Pavlodar oblysynda turmystyq qaldyqtar tógiletin polıgondardy retteý, qujattaryn uzartý máseleleri bar. О́ńirde jyl saıyn 300 myń tonna turmystyq qaldyq jınalsa, sonyń úshten biri ǵana óńdelip otyr.
Turmystyq qaldyqtardy basqarý júıesindegi ózekti máseleler oblystyq qoǵamdyq keńestiń otyrysynda talqylandy. О́ńirlik jer qoınaýyn paıdalaný, qorshaǵan orta jáne sý resýrstary basqarmasynyń dereginshe, oblysta jyl saıyn turmystyq 300 myń tonna qaldyq shyǵarylsa, sonyń nebári 100 myń tonnasy qaıta óńdeledi. Plastıkten sypyrǵysh, paketter, qaptar men plastık túıirshikteri shyǵarylady. Qurylys qaldyqtary, kólik shınalary, makýlatýra men kólik akkýmýlıatorlary da óńdeledi. Qazir qaldyqty qaıta óńdeıtin zaýyt qurylysyn salý boıynsha joba júzege asyrylyp jatyr.
Jıynǵa qatysýshylar shyny, qýat batareıalary men jasyl jelekti qaıta óńdeý máselelerin kóterdi. Mamandardyń sózinshe, polıgondaǵy shirigen shóp pen ózge de organıkalyq materıaldar ýly gaz bólip, qorshaǵan orta men adam densaýlyǵyna zııan keltiredi. Gazdardyń qyzýynan atmosferada jylý energııasy túziledi. Budan parnıktik effekti paıda bolyp, aýa lastanady. Al ydyrap ketetin ónimder topyraq qabatyn ýlap, jer astyndaǵy sý qabattaryna túsedi. Buǵan qosa, aınalasyndaǵy ósimdikter men jándikterge zııan keltiredi. Qaldyqtardyń mundaı teris áseri, ásirese senbilikter ótetin kúz ben kóktemde aıqyn baıqalady.
«Shyny qaldyqtary boıynsha másele baryn jasyrmaımyz. Turmystyq qatty qaldyqtardy basqarý baǵdarlamasy sheńberinde qarjylandyrýǵa tórt joba usynyldy. Alǵashqysy – Pavlodardaǵy suryptaý jelisiniń qurylysy, ekinshisi – Ekibastuzdaǵy qaldyqtardy óńdeý jabdyqtaryn satyp alý, úshinshisi – makýlatýrany óńdeý zaýyty bolsa, sońǵysy – qoldanys merzimi aıaqtalǵan akkýmýlıatorly batareıalardy saqtaý jáne qaıta óńdeý. Al jasyl jelekter birden polıgonǵa shyǵarylyp otyrady. Onymen naqty shuǵyldanatyn ınvestorlardy izdeý qajet», deıdi jer qoınaýyn paıdalaný, qorshaǵan orta jáne sý resýrstary basqarmasynyń basshysy Saǵyn Tóleýtaev.
«Ekoservıs-PV» JShS basshysy Álıhan Albaqov Pavlodardaǵy kúl-qoqys polıgonynyń 2027 jylǵa deıin ǵana ruqsaty bar ekenin habarlady. Eger ruqsat qaǵazdaryn qaıta qarap, máseleni sheshpese, kúl-qoqysty retteý salasynda úlken másele týyndaýy múmkin. Saǵyn Tóleýtaevtyń aıtýynsha, qazir polıgondy uzartý máselesimen qala bıligi aınalysyp jatyr. Biraq ol úshin eń áýeli rekýltıvasııa jobasyn qaıta qaraý qajet. Polıgonda áli de 5–10 jyl qaldyqtardy jınaıtyn oryn bar. Tek qujattandyrý máselesin sheshýge týra keledi.
Qoǵamdyq keńeste «EkoAlem-PV» JShS-nyń ókili de ózekti másele kóterdi. Atalǵan fırma qaladan shyǵarylatyn kúl-qoqysty qabyldaıdy. Qazir kompanııa men memlekettik organdar arasynda daý-damaı júrip jatyr, bir sheti sotqa jetken.
«Byltyr fırmamyzdy ekologııa departamenti tekserip, ekolog mamandar teorııalyq esepteýler negizinde zań buzýshylyqtardy anyqtady. Naqtyraq aıtqanda, olardyń esebinshe qaldyqtar kólemin eki ese kóp qabyldap qoıyppyz. Bul jerde zańnamamen belgilengen standartqa sáıkes kelmeıtin koeffısıent keltirilgen», deıdi «EkoAlem-PV» JShS ókili.
Seriktestik pen ekologııa departamenti sotta birneshe márte kezdesken. Onyń qorytyndysynda kompanııaǵa qatysty qaıtadan tekserý taǵaıyndalǵan. Ekologter onyń nátıjesinde kompanııaǵa 28,5 mlrd teńge mólsherinde aıyppul salý týraly qaýly shyǵarǵan. Munshama kóp aıyppul endigi jerde qaldyqtardy qabyldaıtyn operatordyń bankrotqa ushyraýyna sebep bolýy múmkin. Kompanııa ókilderi eger jumysymyzdy toqtatsaq, qaladaǵy kúl-qoqysty shyǵarý salasynda úlken kúıreý bolady degen dáleldemelerin keltirip otyr. Fırma jabylǵannyń ózinde onyń ornyn basa qoıatyn kompanııa ázirshe joq. Sondyqtan joǵarydaǵy sheshimniń kúshin joıýdy suraıdy.
Aýyldyq jerlerdegi kúl-qoqys oryndarynyń máselesi de kóterildi. Olardaǵy qoqys polıgondaryna qoıylatyn talap qalalyq jerlermen birdeı. Mamandar bul talapty jeńildetý kerek ekenin aıtady. Máseleni keńirek túsindirip óteıik. Ertis-Baıan óńirinde zamanǵa saı jabdyqtalyp, ekologııalyq qujattaryn alǵan nebári 4 qoqys polıgony ǵana bar. Olar Pavlodar, Ekibastuz, Aqsý qalalarynda ornalasqan. О́kinishke qaraı, Ekologııa kodeksinde kórsetilgen erejege saı keletin qoqys oryndaryn ashý ózge eldi mekender úshin qarjylyq turǵydan múmkin emes. Zamanǵa saı qoqys alańdaryn salý, jabdyqtaý óte qymbat turady. Eger kodekske baǵynyp, barlyq polıgondy rettep shyǵamyz desek, oblysqa 300 mlrd teńgeden astam qarajat qajet bolady. Al ony aýdan turmaq, oblys bıýdjeti kótermeıdi. Bul másele qazir aýyldyq jerlerdegi qoqys tógý oryndarynyń jaǵdaıyn qıyndatyp otyr. Iаǵnı zań bar, biraq ony oryndaıtyn qarjylyq resýrs joq.
«Aýdan, aýyldardaǵy qoqys polıgondarynyń ornalasqan jeri ǵana tirkelgen. Zań boıynsha olarda ekologııalyq ruqsat qujattary, qorshaý, tarazy, qoqysty suryptaıtyn oryn, arnaıy kólikter bolýy kerek. Alaıda ondaı múmkindik aýdandardyń qolynan kelmeıtini málim. Aýyldardyń halqy ruqsat etilmegen polıgondarǵa qoqys tastaýǵa májbúr bolyp otyr. Sebebi jańadan salynǵan qoqys oryndary joq. Qoldanystaǵy zańnama boıynsha aýyldyq polıgondardy ázirge zańdy dep sanaýǵa bolmaıdy», deıdi oblystyń memlekettik ekologııalyq ınspektory Rýslan Temirbolatov.
Qoqys alańdaryn uıymdastyrý eldi mekenderdiń qolynan kelmeıtindikten, jergilikti turǵyny kóp Baıanaýyl, Maıqaıyń, Tereńkól, Ertis aýyldarynda polıgon salý úshin Ekologııa mınıstrligine ótinim berilgen. Biraq mınıstrlikten jaýap joq. Jobany iske asyrý merzimi – 7 aı.
«Tórt aýyl boıynsha qoqys oryndarynyń joba-smetalyq qujattamasyn ázirlep, memlekettik saraptamadan ótkizdik. Árqaısysyn iske asyrýǵa 1 mlrd teńge kerek. Oblys boıynsha turmystyq qatty qaldyqtardy jınaýǵa arnalǵan 321 polıgon bolsa, sonyń 317-si Ekologııa kodeksiniń talaptaryna saı emes. Olardyń barlyǵyn rettep shyǵý óte kóp qarajatty qajet etedi. Sondyqtan aýyldar úshin belgili bir jeńildikter jasalýy kerektigi týraly máseleni birneshe márte kótergenbiz. Qazir Ekologııalyq kodekske ózgerister engizilip jatyr, onda aýyldyq polıgondarǵa jeńildik jasaý kózdelgen. Alda bolatyn ózgerister mınıstrlik tarapynan ortalyqtandyrylǵan júıede uıymdastyrylýǵa tıis dep oılaımyz» deıdi jer qoınaýyn paıdalaný, qorshaǵan orta jáne sý resýrstary basqarmasynyń ókilderi.
Atap óterligi, bıyl mamandar 172 zańsyz qoqys úıindisin anyqtady. Búginde onyń 166-sy joıylǵan.
Pavlodar oblysy