«Báribir biz jeńemiz!..»

«Báribir biz jeńemiz!..» Ofıser kúndeliginde osyndaı sózder jazylypty

Qazaqtan shyqqan ofıser­lerdiń qatarynda Jambyl oblysy Sarysý aýdanynyń týmasy Zamanbek Batyrbekov aǵamyz da bar. Batalon komandıri bolǵan Zákeń soǵystan aman kelip, beıbit zamanda uzaq ómir súrip, túrli qyzmetter atqaryp, urpaq ósirgen jan. 1922 jyly týǵan Zamanbek bes jasynda ata-anasynan jetim qalyp, janashyr aǵaıyndary bolmaǵandyqtan Tashkenttegi balalar úıine beriledi. Balalar úıiniń basty maqsaty – keńestik jas patrıottardy tárbıeleý bolǵany málim. Túlekterdiń boıyna otansúıgishtik dástúrmen birge, Keńes Odaǵynyń jaýlaryna degen óshpendilik sezim de qatar quıylady. Sonyń áserimen olardyń Otan qorǵaýǵa degen jalyndary shalqyp turatyn. Sondaı tárbıe alǵan jas Zamanbek te 9-shy synyptan keıin ózi suranyp, ásker­ge alynady. Áskerde bol­ǵanda alymdy jas ózin áskerı qyzmetkerlerge laıyq jınaqylyq, úzdik daıyndyq kórsete alady. Sondyqtan bir jyldyq áskerı boryshy aıaqtalǵan soń ony áskerı komıssarıat Tashkenttegi joǵary bilimdi ofıserler daıyndaıtyn ýchılıshege jiberedi. Tashkent qalasynda áýelde kishi áskerı qyzmetkerler daıar­laý úshin qurylǵan bul ýchılıshe patsha zamanynan bolǵan. Keńes Odaǵy jyldarynda ol jaıaý jáne atty áskerdiń, artıllerııanyń joǵary bilimdi ofıserlerin daıyndaıtyn oqý ornyna aınaldyrylǵan. Osy ýchılısheni bitirgen birsypyra ofıser 1941 jyly Almatyda qurylǵan ataqty 316-shy, keıin general Panfılov atyndaǵy 8-shi gvardııalyq atqyshtar dıvızııasy quramalarynyń komandırleri bolyp kelgen. Tashkent ýchılıshesin 1942 jyly­ bitirgen Zamanbek Batyrbekov Saratov oblysy­nyń Balanda qalasynda qu­ryl­ǵan 342-shi atqyshtar dıvı­zııasynyń 1116-shy polkine áskerı mindetin atqarý úshin keledi. Polk basshylary jas leıtenantty aldymen vzvod komandıri etip taǵaıyndaıdy. Alaıda, jigittiń pysyq ekendigi, basqarýǵa ıkeminiń barlyǵy jáne áskerdiń tártibin jaqsy biletindigi eskerilip, uzamaı ol rota komandıri bolyp taǵaıyndalady. 342-shi atqyshtar dıvızııasy áýeli Ońtústik-Batys maıdandaǵy 61-shi armııanyń sapyna engen. Osy quramanyń sapynda ol Máskeý túbindegi soǵysqa qatynasyp, jaýdy alǵash ret toqtatyp, qarsy shabýylǵa kóterilgen áskerdiń qatarynda bolǵan. Nemisterdiń basyp alýshylyq aryny basylyp, keıin shegine bastaýynyń basynan aıaǵyna deıin bolǵan bul dıvızııa barlyǵy 120 eldi mekendi jaýdan bosatqan eken. Sonyń qatarynda Belev, Vıazma, Msensk, Orel, Kýrsk, Odessa jáne t.b. belgili qalalar bar. Zamanbek Batyrbekovtiń rotasy da osynaý keskilesken shaıqastardyń qaq ortasynda júrgen. Bir qyzyǵy, jańbyrsha jaýyp turǵan oqtyń astynda júrse de tynys alǵan bir sátterinde ol okopta otyryp, kúndelik jazypty. Sonyń ishinde 1942 jyldyń 10 naýryzynda bylaı dep jazǵan eken: «Meniń rotamdaǵy 120 jaýynger Vıazma túbinde kúndiz-túni birdeı jaýmen jaǵalasyp, jan alysyp, jan berisip jatty. Búgin kúni boıy 4 ret nemis «Tıgrleriniń» shabýyly toıtaryldy. ...Men «Erligi úshin» medaline usynyldym. Qasyq qanym qalǵansha Otan úshin kúresemin!». Al 1943 jyldyń 7 mamyrynda: «Ekinshi ret jaraqattandym. Qorshaýdy buzyp shyǵarda nemisterdiń 2 tankisin, 300-ge jýyq soldatynyń kózin joıdyq. О́z jaýyngerlerimdi qorshaýdan shyǵynsyz alyp shyqqanym úshin «Qyzyl Juldyz» ordenimen nagradtaldym», – dep jazypty. Uzamaı Zamanbek Batyr­bekovke aǵa leıtenant ataǵy beriledi. Endi ol rota emes, batalon komandırligine joǵarylatylady. Bul kezde Zamanbekterdiń dıvızııasy Brıansk maıdanynyń 3-shi armııasynyń quramyna berilgen edi. Osy armııanyń quramynda olar ataqty «Kýrsk doǵasyndaǵy» qandy qyrǵynǵa qatysady. Uly Otan soǵysynyń tarıhynda «betburystyń aıaqtalýy» degen ataq alǵan bul jerdegi shaıqas II dúnıejúzilik soǵystaǵy eń úlken qaqtyǵystardyń biri bolǵan edi. Osy qyrǵynnan aman shyqqan Zamanbek Batyr­bekovke kapıtan áskerı ataǵy beriledi. Endi onyń batalony aldy-artyna qaramaı artqa shegingen jaýdy ókshelep qýýǵa kirisedi. 1943 jyldyń 23 tamyzynda ol óziniń kúndeligine: «Kýrsk doǵasynan Ýkraına maıdanyna bet aldyq. Keńes Odaǵyn jaýlap alýdy kózdegen Gıtlerdiń «Barborossa» josparynyń kúl-talqany shyqty. Keńes áskerleri qorǵanystan jappaı shabýylǵa kóshti. Báribir biz jeńemiz!» dep jazǵan eken. Kapıtan Zamanbek Batyr­­­bekov soǵysty Cheho­slovakııanyń Karlsbad (Kar­lovy Vary) qalasynda aıaq­taǵan. Tósinde «Qyzyl Jul­dyz», «Aleksandr Nevskıı», «II dárejeli Otan soǵysy» ordenderimen qatar, birneshe medali jarqyraǵan ol áskerden kelgen soń kóp jyl boıy Almaty qalalyq áskerı komıssarıatynda laýazymdy qyzmetter atqarǵan. Zaıyby Kúláısha ekeýi bir ul, úsh qyz ósirip, olardan birneshe nemere-jıen kórgen. Mine, qandy qyrǵyndy belsheden keshken bir qazaq ofıseriniń taǵdyry osyndaı. Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan».