Ulttyq statıstıka bıýrosynyń dereginshe, bıyl jazda páter jaldaý baǵasy 8–12%-ǵa ósken. Biraq ósim barlyq jerde birdeı emes. Astana men Taldyqorǵanda kórsetkish 30%-ǵa deıin jetse, Almatyda baǵa baıaý kóterildi, al Jezqazǵan men Qonaevta, kerisinshe, arzandaǵan. Jalǵa alý men satyp alý arasyndaǵy tańdaý búginde qarjylyq múmkindikterge ǵana emes, jańa Salyq kodeksiniń talaptaryna da baılanysty bolmaq. Osy tusta «tıimdi sheshimdi qalaı tabamyz?» degen suraqqa jaýap izdeıik.
Baǵa qubylyp tur
Almaty – eldegi eń qymbat qala. Ortasha jaldaý aqysy – sharshy metrine 5 200–5 480 teńge. Demek 40–45 sharshy metrlik 1 bólmeli páter quny aıyna 220–270 myń teńgege túsedi. Shetkeri aýdandarda baǵalar 170 myńnan bastalady, ortalyq pen elıtaly aımaqtarda (Medeý, Bostandyq, Almaly) 350–400 myńǵa deıin jetedi. Jaqsy jóndelgen 3 bólmeli páterlerdiń jaldaý aqysy 700 myńnan asyp, baǵa deńgeıi Iohannesbýrg, Fýdjeıra, Bordo, Neapol qalalarymen ıyq tirestirgen.
Astanada ortasha baǵa – sharshy metrine shamamen 5 000 teńge. Saryarqa aýdanynda 115–140 myńǵa tabylsa, Esil aýdanyndaǵy jańa keshenderde 1 bólmeli páterler 250–300 myńnan bastalady. Sol jaǵalaýdaǵy, Botanıkalyq baq pen Esil jaǵalaýyna jaqyn aımaqtarda baǵa odan da joǵary. Premıým segmenttegi 3 bólmeli páterler 600 myńnan asady. Bir jylda elordadaǵy jaldaý aqysy 25–30%-ǵa ósti. Qazir bas qalada Botanıkalyq baq mańyndaǵy páterdi jalǵa alý Antalııa, Býdapesht, Kýtaısı nemese Penangtaǵy baǵadan qymbat.
Shymkentte baǵa aıtarlyqtaı qoljetimdi, biraq ósim bar. Shet aımaqtaǵy 1 bólmeli páterler 70 myńnan bastalady, jańa keshenderde 170–220 myńǵa deıin barady. Qaraǵandyda – sharshy metrine 4 400 teńge. Ortalyqtaǵy 1 bólmeli páter 270 myńǵa jetse, eski úılerde 100-120 myń shamasynda.
Oralda baǵalar turaqty, 90-250 myń aralyǵy. Pavlodarda eski úılerdegi 1 bólmeli páter – 70-100 myń, jańa keshenderde – 155-180 myń. Úlken páterler de 300 myńnan aspaıdy. Aqtóbe men Semeıde jaldaý aqysy bir jylda 20-22%-ǵa qymbattaǵan. Qazir 1 bólmeli páter 100-200 myń teńge turady. Taldyqorǵanda bir bólmeli páter baǵasy – 80-180 myń teńge, jyldyq ósim – 30%.
Taraz ben Túrkistan – jalǵa alý quny eń tómen qalalar. Bir bólmeli páterdi 60-120 myń teńgege tabýǵa bolady. Sharshy metriniń baǵasy 2 200-2 450 teńge shamasynda.
Jalǵa berip, tabys tapsaq she?
Ekonomıst Andreı Chebotarevtyń pikirinshe, qazir jalǵa beretin páter satyp alý tıimdi sheshim emes.
«Jalǵa berilgen páter tipti, teńgedegi depozıttiń tabysyn da jappaıdy. Buryn rýblmen ıpoteka alyp, odan keıin jalǵa berýden paıda kórgen. Qazir ondaı múmkindik azaıdy. Sondyqtan buǵan «ınvestısııa» dep qaramaý kerek. Bul – óz-ózińdi aldaý. Aqshany páterge salǵannan góri depozıtke qoıǵan durys. Depozıtten túsetin tabys qazir páterdi jalǵa berýden áldeqaıda joǵary», deıdi ol.
Satyp alý tıimsiz
Qarjyger Sultan Elemesov jýyrda páter máselesine qatysty qyzyq zertteý jasady. Ol 2010 jyly 3 bólmeli páterdi 73 myń dollarǵa satyp alǵan. Alaıda 8 jyldan keıin ony 47 500 dollarǵa ǵana sata aldy. Iаǵnı dollarmen eseptegende shyǵynǵa ushyraǵan.
«Qazaqstanda 7 páterim, Kıprdiń Pafos qalasynda 1 páterim boldy. Alǵashqysyn 2010 jyly aldyq, sońǵysyn 2023 jyly sattyq. Úsh páterdi ıpotekaǵa alsam, qalǵanyn qolma-qol satyp aldym. Qazir Almatyda 2 páterim men Talǵar qalasynda úıim bar. Páter satyp alý árqashan kapıtaldy ósirmeıdi. Ásirese dollarmen eseptegende keıde shyǵyn bolyp ketedi. Eger páterdi satyp almaı, jalǵa alǵan bolsam, al sol 10,7 mln teńgeni depozıtke (8-12,5% jyldyqpen) salǵanymda, 8 jylda shamamen 30 myń dollar tabar edim», dep túsindiredi ol.
Qarjyger páterdi ıpotekamen alýdy da zerdelep kórgen. Bastapqy jarnasy – 5,37 mln teńge. Qalǵan 13,7 mln teńgeni depozıtke salady. 8 jyldan keıingi nátıjesi – 46 700 dollar. Bul qolma-qol aqshaǵa satyp alǵanmen shamalas nátıje. Eger kommersııalyq ıpotekany 18%-ben alǵan jaǵdaıda, shyǵyn 26 200 dollar bolady.
«Páter satyp alý – árqashan eń durys sheshim emes. Odan da jalǵa alyp, aqshany dollarlyq quraldarǵa salǵan tıimdi. Baıaǵyda úı almaı, jaldaý qunyn tólep júrip, 8 jyldan keıin bastapqy 73 myń dollar sol kúıi qalar edi. Bastysy – bos aqshany durys ınvestısııalaý. Qazir elde senimdi valıýtalyq korporatıvtik oblıgasııalar bar. Qarjy mınıstrligi qaǵazdary shamamen 5,5%-ben beredi. S&P 500 ındeksi tarıhı turǵydan 10%-ǵa beredi. Eger ol kezde sondaı quraldarǵa salǵanymda, jaldaý aqysyn tólep qana qoımaı, ústinen tabys tabar edim», dep óz tájirıbesinen mysal keltirdi sarapshy.
Jańa Salyq kodeksi naryqty ózgertedi
2025 jylǵy 18 shildede Prezıdent jańa Salyq kodeksine qol qoıdy. Qujatqa sáıkes, qurylys kompanııalaryna berilip kelgen salyq jeńildikteri alynyp tastaldy. 2026 jylǵy 1 qańtardan bastap qurylysshylar turǵyn úı satqan kezde 16% qosylǵan qun salyǵyn (QQS) tóleýge mindetteledi. Budan bólek, qymbat jyljymaıtyn múlikke aksız salyǵy engiziledi jáne úlestik qatysý kezindegi esep aıyrysý erejeleri ózgeredi.
«Halyq arasynda eger QQS engizilse, baǵany baıypty ustaý qıynǵa soǵady degen qorqynysh bar. Biraq mynany bilýimiz kerek – búkil álemde baǵa tek satyp alýshynyń ál-aýqatyna baılanysty qalyptasady», deıdi Qazaqstan rıeltorlary qaýymdastyǵy prezıdentiniń keńesshisi Nına Lýkıanen.
Sonymen qatar baǵanyń kóterilýine yqpal etetin 2 negizgi faktor bar. Birinshiden, eger memleket turǵyn úı satyp alýshylardy sýbsıdııa, jeńildetilgen ıpoteka jáne basqa qoldaý tetikteri arqyly yntalandyrsa. Ekinshiden, eger jyljymaıtyn múlik qaıtadan ınvestısııa úshin tartymdy quralǵa aınalsa. Bul jaǵdaıda jaldaý aqysy ósip, depozıt mólsherlemeleri tómendep, valıýtalyq qubylmalylyq kúsheıip, azamattar aqshasyn «sharshy metrge» salýdy jón kóredi.
Osy turǵyda «Úıdi qazir alý kerek pe, kútken durys pa?» degen zańdy suraq týady. Lýkıanenniń aıtýynsha, qarjylyq múmkindik jetip tursa qazir alǵan jón. Sebebi qazir ekinshi naryqtaǵy baǵalar tómendep, alǵashqy naryqta jeńildikter men túrli aksııalar usynylyp jatyr. Áıtkenmen, satyp alý úderisine baıyppen qaraǵan da jón.