Tatý kórshilik tabysqa bastaıdy

Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Tóraǵasy Sı Szınpınniń Qazaqstanǵa resmı sapary osyny aıǵaqtady Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń shaqyrýymen keshe Astanaǵa Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Tóraǵasy Sı Szınpın resmı saparmen keldi. Qytaı Tóraǵasy Respýb­lıka­myzda ótken prezıdenttik saılaýdan keıin Qazaqstanǵa kel­gen birinshi sheteldik memleket basshysy bolyp otyr. Bul jan-jaqty strategııalyq seriktes­tiktiń deńgeıi joǵary ekenin kór­setedi. Sonymen qatar, eki eldiń ózara qarym-qatynasyn saıası, ekonomıkalyq, mádenı-gýmanı­tarlyq yntymaqtastyqtyń jańa satysyna shyǵarýǵa múmkindik beretindigin de atap ótken jón. Jalpy, Qazaqstan men Qytaı Halyq Respýblıkasy arasyndaǵy qarym-qatynastardyń qysqasha tarıhyna toqtala ketetin bolsaq, eki el arasyndaǵy dıplomatııalyq qatynas 1992 jyldyń 3 qań­tar­ynda ornatylǵan bolatyn. 2002 jyl­dyń 23 jeltoqsanynda Qa­zaqstan Respýblıkasy men Qy­taı Halyq Respýblıkasy ara­syndaǵy Tatý kórshilik, dostyq jáne yntymaqtastyq týraly kelisimge qol qoıylǵan edi. Bul bir-birine shekaralas otyrǵan eki eldiń arasyndaǵy munan keıingi qatynastardy aıqyndap bergen eń mańyzdy qujat bolyp tabylady. Táýelsizdiktiń 23 jyly ishinde kórshi Qytaımen qarym-qaty­nasymyz jaqsaryp qana qoımaı, sonymen qatar, óziniń súre jolyna túsip, alys-berisimiz, barys-kelisimiz jyldan-jylǵa kúsheıe tústi. Osy ýaqyt aralyǵynda eki eldiń memleket basshylary san ret kezdesip, eki el aldyndaǵy keleli máselelerdi kelise otyryp sheship, tatý kórshilik pen senimdi dostyqtyń nyǵaıýyna syndarly negiz qalady dep aıta alamyz. Alyp Qytaıdyń qazirgi basshysy Sı Szınpınniń bul jolǵy kelisi de osyny aıǵaqtaı tústi. Qurmetti meımannyń kelýine oraı Aqordada qurmetti qaraýyl sapqa turdy. Memleket basshylary qaraýyl aldymen ótkennen keıin kelissózge qatysatyn resmı delegasııa múshelerin bir-birine tanystyrdy. Munan keıin resmı kelissózder bastaldy. Kelissózder barysynda mem­leket basshylary ekijaqty jáne kópjaqty yntymaqtastyqtyń mańyzdy máselelerin talqylady, sonyń ishinde aımaqtyq qaýip­sizdik máselelerine, halyq­aralyq uıymdar aıasyndaǵy yn­tymaqtastyqtyń nyǵaıýyna, saýda­ekonomıkalyq, ınvestısııalyq, qarjy jáne mádenı-­gýmanıtarlyq qarym-­qatynastyń damýyna aıryqsha kóńil bólindi. Nursultan Nazarbaev pen Sı Szınpın halyqaralyq kún tár­tibindegi negizgi jaıttarǵa da toq­taldy. Sonymen qatar, Birik­ken Ulttar Uıymy, Shan­haı yntymaqtastyq uıymy, Eýra­zııalyq ekonomıkalyq odaq sııaqty túrli halyqaralyq uıymdar men basqa da kópjaqty qurylymdar aıasyndaǵy yntymaqtastyq pen úı­lestirýdiń basty baǵyttaryn sóz etti. Qazaqstan Prezıdenti Qytaı Tóraǵasynyń elimizdegi prezıdenttik saılaýdan keıin Qazaqstanǵa kelgen birinshi sheteldik memlekettiń kóshbasshysy bolyp otyrǵanyna nazar aýdardy. – Osy arqyly Siz bizdiń qarym-qa­ty­nastarymyzdyń joǵary már­te­besi men aıryqsha mańyzyn aıshyq­taı túsesiz. Siz meni telefon arqy­ly quttyqtadyńyz, jedelhat jolda­dyńyz, endi, mine, kelissózder ótkizýge keldińiz. Biz muny joǵary baǵalaımyz, – dedi Qazaqstan basshysy. Nursultan Nazarbaev QHR-men tatý kórshilik qarym-qatynasty jal­ǵas­tyrý Qazaqstannyń syrtqy saıasa­tynyń basymdyǵy bolyp tabylatynyn aıtty. – О́zara is-qımyl jasaǵan jyldary biz ekijaqty yntymaqtastyqty sapaly túrde transformasııalaı aldyq. Biz Qytaı Halyq Respýblıkasymen yqpaldastyqty táýelsizdik jarııalaǵan alǵashqy kúnderden bastadyq. Sodan beri úlken joldy artqa tastap, tatý kórshige aınaldyq, ekonomıkalyq, saıası turǵydan senimdi dos ári syndarly seriktes boldyq. Bizde qarym-qatynastarymyzdy elderimizdiń múd­desi úshin ári qaraı damytýǵa qajetti jaǵdaıdyń bar ekenine senimdimin, – dedi Qazaqstan Prezıdenti. Memleket basshysy eki eldiń de jos­pary men naqty belgilegen jumystary bar ekenin, ol Qazaqstan-Qytaı qatynastaryn múlde jańa deńgeıge shyǵaratynyn atap ótti. Soǵan oraı, Nursultan Nazarbaev QHR Tóraǵasyna, sondaı-aq, Qytaı basshylyǵyna seriktestikti damytýdaǵy qoldaýy úshin alǵys bildirdi. QHR Tóraǵasy Sı Szınpın Nur­sultan Nazarbaevqa jyly qabyldaýy úshin alǵys aıtyp, Qazaqstan Prezı­denti laýazymyna qaıta saılanýymen quttyqtady. – Qazaqstan halqy Sizdiń basshy­lyǵyńyzben uıysa túsip, memleket qurylysy men ulttyq jańǵyrý isinde jańa, jarqyn tabystarǵa jetý úshin birlese kúsh-jiger jumsaıtynyna senimdimin, – dedi Sı Szınpın. Qytaı Tóraǵasy Qazaqstan-Qytaı strategııalyq seriktestigi sońǵy jyl­dary qarqyndy ilgerilep kele jatqa­nyn aıtty. – Bizdiń elderimiz óńirdiń damýy men turaqtylyǵyn qamtamasyz etý isinde mańyzdy, syndarly kúshke aınaldy. Qytaı tarapy Qazaqstanmen qarym-qatynasty damytýǵa zor mán beredi. Biz Qazaqstan tarapymen birlese otyryp, ózara múddelilik bar negizgi máseleler boıynsha ózara qoldaýdy kúsheıtý úshin bar kúshimizdi jumyldyrýǵa daıynbyz. Qytaı qaýipsizdik sala­syn­daǵy, ekonomıkalyq, gýmanı­tarlyq salalardaǵy ózara tıimdi ynty­maqtastyq aıasyn jan-jaqty keńeıtýge, sondaı-aq, halyqtarymyzdyń ıgiligi úshin óńirlik jáne halyqaralyq isterdegi ózara is-qımyl men úılestirý jumysyn kúsheıtýge nıetti, – dedi Sı Szınpın. Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Tóraǵasy Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev aıqyn basymdyqpen jeńiske jetken jáne Elbasynyń memleketti uzaq merzimdi damytýǵa, eldiń ál-aýqa­tyn arttyrýǵa baǵyttalǵan «Qazaq­stan-2050» Strategııasyn júzege asyrý aıasynda júrgizip otyrǵan saıasa­tyna Qazaqstan halqynyń zor senim artatynyn aıǵaqtaǵan kezekten tys prezıdenttik saılaýdyń qorytyndysyna qoldaý bildirdi. Qytaı tarapy Qazaqstannyń Eýra­zııada syndarly jáne teńdestirilgen qarym-qatynas qalyptastyrýǵa, óńirde jáne jalpy álemde turaqtylyq pen beıbitshilikti nyǵaıtýǵa, sonyń ishinde AО́SShK aıasynda Azııadaǵy qaýipsizdik jáne damý jónindegi halyqaralyq uıym qurýǵa, sondaı-aq, Astana qa­lasynda Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezin ótkizýge baılanysty halyqaralyq bastamalaryna qoldaý bildirdi. Kelissózder barysynda dúnıe­júzinde bolyp jatqan kúrdeli óz­geristerge oraı Birikken Ulttar Uıymy, Shanhaı yntymaqtastyq uıymy, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq sııaqty túrli halyqaralyq uıymdar men basqa da kópjaqty qurylymdar aıasyndaǵy yntymaqtastyq pen úılestirýdi kú­sheıtý qajettigi jóninde túsinistikke qol jetkizildi. Álemdegi qaqtyǵystar men turaq­syzdyq oshaqtarynyń ulǵaıýyn eske­re otyryp, óńirlik qaýipsizdik pen tu­raqtylyqqa qaýip tóndiretin «úsh qaterge» (terrorızm, separatızm, ekstremızmge), esirtkiniń zań­syz aınalymy, psıhotropty zattar­ǵa, transshekaralyq qylmysqa, kıberqaýipke jáne basqa da qazirgi za­manǵy qaýip-qaterlerge qarsy kú­restegi tyǵyz yntymaqtastyqty jalǵastyrýǵa ázirlik bildirildi. Halyqaralyq quqyq qaǵıdalaryn jáne BUU jarǵysyn qatań saqtaýmen qatar, eki memleket arasynda buryn jasalǵan barlyq sharttar tarmaqtaryn múl­tiksiz oryndaýǵa beıildilik qýat­taldy. Qazaqstannyń «Nurly Jol» Jańa Ekonomıkalyq Saıasaty men Qytaıdyń «Bir beldeý, Bir Jol» tujyrymdamasy bir-birin ózara tolyqtyratynyn eskere otyryp, ındýstrııalandyrý jáne ınvestısııalar salasyndaǵy ekijaqty yntymaqtastyqty ilgeriletýge ýaǵda­las­tyq jasaldy. Taraptar «Jibek joly ekonomıkalyq beldeýi» aıasynda Eýrazııanyń úılesimdi damýyna sep­tigin tıgizetin «Uly Jibek jolynyń» mádenı beldeýin qurýǵa kelisti. Kelissózder barysynda ındýs­trııalandyrý jáne ınvestısııalar salasyndaǵy birlesken qadamdar ekijaqty yntymaqtastyqqa jańa serpin berip, saýda-ekonomıkalyq yqpal­das­tyqty seriktestiktiń meılinshe jo­ǵary deńgeıine shyǵaratyny atap ótildi. Qytaı tarapy ındýstrııalandyrý jáne ınvestısııalar salasyndaǵy jobalardy qarjylandyrý úshin barynsha qolaıly jaǵdaı jasaý isine jeńildetilgen qarjylandyrý men arnaıy qor qurý máselesin qosa qamtıtyn jan-jaqty qoldaý kórsetedi. Qazaqstan tarapy qoldanystaǵy zańna­maǵa sáıkes, atalǵan jobalarǵa túrli memlekettik qoldaý kórsetetin bolady. Taraptar ózara múddelilik bar energetıkalyq, qarjy-ınvestısııa, kólik-logıstıka, aýyl, orman sha­rý­a­shylyǵy jáne basqa da salalardaǵy yntymaqtastyqty jalǵastyrýǵa ke­listi. Munymen qosa, eki jaq ishki jáne halyqaralyq, sonyń ishinde Qytaı naryǵyna da tasymaldanatyn básekege qabiletti taýarlar óndirisin qurýǵa baǵyttalǵan óndiristik jobalar bo­ıynsha yntymaqtastyqty jandandyrady. Innovasııalar men joǵary tehnologııalar salasyndaǵy, ónerkásiptiń óńdeý jáne taý-ken salalaryndaǵy, sonyń ishinde barlaý jáne qatty paıdaly qazbalar kenishterin jete qaıta óńdeý jobalarynda, mys, alıýmınıı óndirisi jáne basqa da metaldar men olardan shyǵatyn daıyn buıymdar óndirisinde, hımııa ónimderi óndirisi men ónimdi Qytaıǵa jetkizý salasynda yntymaqtastyqty damytýǵa uıǵarym jasaldy. Memleket basshylary joǵary tehnologııalar róliniń artyp kele jatqanyn nazarǵa ala otyryp, ǵylym jáne tehnıka, balama energetıka, «jasyl ekonomıka» salalaryndaǵy yntymaqtastyqty odan ári tereńdetý qajet ekendigin atap ótti. Bul oraıda, Qytaı Qazaqstannyń «Astana EKSPO-2017» halyqaralyq maman­dandyrylǵan kórmesin tabysty ótkizýine qoldaý kórsetetin bolady. Qazaqstan men Qytaı úkimetteri basshylarynyń, Qazaqstan-Qytaı yntymaqtastyq komıteti men onyń kishi komıtetteriniń turaqty kezdesýlerin ótkizýge baılanysty jumystarǵa joǵary baǵa berildi. Atalǵan tetikter ekijaqty ynty­maqtastyqty damytýdaǵy biryń­ǵaı úılestirýshilik jáne jetekshilik róliniń, sondaı-aq, eki eldiń saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyǵynyń tolyqqandy damýynyń negizgi shart­tarynyń biri ekendigi eskerile otyryp, qoldanystaǵy ekijaqty kelisimderdiń normalaryn saqtaý jónindegi túsi­nistiktiń mańyzdylyǵy quptaldy. Qazaqstan men Qytaı óńiraralyq yntymaqtastyǵyn, transshekaralyq kólik ınfraqurylymyn damytýdyń, ekijaqty saýda-ekonomıkalyq jáne shekaralyq yntymaqtastyqty ilgeri­letý úshin shekaralyq yntymaq­tastyqtyń «Qorǵas» Qazaqstan-Qytaı halyqaralyq ortalyǵyn birlesip paıdalanýdyń, sondaı-aq, qorshaǵan or­tany qorǵaý jáne transshekaralyq ózenderdiń sý resýrstaryn tıimdi paıdalanýdyń mańyzdylyǵy atalyp ótti. Mádenı-gýmanıtarlyq ynty­maq­tastyqty damytý máseleleri de aıtar­lyqtaı mańyzdy. Sonyń ishinde Astana qalasynda Qytaıdy zertteýdiń eýrazııalyq ortalyǵyn qurýdyń ózekti­ligine nazar aýdaryldy. Uly Otan soǵysynyń 70 jyldy­ǵyna oraı, Qazaqstan Prezıdenti N.Á.Nazarbaev pen QHR Tóraǵasy Sı Szınpın urpaqtan-urpaqqa jalǵasyp kele jatqan Uly Jeńisti qurmetpen eske alý ǵana jańa soǵysqa jol ber­meýdiń senimdi kepili bolatynyn jáne halyqtar arasyndaǵy tatýlyq pen senimdi, turaqtylyqty nyǵaıtýǵa yq­pal etetinin atap aıtty. Qazaqstan Prezıdenti N.Á.Na­zarbaev QHR Tóraǵasy Sı Szınpınniń bıylǵy 2-3 qyrkúıekte Qytaıǵa saparmen kelý jáne Beıjińde ótetin Jeńistiń 70 jyldyq mereıtoıyna qa­tysý jónindegi shaqyrýyn rızashy­lyqpen qabyl aldy. Sı Szınpın jyly qabyldaý men sapardyń joǵary deńgeıde uıymdastyrylǵany úshin alǵysyn bildirip, Qazaqstan men Qytaı arasyn­daǵy jan-jaqty strategııalyq serik­testik pen tatý kórshilik qaǵıdattaryna negizdelgen, ózara senim, ashyqtyq jáne túsinistik jaǵdaıynda ótken kezdesýdiń syndarly sıpatyn atap ótti. Suńǵat ÁLIPBAI, «Egemen Qazaqstan».