Elimizde qurylys jáne jóndeý salasynda ımporttyq ónimge táýeldilikti azaıtý maqsatynda otandyq zaýyttar iske qosylyp jatyr. Degenmen tolyqqandy óndiristi damytý úshin birqatar kedergi bar. Astana mańynda ornalasqan boıaý óndiretin «BMP Astana» zaýyty birqatar túıtkilmen betpe-bet kelip otyr.
Múmkindik – 5 000 tonna, suranys – 500 tonna
Zaýyt ónimderi qurylys, kópir salý, mashına jasaý, munaı-gaz jáne taý-ken ónerkásibinde keńinen qoldanylady. Munda shıkizatty qabyldaýdan bastap daıyn ónim shyǵarýǵa deıingi barlyq kezeń bir alańda júzege asady. Árbir kezeńde qatań baqylaý bar. Kiris materıalyn tekserý, óndiris barysyndaǵy ekspress-taldaý ári keıingi tehnıkalyq reglamentke sáıkes synaqtar júrgiziledi.
2022 jyly kásiporynda 353 tonna ónim shyǵarylsa, 2023 jyly óndiris kólemi 10 ese artyp, 3 442 tonnaǵa jetti. 2024 jyly 2 834 tonna jabyn óndirildi. Kásiporynnyń tapsyrys berýshileri qatarynda elimizdegi iri kompanııalar bar. Aıtalyq «Teńizshevroıl», «Qarashyǵanaq» kásiporny «QazMunaıGaz» ben onyń enshiles uıymdary, «KAZ Minerals», «Qazaqmys», NCOC jáne munaı-gaz ben metallýrgııa salasynyń basqa da jetekshi kásiporyndary. Zaýyt dırektory Gúlmıra Baımaǵanbetovanyń aıtýynsha, kásiporyn qazir josparlanǵan qýattylyqqa tolyq jete almaı otyr. Zaýyttyń basty maqsaty – ishki naryqty sapaly ónimmen qamtamasyz etý.
«Zaýyt qýaty – 5 000 tonna. Biraq qazir biz áli ol mejege jetken joqpyz. Bıylǵy jospar – 2 500 tonna. Onyń ishinde 2 000 tonnasy eksportqa ketip jatyr. Negizgi naryq – Reseı, Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Túrkııa. Bul zaýyt eksport úshin emes, otandyq ishki naryqty sapaly materıaldarmen qamtý úshin salynǵan. Degenmen qazir elimizdiń mekemelerinen bar bolǵany 500 tonnadaı suranys túsip otyr», deıdi ol.
Memlekettik qoldaýǵa zárý
Negizi elde básekege qabiletti óndiris qurýǵa tolyq múmkindik bar. Biraq shıkizat, qaptama jáne ishki suranystyń jetkiliksizdigi otandyq ónimniń baǵasyna áser etedi. Rasynda, otandyq naryqta óndiris úshin qajetti bazalyq shıkizat tolyqqandy usynylmaı otyr. Demek búginde kásiporyndar ekiudaı kúı keshýde. Bir jaǵynan, sapasy tolyq jetilmegen bolsa da otandyq ónimmen jumys isteýge tyrysady, ekinshi jaǵynan ımportqa táýeldilikten arylýǵa múddeli. Bul rette bıznes pen memleket arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń mańyzy artyp keledi. Eger elimizde óndiriletin shıkizat sapasy kóterilip, assortımenti keńeıse, kásiporyndar úshin shyǵyn azaıyp qana qoımaıdy, el ekonomıkasynda da qosymsha qun qalyptasady. Máselen, «BMP Astana» zaýyty tolyq avtomattandyrylǵan. Munda boıaýlar ártúrli túste daıyndalyp, ár partııasy zerthanalyq synaqtan ótkennen keıin ǵana naryqqa shyǵarylady. Degenmen kásiporyn aldynda taǵy bir túıtkil bar. Ol – qaptama máselesi.
«Bizde banka óndirilmeıdi, sondyqtan ony Reseıden satyp alamyz. Qaraǵandyda bir kompanııa quty jasap shyǵarady, biraq olardyń sapasy áli talapqa saı kelmeıdi. Elimizde bazalyq talaptarǵa sáıkes keletin ónimder shyǵarylmaıdy. Kóbine plastık shelek sııaqty qarapaıym dúnıeler ǵana óndiriledi, biraq olardyń sapasy da keıde tómen bolyp jatady. Soǵan qaramastan, ol kompanııalarmen jumys istep kórip júrmiz. Sebebi ónimimizdi shıkizatpen shyǵarý óte mańyzdy», deıdi zaýyt basshysy Gúlmıra Baımaǵanbetova.
Eger qarapaıym qaptamanyń ózi el ishinde óndirilmese, daıyn ónimniń ózindik quny ósip, otandyq kásiporyndar sheteldik básekelestermen teń dárejede kúrese almaıdy. Zaýytta qazir júzge jýyq jergilikti maman jumys isteıdi. Kásiporyn qyzmetkerlerdi oqytyp, kásibı deńgeıin arttyrýǵa kúsh salyp otyr.