Búginde 90-nan asyp otyrǵan Kamalı Dúısembekov aqsaqal ózi júrip-turatyn qalpynda. Jeńis merekesi jaqyndaǵan saıyn úıden góri kóbine jurt arasynda. «Danq» ordeniniń II jáne III dárejesiniń eki márte, «Uly Otan soǵysy» ordeniniń I jáne II dárejesiniń ıegeri, «Stalıngradty qorǵaǵany úshin», «Qyrymdy azat etkeni úshin», «Sevastopoldi alǵany úshin» medaldary keýdesinde qosa jarqyraǵan abyz ardagerdi jıyndarǵa, kezdesýlerge shaqyrýshylar az emes. Bárine barýǵa tyrysady.
Beıbit ómirde de ónegeli, óristi, shapaǵatty is-sharýalardyń basy-qasynan tabylǵan qaısar jannyń atalǵan marapattary qatarynda Oktıabr Revolıýsııasy, Eńbek Qyzyl Tý, «Qurmet Belgisi», «Qurmet» ordenderi jáne jarqyraıdy. Maıdan joldary eske túsip, kóz aldyna jıi kelýshi qart jaýyngerdiń Máskeýdegi Jeńis sherýine shaqyrý alýy kóńil tolqýyn odan saıyn ósirdi.
– Kamalı aǵa, bilýimizshe mundaılyq bıik qurmet sizge birinshi ret kórsetilýi emes eken!
– Sondyqtan da júregimdi erekshe tebirentken habar boldy. 1945 jylǵy Uly Jeńis sherýine qatysý qýanyshym 70 jyldan soń qaıta oralýy sondaǵy 20 jasymdaǵydaı shaqtaǵy shattyqqa bóledi. Shirkin-aı, sol ǵajaıyp kún qalaı umytylsyn. Qaıtalanbas tarıhı sátti kútken Qyzyl alań typ-tynyshtyǵynan júrek dúrsilim estilip turǵandaı esimde. Kenet qos atpen qatarlasa shaýyp shyǵyp, qaz-qatar tizilip qatyp qalǵan saltanatty saptar aldyn aralap ótken qolbasshylar Jýkov pen Rokosovskıı sańq-sańq etken quttyqtaýlary janarymnan jas yrshytyp jiberdi. Soǵystyń oty men oǵy ortasyndaǵy talaı ajal aýzynda júrgende de kózime jas alyp kórmep edim. Munyń aldynda birneshe kún daıyndalǵan bizdiń top I Ýkraına maıdanynyń quramynda qadamdy nyq basyp, bıik rýh esken júzben sap sánin asyryp ótti. Odan áride Máskeý kóshelerine asqanymyzda turǵyndar jaýdyrǵan gúl shoqtary jolymyzǵa kilemdeı jaıyldy. Sherýimiz aıaqtala bere bir-birlep aspanǵa ushyryp-qaǵyp alýmen jalǵasty. Bir-birin tanyp bilmese de adamdardyń ortaq Jeńiske degen qýanysh, soǵan jetkizgen jaýyngerlerge degen maqtanysh sezimderi bárimizdi týysqandaı etip jibergendeı edi.
– Jeńistiń birinshi sherýine biraz qazaqstandyqtar qatysqany belgili. Kimdermen tanysa aldyńyz?
– Áskerı tártipke baılanysty júrip-turýymyz shekteýli bolǵanmen sál saıabyr ýaqyttarda birqatar jerlesterimizben tabystym. Sonyń ishinde Mútásh Súleımenovpen Máskeý túbindegi daıyndyq kúnderinde tanysýǵa múmkindik týǵan bolatyn. Keýdesinde «Danq» ordeniniń úsh birdeı dárejesi tolyq jarqyraǵan ózimdeı kókórim jigit burynnan tanystaı kózime jyly ushyraǵan edi. Sóıtsem, ol da men sııaqty 17 jasynan maıdanǵa ózi suranyp, Qaraǵandydan attandyrylypty. Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyna teń áıgili ordendermen Dnepr, Kýrsk ıini, Oder shaıqastary úshin marapattalypty. Sherýden ekeýmiz elge birge oralyp, odan saıyn jaqyndastyq. Jeńistiń 60 jyldyǵyna arnalyp ótken Astanadaǵy sherýge de birge qatystyq.
– Sizdiń tósińizdegi jaýyngerlik ordender men medaldarǵa qarap-aq, maıdan joldaryńyzdy bilýge bolady. Keıbiriniń berilý tarıhyn da aıtyp ótseńiz.
– Árıne, árqaısynyń orny bólek. Áıtse de III dárejeli «Dańq» ordeniniń ystyq kórinetini ras. О́ıtkeni, maǵan ol 18 jasymda keýdeme tikeleı okopta taǵylýymen qymbat. 1942 jyldan 1944 jylǵa deıin Stalıngradty qorǵaýǵa, Qyrym, Donbasty jaý qolynan qaıtarýǵa, Baltyq teńizi boıyndaǵy qalalardy azat etýge qatystym. Sevastopol úshin shaıqasta aýyr jaralanyp, biraz ýaqyt gospıtalda emdelýde jattym. Komandırlerimniń meni umytpaı Jeńis sherýine qatysýǵa shaqyrtýy jaıdan-jaı emes shyǵar dep oılaımyn. Rýhtaryna bas ıemin. Endi, minekı, budan 70 jylǵydaı buryn Kreml aldynan qarýlastarymmen sap túzep ótýge bara jatyrmyn. Átteń, kezindegideı boıdy tiktep, aıaqty nyq basa almaspyz. Alaıda, erlikter oty sónbegen rýhymyz sherýdegi sánimizge qylaýdaı kir keltirmesine senemin. Taǵdyr maǵan baqytty ómir buıyrtty. Baqyttylyǵym otanshyldyǵymnan, eńbekke adaldyǵymnan, tabandylyǵymnan týyp, jarasty. О́zim qadir tutýshy osy qasıetter jastarǵa úlgi bolsa eken dep tileımin.
– Jeńis paradyna aman baryp, saý qaıtyńyz!
Áńgimelesken
Aıqyn NESIPBAI, «Egemen Qazaqstan».
QARAǴANDY.