Jaıyq ózenine qoıylǵan qalqyma sorǵy Kóshim sýarmaly-sýlandyrý júıesine sý jibere bastady. Qyrkúıek aıynda iske qosylǵan stansa Batys Qazaqstan oblysynyń ońtústik aýdandaryn sýmen qamtýǵa shamamen 50 mln tekshe metr sý aıdaıdy.
Kóshim sýarmaly-sýlandyrý júıesi – Batys Qazaqstan oblysynyń Aqjaıyq, Báıterek, Jańaqala, Qaztalov, Tasqala aýdandaryn sýmen qamtamasyz etip turǵan kúretamyr sanalady. Júıe boıyndaǵy 4 iri sý qoımasyn, júzdegen shaqyrymǵa sozylyp jatqan sý arnasynyń qalypty qyzmetin qamtamasyz etýge Jaıyqtan jylyna 600 mln tekshe metr sý túsip turýǵa tıis. Biraq keıingi jyldary ózen deńgeıi tym tómendep ketkendikten, Kóshim júıesi de sýdan tapshylyq kórip otyr. Tek byltyr, alapat sý tasqyny kezinde ǵana Jaıyq kóterilip, Kóshim júıesine 770 mln tekshe metrdeı sý ózdiginen quıyldy. Biraq jylda bulaı bola bermeıdi. 2019 jyly júıege bar bolǵany 159 mln tekshe metr sý túsken. Bıyl da Jaıyq qaıta túsip ketti.
«Biz bul jumysty eki jyl buryn josparlap, sorǵylardy daıyndap qoıǵanbyz. Biraq byltyrǵy sý tasqyny kezinde stansany qosýǵa qajettilik bolmaı qaldy. Qazirde sýdyń deńgeıi túsýine baılanysty sorǵyny qosyp, mehanıkalyq ádispen Jaıyq sýyn Kóshim arnasyna jiberip jatyrmyz. О́ıtkeni ońtústiktegi 5 aýdannyń mal sýattary, sýarmaly jerleri osy Jaıyq-Kóshim júıesine júktelgen. Jaıyq-Kóshim boıynda ornalasqan sharýa qojalyqtary men eldi mekender osy sýdy paıdalanyp otyr», deıdi «Qazsýshar» RMK BQO fılıalynyń dırektory Raýan Qusaıynov.
Sorǵy stansasynyń ınjener mamany Asylbek Haırýllınniń aıtýynsha, qazir bul jerde árqaısysynyń qýaty 400 kılovattyq 4 nasos jumys istep tur. Bir nasos sekýndyna 1,66 tekshe metr sý jiberedi. Sonda táýligine shamamen 600 myń tekshe metr sý alynyp jatyr.
Strategııalyq mańyzy bar sý resýrstaryn tıimdi basqarý jaıyna Memleket basshysy bıylǵy Joldaýynda basa mán berdi. О́ńir halqyn sý resýrstarymen senimdi qamtamasyz etý, sý shyǵyndaryn azaıtý maqsatynda «Qazsýshar» fılıaly Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstrligimen birlese otyryp, birqatar is-sharany júzege asyrýǵa kiristi. Sonyń mańyzdylary – joǵaryda aıtylǵan Jaıyq-Kóshim júıesi boıyndaǵy Bitik, Dóńgelek, Pıatımar sý qoımalary men 7 magıstraldyq kanaldy qaıta jańǵyrtý. Qazir munyń jobalyq-smetalyq qujattary ázirlenip jatyr. Bir jańalyq – bolashaqta sýdy esepke alýdyń avtomattandyrylǵan júıesi engiziledi.
«Bıylǵy jyldyń sońyna deıin Kırov sý qoımasyn qaıta jańǵyrtý jumysy tolyq bitip, paıdalanýǵa beriledi. Budan bólek, qazir Jaıyq-Kóshim júıesiniń Jaıyqtan shyǵatyn tabıǵı arnasyn tazartyp jatyrmyz. Sondaı-aq Jánibek júıesi de tolyq jańǵyrtylady. Ol jumys bastalyp ta ketti, qazir qajetti zattar satyp alynyp jatyr», deıdi R.Qusaıynov.
Sonymen qatar óńirde kópten kútken Jalpaqtal sý qoımasynyń da qurylysy taıaý ýaqytta bastalady. Budan bólek, qazirde júzege asyrylyp jatqan Kırov sý qoımasyn qaıta jańǵyrtý, Kóshim magıstraldyq kanaly men Shaǵan ózeni tarmaǵyn mehanıkamen tazartý, jańadan bastalatyn Jánibek sýlandyrý júıesine júktelgen 192 shaqyrym arnalardy qaıta jańǵyrtý jobalarynda da avtomattandyrýdy engizý jumystary qarastyrylǵan.
Jyl saıyn sý sharýashylyǵy júıeleri men olardyń negizgi jabdyqtarynyń naqty tehnıkalyq jaǵdaıyn baǵalaý maqsatynda, gıdrotehnıkalyq ımarattarǵa kópfaktorly zertteý júrgiziledi. Bul zertteýler ımarattardy durys paıdalanýǵa múmkindik berip, bolashaq jobalaý jumystaryna negiz bolady. 2024 jyly 3 nysanda osyndaı zertteý jasalsa, bıyl taǵy 4 nysanda zertteý júrgizilip jatyr.
«2024 jyly 13 nysanǵa jaı jóndeý jasaldy. 74 shaqyrym kanal ishinara mehanıkalyq tazartyldy. 2025 jyly 26 nysandy jóndep, 144 shaqyrym arnany tazalap jatyrmyz. Búginde 11 nysan jóndelip, 100 shaqyrymnan asa arna tazartyldy, jumys jalǵasyp jatyr», deıdi «Qazsýshar» fılıalynyń basshysy.
Jalpy kólemi 28,0 mln tekshemetr sý jınaıtyn Jalpaqtal sý qoımasyn salý, Tasqala aýdanynyń Jaıyqbaı sýlandyrý kanalyn qaıta jańǵyrtý isin Islam damý banki qarjylandyrady dep josparlanyp otyr.
Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstrligi qoldap, keıingi eki jylda fılıaldyń avtokólik, arnaıy jer qazý-qurylys tehnıkasy parki edáýir jańartyldy. 2024–2025 jyldary munda 67 tehnıka satyp alý josparlanǵan bolsa, qazirde onyń 51-i jetkizildi. Bul tehnıka fılıaldyń qyzmetin kúsheıtip, sý sharýashylyǵy nysandaryn qalpyna keltirý isin sapaly, ýaqtyly oryndaýǵa septigin tıgizedi.
«2024–2028 jyldarǵa arnalǵan Sý sharýashylyǵyn damytýdyń keshendi josparyna sáıkes oblysta 127 is-shara atqarý josparlanǵan. О́ńir basshysynyń tapsyrmasymen, oblystaǵy sýarmaly-sýlandyrý júıesin biryńǵaı basqarý tásiline keltirý maqsatynda mınıstrlikpen birlesip jumys jasap jatyrmyz. Jaıyq-Kóshim, Jánibek sýarmaly júıelerine tıesili uzyndyǵy 826 shaqyrym bolatyn kanal men jalpy aýdany 57,0 myń gektardy quraıtyn kóldete sýarmalaý júıesin kommýnaldyq menshikten respýblıkalyq menshikke almastyramyz. Bul jumys jyl sońyna deıin tolyq aıaqtalady. Sodan keıin birden qalpyna keltirýge kirisemiz», deıdi R.Qusaıynov.
Memleket basshysy «Sý máselesin sheshý – áleýmettik turaqtylyqty saqtap, ekonomıkany damytýdyń kepili. Bul – ulttyq qaýipsizdikti qamtamasyz etetin basty faktordyń biri» ekenin basa aıtyp otyr. Endeshe, aımaqty sýmen kepildi ári utymdy qamtamasyz etý baǵytyndaǵy jumys kún tártibinen túspeıdi.
Batys Qazaqstan oblysy