Esterińizge sala keteıik, 1986 jyly sáýirdiń 26-synda Chernobyl atom elektr stansasynda bolǵan apat saldarynan Eýropanyń 10-nan asa memleketiniń 145 myń sharshy shaqyrym jeri radıoaktıvti zattar, sonyń ishinde ýran ızotopy, plýtonıı, ıod-131, sezıı-134, sezıı-137, stronsıı-90 qorshaǵan ortaǵa taralyp, mıllıondaǵan adam zardap shekti. 1986-1992 jyldar aralyǵynda Qazaqstannan 35 myńnan astam adam Chernobyl apaty saldaryn joıýǵa jiberildi.
Keler jyly Chernobyl oqıǵasyna 30 jyl tolǵaly otyr. Osy qaraly dataǵa qaraı elordadaǵy Chernobyl qurbandaryna arnalǵan eskertkish aldynda atalǵan apat saldaryn joıýǵa atsalysqandar bas qosyp, keleli keńes qurdy, ózara joba-josparlarymen bólisti.
Sharaǵa Astana qalasynyń «Chernobyl odaǵy» qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy Qýandyq Omarbaev, respýblıkalyq «Chernobyl odaǵy» zańdy tulǵalar assosıasııasynyń tóraǵasy Vıktor Deımýnd, aımaqtaǵy Chernobyl ardager-músheleri jáne t.b. qatysty. Jıyn barysynda Reseı Federasııasynyń Hanty-Mansy avtonomııalyq okrýginen (HMAO) kelgen «Chernobyl odaǵy» qoǵamynyń tóraǵasy Oleg Anýfrıev sóz sóılep, apat ornynda bolǵan sarbazdarǵa maqtaý gramotalary, tósbelgi men estelik kitaptar syıǵa tartty.
Aıta keteıik, Chernobyl AES-i apatynyń zardaptaryn joıýǵa qatysqan ardager Marat Júnisbek óziniń «Chernobyldiń tiri qalqany» atty kitabynda: «…apatqa baılanysty sol kezdegi Keńes Odaǵynyń Qorǵanys mınıstri, armııa generaly D.Iаzov ta jedel túrde kóptegen qujattarǵa qol qoıdy. Solardyń biri 045 nómirimen shyqqan qupııa buıryqta: zalalsyzdandyrý jumystaryna jasy 30-ǵa jetken, ári úılengen jáne eki nemese odan da kóp balasy bar azamattar ǵana tartylsyn. Bul jumysqa tartylý merzimi 3 aıdan aspasyn!» degen sózder taıǵa tańba basqandaı etip kórsetilgen edi. Onyń júzege asqany shamaly. Áıtpese, jaýyngerlerdiń alǵashqy aptalardaǵy arnaýly kıimdersiz jáne quraldarsyz qol kúshimen atqarǵan teńdessiz jumystaryn basqasha qalaı túsinemiz», dep ashyna jazypty. Sebebi, Chernobyldaǵy apat alapat kúshi jaǵynan 1945 jyly Japonııanyń Hırosıma men Nagasakı qalalaryna tastalǵan atom bombalarynan kem emes edi. Chernobyl apaty kúlli adamzattyń qasiretine aınaldy. Onda qazir radıasııa deńgeıi tómendegenmen, qorǵanys sharalary áli sol qalpynda qalyp otyr.
Iá, bizdiń myńdaǵan otandastarymyzdyń erlikke para-par osyndaı kúsh-jigeriniń arqasynda apattyń aýqymy edáýir kishireıgendeı boldy. Olar jastyq ómirlerin, densaýlyqtaryn sol jolda pıda etip, óz boryshtaryn oryndady. Radıasııanyń ári qaraı taralýyna tosqaýyl boldy. Ýkraın halqynyń basyna aýyr kún týǵanda qasynan tabylyp, kómek qolyn sozdy. Ýkraın halqy Chernobyl apatynyń zardabyn joıýshylardyń bárine áli kúnge zor rızashylyqpen alǵys aıtady.
Raýshan TÁÝIRHANQYZY,
jýrnalıst.
Sýretti túsirgen
Orynbaı BALMURAT.