrý – barlyǵy da oı eleginen ótip, eseppen jasalady. Kópshilik muny jaı ǵana «zaman talabyna beıimdelý» dep túsinedi. Alaıda psıhologtar bul úrdistiń túbinde «narsıssızm» degen uǵym jatqanyn aıtady. Osy oraıda biz ózimizdi tym artyq súıip, ózgelerdiń nazarynsyz ómir súre almaıtyn deńgeıge jetken joqpyz ba degen suraq týyndaıdy.
Narsıssızmniń túp-tórkini
«Narsıssızm» uǵymy ejelgi grek mıfologııasynan bastaý alady. Narsıss esimdi jigit óz beınesin sý betinen kórip, ǵashyq bolyp, ómirin joǵaltqany haqynda ańyz – adamzattyń ózin-ózi shekten tys jaqsy kórýiniń rámizine aınaldy. Psıhoanalız negizin qalaǵan Zıgmýnd Freıd osy uǵymdy ǵylymı aınalymǵa engizip, narsıssızmdi tulǵanyń psıhologııalyq ereksheligi retinde sıpattady. Onyń basty belgileri – ózin ózgelerden joǵary qoıý, maqtaýǵa qumarlyq, erekshe qamqorlyqqa laıyqpyn degen senim, al keıde ózgelerge degen janashyrlyqtyń joqtyǵy.
Búgingi zamanda bul qubylys shynaıy ómirmen shektelip qalmaı, vırtýaldy keńistikke aýysty. Áleýmettik jeliler – narsıstik minez-qulyqty aıqyndaıtyn eń qolaıly alańǵa aınaldy.
Áleýmettik jelidegi beıne – ózin jarnamalaý tásili
Zertteýler kórsetkendeı, narsıssızm deńgeıi joǵary adamdar áleýmettik jelilerdegi paraqshalaryn ózgelerdiń nazaryn aýdartý úshin qoldanady. Olar fotosýretterin erekshe tartymdy etip tańdaıdy, dostarynyń kóptigimen maqtanady, tipti laık pen pikirdi ózderiniń qundylyǵynyń ólshemi dep qabyldaıdy. Bir eksperımentte stýdentterge nebári 15 mınýt ishinde paraqshasyn redaksııalaý tapsyrylǵan. Nátıjesinde bul az ýaqyttyń ózi olardyń ózindik baǵasyna yqpal etken: «mende jaqsy qasıetter bar» degen oıy kúsheıip, ózin basqalardan bıik sezine bastaǵan.
Onlaın-sahnada narsısterdiń basty maqsaty – úlken aýdıtorııa jınap, óziniń «erekshe» ekenin dáleldeý. Biraq mundaı belsendilik shynaıy dostyqtyń ornyna ýaqytsha qyzyǵýshylyq týdyratyn tanystardyń kóbeıýine ákeledi. Al emosııalyq jaqyndyq pen janashyrlyqtyń tapshylyǵy olardyń jalǵyzdyǵyn tereńdete túsedi.
Narsıssızm indet pe?
Amerıkalyq zertteýshi Jan Týenj sońǵy onjyldyqtarda jastar arasynda narsıssızmniń ósip kele jatqanyn alǵa tartady. Onyń pikirinshe, ınternettiń damýy, ózindik baǵalaýdy kóterýge baǵyttalǵan tárbıelik modelder jáne tanymal tulǵalar mádenıeti bul qubylystyń órshýine jol ashqan. Ásirese 1980 jyldan keıin týǵan «myńjyldyq býyn» ózin joǵary baǵalap, ózgelerden maquldaý kútetin urpaqqa aınaldy.
Alaıda bul pikirge qarsy kózqarastar da bar. Keıbir psıhologtar Týenjdiń zertteýlerin synap, alynǵan derekterdiń belgili bir toppen shektelgenin aıtady. Degenmen bir nárse anyq: jastardyń nazarǵa qumarlyǵy, selfı mádenıetiniń órshýi jáne áleýmettik jelidegi ózin kórsetýdiń túrli tásilderi bul úrdistiń oıdan shyǵarylmaǵanyn kórsetedi.
Medaldiń arǵy beti
Áleýmettik jelilerdiń adam psıhologııasyna áseri birjaqty emes. Instagram sekildi platformalar ózin jarnamalaýǵa kóbirek múmkindik berse, Facebook dostyq pen qarym-qatynasqa baǵyttalǵan ortaǵa aınaldy. Demek, keıbir jaǵdaıda áleýmettik jeli narsıssızmdi kúsheıtse, basqa bir jaǵdaıda ózin-ózi baǵalaýdy arttyratyn oń qural bola alady.
Biraq máseleniń túpki máni – biz ózimizdi qalaı qabyldaımyz degen saýalǵa tireledi. Eger ár laık pen pikirdi syrtqy maquldaýdyń ólshemi retinde qarasaq, biz ózimizdiń shynaıy bolmysymyzdan alystap, tek vırtýaldy beınemizben ómir súrýge beıimdelemiz.
Túptep kelgende...
Áleýmettik jeliler bizge tańdaý usynady: bir jaǵynan, olardy qarym-qatynas quraly retinde paıdalanyp, baılanystardy nyǵaıta alamyz; ekinshi jaǵynan, ózin dáripteý quralyna aınaldyryp, narsıstik táýeldiliktiń toryna túsýimiz múmkin. Barlyǵy óz qolymyzda.