Konfýsıı elindegi qazaq belesi

Bıik deńgeıde Qazaqstan – Qytaı qarym-qatynasy qaıta jańǵyrǵan kezeńde Qazaq eliniń basshysy – Beıjińge, Qytaı Halyq Respýblıkasynyń tóraǵa­sy Sı Szınpın – Astanaǵa birneshe márte memlekettik saparmen at basyn burǵanda osy tatý-tátti kórshiliktiń mazmuny baıyp, tuǵyrlana tústi. Bul álem men óńirdegi soǵys, qaqtyǵys, basqa da saıası teketires tusynda asa ózekti edi.

2023 jyldyń mamyr aıynda Qytaı astanasynda ótken kelissózde Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev: «Biz­diń yntymaqtastyǵymyz myzǵy­mas dostyqqa jáne ózara qoldaý­ǵa negizdelgen. Ekijaqty qarym-qatynasty jandandyrý jo­lyndaǵy maqsatymyz – ortaq. Aımaqtyq jáne halyqara­lyq qaýipsizdikti, ózara yqpaldas­tyqty nyǵaıtýdy kózdeıtin muratymyz da – bir. Biz úshin Qytaımen máńgilik ári jan-jaqty strategııalyq áriptestikti odan ári damytý óte mańyzdy», degeni esimizde. Osy jıynda QHR Tóraǵasy Sı Szınpın: «Bul kelissóz ekijaqty yntymaqtas­tyǵymyzdyń joǵary deńgeıde ekenin kórsetedi jáne tyǵyz baılanysymyzdy taǵy da rastaıdy. Biz qytaı-qazaq qatynastarynyń jańa «altyn 30 jyldyǵyna» qadam bastyq. Elderimiz dostyq, ózara qoldaý dástúrin damytyp, tıimdi yntymaqtastyqty tereńdetýi qajet», dedi.

Álem býyrqanyp-bursanyp jat­qan kezeńde elaralyq senim men jaýapkershiliktiń máni erekshe.

Al 2022 jyly qyrkúıekte Qytaı basshysy Qazaqstanǵa kelgen resmı memlekettik saparynda: «Biz qandaı jaǵdaı bolsa da, Qazaqstannyń táýelsizdigin, memlekettiligin, terrıtorııalyq tutastyǵyn saqtaýyna qoldaý bildiremiz», dep málimdegen edi. Muny tatý kórshiliktiń jaýapkershiligi ári saıası mádenıettiń bedeldi sózi der edik.

Eki jyl buryn Beıjińde ótken kelissóz qorytyndysynda Qasym-Jomart Toqaev pen Sı Szınpın seriktes eki eldiń saýda-eko­nomıka, munaı-gaz, energe­tıka, mádenıet, bilim-ǵylym, qar­jy, kólik-tranzıt salalaryndaǵy yntymaqtastyǵyn jan-jaqty damytýǵa qatysty 23 mańyzdy qujatqa qol qoıdy. Sonyń ishinde Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Mádenıet jáne sport mınıstrligi men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Mádenıet jáne týrızm mınıstr­ligi arasyndaǵy mádenı ortalyqtar qurý jónindegi nıeti týraly memorandým bar-tyn.

Jospar-joba, bekitilgen qujat oryndalýymen qundy. Aldyńǵy kúni Qytaıdyń Tıanzın qalasynda Shanhaı ynty­maqtastyǵy uıymynyń sammıti ótti. QHR Tóraǵasy Sı Szınpın halyqaralyq «ShYU +» jıyny minberinen jahandyq egemen elder teńdigi qaǵıdatyn málim etti. Adamdar múddesine baǵyttalǵan halyqaralyq zańdylyqtar ornyǵýyn qýattady.

Sammıte Qazaqstan Pre­zı­denti Q.K.Toqaev álem­dik qaýipsizdik pen turaqty­lyq muratyn, ShYU aıasyn­daǵy jaýap­kershilikti, dıplomatııa­daǵy danalyqty atap ótti. Aıtqan­daıyn, ShYU elderiniń basshylary 3 qyrkúıekte Beıjińde Dúnıejúzilik antıfashıstik soǵys Jeńisiniń 80 jyldyǵyna arnalǵan sherýdiń qurmetti qonaǵy bolady. Bul kúnderi Konfýsıı elindegi júzdegen mádenı-tanymdyq shara HH ǵasyrda halyq jadynda qalǵan aıbyndy oqıǵaǵa arnalmaq.

Keshe Qytaı astanasynyń Chaoıan aýdanyndaǵy «HHI ǵasyr» bıznes aýmaǵynda (Lıanmasıao, 40) Qazaqstan mádenıet ortalyǵy ashyldy. Is-sharaǵa Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev, QHR basshylyǵy atynan Mádenıet mınıstri Sýn Elı, eki memlekettiń saıasat pen mádenıet qaıratkerleri, ǵalymdar, qalamgerler, óner tulǵalary, jastar qatysty.

Qasym-Jomart Kemeluly: «Uly Dala men Uly Qytaı baılanysy úzilgen emes. Biz sony jal­ǵas­tyrýǵa mindettimiz. QHR Tóraǵasy Sı Szınpınniń yqy­las-qurmetine rahmet,  Beıjińde búgin ashylǵan Qazaqstan mádenıet ortalyǵy, Astanada byltyr tusaýy kesilgen Qytaı tili jáne mádenıeti ınstıtýty – máńgilik dostyǵymyzdyń altyn kópiri bola beredi», dep tujyrymdasa, QHR Úkimeti múshesi Sýn Elı: «Memleket basshymyz osy is-sharanyń ShYU sammıti men bizdiń Uly Jeńisimizdiń aıasynda ótkenine rıza kóńilin jetkizedi. Myń jylǵy dostyǵymyzdy eki eldiń búgingi basshylary saıası, mádenı, qaýipsizdik bastamalarymen dáleldep júr», dep túıindedi.

Qazaqstan mádenıet orta­lyǵy Úkimetimizdiń 2025 jyly 22 mamyrdaǵy №357 qaý­­lysy ne­gizinde qurylyp otyr. Ol – shetelde ashylǵan alǵash­qy memlekettik mártebege ıe mádenıet oshaǵy.

Mádenı-rýhanı, aqparattyq-aǵartýshylyq baǵyttaǵy bire­geı ortalyq kórme zalynan (kitaphana jáne ekspozısııalyq keńistik), konferens-zaldan (kınozal, kovorkıng aımaǵy bar), qazaq tili kabınetinen, mýzyka jáne shyǵarmashylyq bólmesinen, «Sandyq» mýzeı-meıramhanasynan (VIP bólmesi bar) turady. Jalpy aýmaǵy – 744 sharshy metr. 22 mıllıon turǵyny bar shaharda Qazaqstan mádenıetin tanymaldandyrý maqsatynda osyndaı kólemdegi aýmaqty ıemdený elimizdiń abyroıy dep sanaımyz. Resmı qonaqtar jáne jınalǵan qaýym Ortalyqtyń salalyq kórmesi men arnaýly bólmelerimen tanysyp, qazaq tili men ónerin úırenip júrgen qytaılyq mektep oqýshylarynyń jetistikterin tamashalady.

Áıgili qytaı danyshpany Konfýsıı: «Kimde-kim baqyt pen danalyq árdaıym janymda bolsyn dese, jıi jaqsylyqqa qaraı ózgerip otyrýy kerek» degen eken. Kókeıkesti aqyl! Ár adam, ujym, qaýym, ult, el tutas álem jańarýyn oılasa, jasampazdyqqa múddeli bolary sózsiz. Bizdińshe, kórshi eki el basshylyǵynyń mádenıet ortalyǵyn ashýdaǵy oıy da osynda bolsa kerek. Qazaqtyń oıshyl aqyny Abaı: «Kemdi kún qyzyq dáýren tatý ótkiz, Jetpese birińdikin biriń jetkiz» deıdi. Osy paıymnyń astarynda durys maǵynadaǵy búgingi senim men yqpaldastyq, adamshylyq pen túsinistik tur. Biz Beıjińde ashylǵan Qazaqstan mádenıet ortalyǵy men Astanada ashylatyn Qytaı mádenıet ortalyǵynyń jumysy tujyrymdamasynan shynaıy seriktestik arqaýyn ańǵaramyz.

Konfýsıı: «Kámil adam­shy­lyq bes qasıetten turady. Olar: baıyptylyq, jan jomartty­ǵy, shynaıylyq, zeıindilik, raqymdylyq» dese, Abaı adamzat pen ultqa zárý bes asyl isti: «Talap, eńbek, tereń oı, Qanaǵat, rahym oılap qoı» dep taratady. Kemeldikke qatysty danalar pikiriniń úndestigi anyq kórinedi.

Mine, bul da – jańashyl mádenıet ortalyǵy bastamalary­nyń ózegi. Árıne, iri joba qaınaǵan ómirdiń ózindeı úzilissiz úderiste bolǵany jón. Sonaý baǵzy dáýirdegi Konfýsııdiń myna syny jahanǵa ortaq: «Buryn men adamdardy tyńdaı otyryp, isine senýshi edim. Qazir adamdardy tyńdaı otyryp, isine qaraýǵa májbúrmin». Bul – Abaı synyndaǵy «Saýdasy – ar men ımany, Qaırat joq bo­ıyn tyıǵaly» degen oıdyń túpki túsinigi.

Mádenıet ortalyqtarynda aıtylar danalyq pen kórsetiler rýhanı qazynanyń pálsapasy – «Aı ortaq, kún ortaq, jaqsy ortaq». Hanzý halqy: «Bilim – danalyq shamy. Bilimiń assa, álemde jol ashyq», deıdi eken. Álbette, elaralyq mádenıet salasyndaǵy is, bastama júıeli, tııanaqty júrse, halyqtan da, kórshiden de syn emes, alǵys alarymyz anyq.

Elaralyq jıynnyń eń este qalarlyq sáti – mádenı basqosýǵa dıplomat Q.K.Toqaevqa kezinde Beıjiń Til jáne mádenıet ınstıtýtynda sabaq bergen ustazy Lıý Shısın men Qazaqstanda qyzmet etken eks-elshilerdiń qatysýy edi. Jasy egde tartsa da áli tyń professor Lıý: «Bizdiń tarıhta «Tań áýletiniń Batys ólkeler týraly jazbalary» degen mura bar. Arǵy babalarymyzdyń senimi men syılastyǵy týraly. Men búgin sonyń jańǵyryǵyn, jalǵasqan dástúrin kórip otyrmyn. Elderimiz ózara teń yntymaq negizinde jańa zamanǵa saı damı beredi dep esepteımin. Qasym-Jomart Kemeluly­nyń el basqarý tájirıbesinen, jańalyqtarynan habardarmyn. Mádenıeti, jaýapkershiligi kópke úlgi», dedi.

Álemdik aıadaǵy mádenıet ortalyqtary – til men tarıhtyń, ádebıet pen ónerdiń úılesimi hám altyn kópiri. Beıjińdegi Qazaqstan mádenıeti ortalyǵy – elimizdiń rýhanı aınasy. Kitaphanadan kórme zalyna deıin, qazaq tili kabınetinen mýzeı kórinisterine deıin, jınalys alańynan kovorkıng aımaǵyna deıin, kınozaldan mýzyka bólmesine deıin, ulttyq sánnen eldik dámge deıin halyq qazynasyna, Uly dala danalyǵyna sýarylǵan. Joǵary deńgeıde qabyldanǵan memleketaralyq qujattaǵy tapsyrmany der kezinde júıeli, sapaly oryndaǵan – Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi men Qytaıdaǵy Qazaqstan elshiligi ekenin aıta ketken oryndy. Mınıstr A.Ǵ.Balaeva jaýapty ár sátti jeke qadaǵalap, senim údesinen shyqty.

 Beıjińniń halyq qaýmalaǵan Chaoıan aýdanynda elimizdiń tól­quja­tyn­daı qazaq ortalyǵy boı kóter­di. Aty da, zaty da, armany da asqaq. Endi ony baıandy, mazmun­dy etý – el kórip, jer ta­nyǵan zııa­lynyń, bilim izdegen ta­lap­ty jastyń, atajurtyn áz tut­q­an qıyr­daǵy qandastyń boryshy.

Beıjiń