Eńbekpen eseıgen er

Keıde bir adamnyń taǵdyryna qarap, sol dáýirdiń keskin-kelbe­tin sýretteýge bolady. Sodan da bolar at jalyn tartyp mingennen bastap, eńbekke erte aralasqan azamattyń júrip ótken joly bir dáýirdiń gologrammasy sekildi. Bul rette Mem­leket basshysynyń «Naǵyz eńbek adamy bul – istiń adamy, ıaǵnı ár isi­ne, ár qadamyna jaýapkershilik­pen qaraıtyn adal azamat» degen sózi oıǵa oralady. Jarty ǵasyr ǵumyryn qarjy salasyna arnaǵan Ábil­seıit Jaǵyparuly jasynan esepke júırik boldy. Baıyrǵy Bórilitóbe aýdanynda dúnıege kelip, sol óńirdiń abyroıyn kóterýge kúsh saldy. Ákesi Ja­ǵypar men anasy Baǵıla tuńǵy­shyna «adamnyń bolashaǵy men baqyty – bilimde» ekenin únemi aıtyp otyratyn. Osy­ny jadyna myqtap bekitken ol jasynan oqýǵa qushtarlyq tanytty.

Jaǵypar aqsaqal qan maıdannan jaraqatpen oralyp, kóp uzamaı kóz jumady. Bar aýyrtpalyq anasynyń moınyna tústi. Bul oqıǵa Ábilseıittiń erte eseıýine, buǵanasy qatpaı jatyp-aq eńbekke aralasýyna sebep bolady. Úıdiń úlkeni bolǵan soń izinen ergen baýyrlary Qamet, Kúlǵaısha, Maketke qamqorlyq tanyta bildi. Áke ornyna áke boldy. Anasy birde aýylǵa teri jınaýǵa kelgen qyzmetkerlerdi kórip, «meniń de balam salyq jınaýshy bolady» dep maqsat qoıady. Sheshe sózin ómirlik muratyna aınaldyrǵan Ábilseıit segizinshi synypty aıaqtap, Almatydaǵy eseptik-nesıe tehnıkýmyna oqýǵa túsedi. Alyp qalada naǵashy aǵasy Beken Jylysbaev­tyń úıine toqtady. Elden kelgen uldy qushaq jaıyp qarsy alǵan týysy ónerin synamaq bolyp, án saldyrady. Qazaqy aspaptardy erkin meń­­ger­gen talantty balanyń tala­byna qyzyqqan naǵashysy ony kon­ser­vatorııaǵa aparady. Aýyldan arman qýyp kelgen jas talapty óner­ge baýlymaq qoı sondaǵy oıy. Áıt­se de, Ábekeń ana tilegin jerge qal­dyr­ǵysy kelmeı, esepshi bolamyn degen adal oıynan aınymaıdy. Sóı­tip, jas talaptyń qarjy salasyn­daǵy alǵashqy qadamy bastalady.

Oqýdy úzdik bitirip, týǵan jeri Lepsi stansasyna keledi. Ja­lyn­daǵan jas maman birden aýdan­dyq qarjy bólimine ju­mysqa ornalasady. Jalyndy jas tapsyrylǵan mindetti qalt­qysyz oryndap, bilikti qabile­timen, bilim-parasatymen kózge túsedi. Úı jumysyna anasy­nyń úlgermeı jatqanyn kórip, otaý qurýdy da oıdan shyǵarmaıdy. Sóıtip júrip 1957 jyly Já­mıǵa Ma­naqbaıqyzymen otaý qu­rady. Já­mıǵa jergilik­ti shege shy­ǵaratyn zaýytta qara­paıym jumysshy bolyp is­teıtin. Eń­bekqor eki jas bir­le­sip otbasynyń da, syrtta­ǵy sha­rýa­­nyń da tútinin túzý ushy­rady. Tek­­ti jerden shyq­qan Jámıǵa apamyz da óz jurtyn­da qutty kelin bo­la bildi. Qaıynda­ryna jeńge emes, anasyndaı qarap, olardyń aza­mat bolýyna erimen birdeı eńbek sińirdi.

Bir jyldan keıin kópshiliktiń nazaryna ilikken Ábilseıit Jaǵy­par­uly Alakól aýdandyq qarjy bólimine aǵa ınspektor bolyp taǵaı­yndalady. Az da bolsa qarjy sala­synda jumys istep, ysylyp qalǵan bilikti maman barǵan je­rin­de de qyzmetke belsene kirisedi. Kóp­ten beri turalaǵan birqatar qar­jy­lyq máselelerdi retke kelti­rip, jumystyń kedergisiz jú­rýi­ne múm­kindik týǵyzady. Osyn­­daı iskerligin kórgen aýdan bas­shylary jas mamandy satylap ósirýge jaǵdaı jasaıdy. Ol úshin áýeli joǵary oqý ornyn bitir­di degen dıplomnyń kerek ekeni anyq. Sol maqsatta Almaty qalasyndaǵy QazMÝ-dyń ekonomıka fakýltetine oqýǵa túsip, joǵary bi­limdi maman bolyp shyǵady. 1963 jyly Aqsý aýdandyq qarjy bóli­miniń meńgerýshiligine aýysady. Úlken mektepten ótken bilikti maman aǵyndy Aqsý topyraǵynda da ká­sibı biliktiligin kórsetip, jumy­syn odan ári shırata túsedi. El, aýdan, oblys ekonomıkasynyń qoz­ǵaý­shy kúshi ispetti esep-qısap sala­sy­nyń jumysyn jetil­dirýge bar kúsh-jigerin sala­dy. Tyńǵa sal­ǵan soqanyń júzin­deı qaıral­ǵan ma­manǵa degen suranys artpasa kemi­meıdi. Osylaısha, oblys basshy­lyǵy jas mamandy Andreev aýda­ny­na qarjy bóliminiń meńgerýshisi etip jiberedi. Bul jerde de árip­tes­­teri­men tize qosyp jumys istep, ujym arasynda úlken bedelge ıe bolady.

Jumysy shatqaıaqtap turǵan aýdan­dyq qarjy bólimin qaıta aıaqtan turǵyzady. Muny eskergen oblys ákimdigi endi oǵan Alakól aýdany­nyń qarjy bólimin senip tapsyrady. Alakól aýdany ózge óńir­lermen salystyrǵanda aýqy­my tur­ǵysynan da, qarjylyq aına­lymy jóninen de alda turǵan aımaq. Ábden ysylǵan tájirıbeli maman kelgen kúnnen bastap baıyr­ǵy ujymdastarymen birge atalǵan sa­la­ny dóńgeletip áketedi. Osy jer­de uzaq ýaqyt tu­raq­tap, qyzmet atqa­ra­dy. Isine adaldyǵynyń nátıjesinde joǵary marapattardy da enshileıdi.

Birde Ábilseıit Jaǵypar­ulyna aýdandyq atqarý komı­te­tiniń orynbasary qyzme­ti­ne usynys túse­di. Sol kezdegi Taldyqorǵan oblysy qarjy bóli­miniń meńgerýshisi Alekseı Shaı jaqsy basshy­dan aıyrylǵysy kelmeı, oblysta qyz­met atqarý­dy usynady. Áıtse de, ol eki jer­­den túsken usynysty da qabyl almaı, onyń ústine bu­ryn­nan syılas basshylar arasyna syzat túspesin degen nıetpen óziniń aýdandyq qarjy bóliminde qalýdy jón kóredi. Keıin aýdandyq qarjy bóliminen aýysyp, maı zaýyty­nyń dırektory qyzmetine bara­dy. Úlken kásiporynnyń jumysy da Ábilseıitti jatsynbady. Jos­pardy artyǵymen oryndap, kásip­oryn­­nyń jumysyn jandandyrdy. Osy ­jerden zeınetke shy­ǵýdy oılaǵanymen, kóp uzamaı bilik­ti maman aýdandyq jyljymaly meha­nıkalandyrylǵan kolonnaǵa qyz­metke aýysady. Bul baǵytta da óz qoltańbasyn qal­dy­ryp, qurmetti eńbek demalysyna shyǵady.

Keıipkerimiz odan keıingi ǵu­my­ryn urpaq tárbıesine arnady. Zaıyby Jámıǵa ekeýi Klara, Rahat, Jaısań, О́mirzaq esimdi ul-qyzdaryn tárbıelep, olar­dyń ómir­den óz enshisin alýyna septes­ti. Búginde balalarynyń bári elge syıly azamattar. Biri – medısına sa­lasyna den qoısa, biri ákesine uqsap matematıka­ǵa qyzyǵady. Tipti urpaqtary ener­getıka salasynda da esimin qaldyryp úlgerdi. Neme­re­leri ǵylymǵa bet burǵan. Amerıka, Anglııa, Aýstralııa, Kanada syndy alyp memleketterde bilimin shyń­dap, tájirıbe jınap jatyr. Atanyń ónegeli ómirinen sabaq al­ǵan urpaǵy da elge adal qyzmet etýdi oılaıdy.

Mine, bar ǵumyryn qarjy sa­la­syna arnaǵan Ábilseıit Ja­ǵy­­­p­ar­ulynyń júrip ótken ǵumyr joly osyndaı. Syrt­taı qaraǵanda jaı ǵana qyzmet­tik satymen órlegen maman sekildi kóriner, al shyn má­nin­de óz jumysyna degen alǵaý­syz yqylas, adal kóńil ańǵary­la­dy. Osy qasıetteri onyń shy­naıy kásibı maman atanyp qana qoımaı, óz salasynda qaırat­kerlik deńgeıge kóterilýine yq­pal etti. Kópshilikke ózi týǵan óńirden uzamaı-aq ónegeli ǵumyr qalyptastyrýǵa bolatynyn kórsetti. О́zi qyzmet etken óńirlerdiń qaı-qaısysy da qazir Ábilseıit Jaǵyparulynyń ónimdi eńbegin jyr ǵyp aıtady. Halqyna syıly, ortasynda abyroıly bolǵan aǵamyzdyń maǵynaly ómir joly keıingi jastarǵa úlgi.

Jetisý oblysy