Juma kúni Threads jelisin QQS-ty kóterýge qarsy posttardyń erekshe tolqyny jaılady. Ádette eski taqyryp sanalatyn bul másele dál sol kúni kútpegen jerden rezonans týdyrdy. Qysqa merzimdi bul belsendilik kópshilikti tańǵaldyrdy. Bizge de bul qubylys qyzyq boldy. О́ıtkeni birqatar kúdikti jaǵdaı baıqaldy. Olar bul qubylystyń shynaıy emestin jáne qoǵam pikirine yqpal etýge baǵyttalǵan maqsatty manıpýlıasııa bolýy múmkin ekenin kórsetti. Biz óz taldaýymyzdy jasap, Qazaqstandaǵy belgili saıası jáne medıatehnologııalar salasynyń sarapshylarymen sóılestik.
Ne boldy?
Apta boıy Threads aýdıtorııasy múldem basqa taqyrypty – kórshi elden kelgen bir mýzykanttyń konserti men sol sharanyń prodıýseriniń daýly sózi jaıly talqylap kelgen edi.
Sondyqtan salyqtyń kóterilý taqyrybyna jappaı aýysý kúrt ári shynaıy emes kórindi. Kún ishinde lenta 16%-dyq QQS-ty alyp tastaýǵa jáne baǵa ósimine qarsy mıtıngilerge shyǵýǵa shaqyrǵan birsaryndy posttarǵa tolyp ketti.
Juma kúngi tolqyndy kúsheıtýde «turmystyq markerler» erekshe ról atqardy. Árbir qazaqstandyqqa túsinikti baǵa ósiminiń nyshandary paıdalanyldy. Basty mysalǵa baǵasy myń teńgeden asyp ketken «Alpen Gold» shokolady, 233 teńgelik benzın men 4500 teńgelik sıyr eti alyndy. Esep qarapaıym ári tıimdi edi – abstraktili makroekonomıkany kópshilik túsinbese de, dúkendegi baǵa belgisin bári kóredi.
Sarapshylardyń ekeýi de bul tolqyndy halyqtyń ózdiginen týyndaǵan narazylyǵy dep sanamaıdy. О́ıtkeni bári tym jyldam ári uıymdasqan túrde júrdi.
«Bul adamdardyń ózara aıtysy nemese pikirtalasyna uqsamady. Árkim ártúrli tilde, ártúrli aksentpen sóıleıtin tabıǵı orta bolǵan joq. Munda naqty daıyndalǵan shema sezildi. Ol jappaı áser qaldyrýǵa baǵyttalǵan. Júzdegen akkaýnttyń bir mezette bir mátindi nemese onyń azdaǵan ózgeristerin qatar jarııalaýy – anyq belgi. Bul bastapqy tolqyndy tiri adamdar emes, ádeıi iske qosylǵan mehanızm týǵyzǵanyn kórsetedi. Árıne, keıin oǵan shynaıy qazaqstandyqtar da qosyldy», – dedi sarapshy Ádil Seıfýllın.
Saıasattanýshy Marat Shıbutov ta juma kúni bolǵan jaǵdaıdy skoordınasııalanǵan aksııa dep sanaıdy.
«Árıne, oǵan ómirde bar adamdar da qatysty. Biraq jasandy ıntellekt paıdalanylǵany da anyq baıqaldy. Pikirtalasqa naqty kim ekenin anyqtaý múmkin emes anonımder aralasty. Qazaqstandyqtar dál sol kúni, mysaly Backstreet Boys konserti ótip jatqanda, QQS máselesin qyzý talqylaýy ekitalaı edi», - deıdi ol.
Sarapshylardy jasandy shabýyl oıyna jetelegen birneshe anomalııa bar.
Ne kúdik týdyrady?
Atap aıtqanda, oqıǵaǵa az ýaqyt qalǵanda tirkelgen jańa akkaýnttardyń kóptigi, olardyń kóbinde Instagram profıliniń jabyq bolýy. Bul akkaýnttar baǵanyń ósýi men halyqtyń turmys sapasynyń nasharlaýy týraly birsaryndy habarlamalardy taratty ári birden úlken qamtýǵa ıe boldy. Eń qyzyǵy – olardyń kópshiliginde basqa eshqandaı belsendilik bolmaǵan: jeke kontent te joq, bóten taqyryptaǵy pikirtalas ta joq.
«Jańa akkaýnttyń birneshe saǵatta myńdaǵan reaksııa jınaýy – qalypty emes. Shynaıy talqylaýda bári baıaý júredi: áýeli tanystar qosylady, sosyn ǵana keńeıedi. Al munda «jańadan kelgender» birden topqa shyqty. Bul «setka» jumysynyń aıqyn belgisi», – deıdi Seıfýllın.
Ol taǵy bir jaıtty atap ótti: keıbir akkaýnttar tek osy medıa-aksııa kezinde belsendi boldy. Buǵan deıin de, keıin de múlde «bos» turǵan. Bul olardy «uıyqtap jatqan uıashyqtar» retinde sıpattaýǵa múmkindik beredi. Iаǵnı arnaıy daıyndalǵan profılder, tek qajetti sátte ǵana qosylady.
Mundaı tásildiń mysaldary da bar. K_kanatw akkaýnty bıyl aqpanda qurylǵan. Sol ýaqyttan beri tek eki jazba jarııalaǵan – kóktemde jáne jazda. Sodan keıin ǵana QQS-qa qarsy úndeýlerge belsendi aralasqan. imadallin akkaýnty Threads-te alǵashqy jazbasyn 21 tamyzda ornalastyrǵan. Biraq Instagram deregine sáıkes, bul akkaýnttyń ataýy 11 ret ózgergen. Al dosikzt profıli 10 qyrkúıekte belsendi bolǵan. Onyń QQS taqyrybyna arnalǵan bar bolǵany bes talqylaýy eki kúnde 22 myńnan astam laık jınaǵan.
Sonymen qatar baǵa ósimi men QQS-qa qarsy shetelde turatyn qoldanýshylar da belsendi aralasty. Máselen, mrs.chaoticmind pen mali_aiss О́zbekstanda ómir súretin kórinedi. Al timtegrator men d_makhambetsaliyev – qazaqstandyqtar, biraq qazirgi kezde Londonda turyp jatyr.
Ártúrli, bir-birimen baılanysy joq paıdalanýshylardyń bir ýaqytta birdeı baǵalardy ataýy da kúdik týdyrady. Ásirese «Alpen Gold» báriniń aýzynda boldy. Keıbir akkaýnttar tipti birdeı mátinderdi kóshirip jarııalady. Ádil Seıfýllın mundaıdy tiri adamdar istemeıtinin, bottarǵa tán áreket ekenin aıtady.
Taǵy bir kúmándi faktor – sheteldik medıalardyń belsendi aralasýy, ásirese reseılik oppozısııalyq Ateo jobasy. Olar Qazaqstanda jappaı narazylyq bolyp jatqandaı emosııalyq habarlamalar taratty. Al is júzinde ondaı eshteńe bolmaǵany belgili.
Nege Threads?
Platforma tańdaýy da kezdeısoq emes. Telegram men Instagram qazir turaqty, enjar aýdıtorııaǵa ıe bolsa, Threads sońǵy jarty jylda aıtarlyqtaı kúsheıip, Qazaqstandaǵy basty pikirtalas alańyna aınaldy. Dál osy jerde jazda birneshe tanymal bıznes pen blogerlerdi «kenseldeý» jaǵdaılary bolǵan.
Threads úsh sebep boıynsha shabýylǵa yńǵaıly:
Aýdıtorııasy jańa ári belsendi;
Anonımdik – kópshilik laqap atpen jazady, al shyn at qoıý munda bastapqydan-aq ádetke jat sanalatyn;
Jappaı shabýyl mádenıeti – brendterdi nemese tulǵalardy boıkottaýǵa baǵyttalǵan ujymdyq aksııalardyń tájirıbesi bar.
Saıasattanýshy Ádil Seıfýllın atap ótkendeı, Threads-tegi anonımdik pen jappaılyqtyń úılesýi ony jalǵan aqparat taratýǵa osal quralǵa aınaldyrady.
Kimge tıimdi bolýy múmkin?
Alǵashqy kózqarasta bul kampanııa bızneske paıdaly bolyp kórinýi múmkin. Biraq is júzinde olaı emes. Jumanyń keshine qaraı talqylaý salyqtan asyp, ekinshi «Qańtar» uıymdastyrýǵa deıingi úndeýlerge ulasty. Bul bıznes logıkasyna múldem saı kelmeıdi, sebebi bıznes turaqtylyqqa múddeli.
«Salyq kodeksi byltyr kúzde-aq talqylandy. Sondyqtan bıznes áldeqashan bárin sheship qoıǵan. Bireýler ózine qolaıly shart jasady, endi bireýler jaǵdaıdyń qıyndaǵanyna kóndi. Bıznes mundaı aksııalarǵa barmaıdy, ol tym qaýipti», – deıdi saıasattanýshy Marat Shıbutov.
Onyń oıynsha, uıymdastyrýshylar shetelde ornalasqan. О́ıtkeni ishki kúshter qazaqstandyqtardyń nege ún qatatynyn, nege ún qatpaıtynyn jaqsy biledi. Al mundaǵy rıtorıka kóbirek saıası qysymǵa uqsaıdy. Mysaly, bireý QQS taqyrybyn syltaý qylyp, bılikke qysym jasaǵysy kelýi múmkin. Bul jerde qural – bıznes emes, emosıonaldy aýdıtorııa men bottar arqyly qozdyrylǵan Threads qoldanýshylary.
Muny «jumanyń» tańdalýy da rastaıdy. Bul – kórshi elderden alynǵan tásil. Biraq Qazaqstanda ol «onsha jumys istemeıdi», sondyqtan nátıje bermedi.
«Ádette uıymdastyrýshylar Threads-ten basqa jelilerge de shyǵarady da, artynsha kóshege aparýdy kózdedi. Sol kezde Nıý-Iorkte júrgen bizdiń Prezıdent óte yńǵaısyz jaǵdaıda qalar edi... Biraq eshteńe de iske aspady», – dep túıindedi sarapshy.
Qorytyndysy qandaı?
Juma kúngi «búlik» Threads algorıtmderiniń shynaıy emosııa men jasandy aqparatty ajyrata almaıtynyn, kerisinshe olardy aralastyryp, organıkalyq kórinis týdyratynyn kórsetti. Jalǵan aqparatty áshkereleý kóbine uıymdastyrýshylardyń ózderiniń salaqtyǵynyń arqasynda múmkin boldy. Olar bottardy jetkilikti deńgeıde ártaraptandyryp, tabıǵı kórinis berýge kúsh salmaǵan.
Aıta ketý kerek, bul – Qazaqstanda jańa tanymal bolǵan áleýmettik jelide jasalǵan alǵashqy iri jalǵan aqparattyq shabýyl.
Bul oqıǵa bılikke kezekti eskertý – kez kelgen ekonomıkalyq reformalar ýaqytyly túsindirilip, qoǵammen talqylanýy tıis.
Qoǵam úshin de sabaq – synı oılaýdy damytyp, aqparattyq shýdy súzgiden ótkizýdi úırenýimiz qajet.
Sondaı-aq bul oqıǵa zertteýshiler úshin qyzyqty keıs bola alady. Sıfrlyq qarsylyq quraldarynyń Facebook-ten Telegram-ǵa, odan keıin Threads-ke aýysqanyn kórsetetin mysal.
Jalpy qorytyndy aıqyn: jelidegi sońǵy tolqynnyń eleýli bóligi kóptegen feık akkaýnttardyń jasandy manıpýlıasııasy bolyp shyqty.