Depýtat Edil Jańbyrshın elimizde qazir munaı-gaz óndirý kólemi negizinen úsh iri ken ornyna – Teńiz, Qashaǵan jáne Qarashyǵanaqqa táýeldi ekenin aıtty. Al ózge ken oryndarynyń qory sarqylý kezeńine jaqyndap qalǵan, dep habarlaıdy Egemen.kz.
«Sondyqtan jańa munaı men gaz qorlaryn anyqtaý – bul tek energetıkalyq emes, ulttyq qaýipsizdik pen ekonomıkalyq egemendik máselesi.Jalpy, 2012 jylǵa deıin elimizdiń jer qoınaýyndaǵy boljamdy alynatyn shartty otyn resýrstary 22,7 mlrd tonna dep baǵalanǵan bolsa, 2010–2012 jyldary júrgizilgen zertteýler nátıjesinde bul kórsetkish 76 mlrd tonnaǵa deıin qaıta esepteldi. Onyń 70 mlrd tonnadan astamy Kaspıı mańy, Ústirt-Bozashy, Mańǵystaý jáne Ońtústik Torǵaı basseınderinde shoǵyrlanǵan. Al qalǵan bóligi az zerttelgen, biraq áleýeti joǵary provınsııalardy ornalasqan», dedi Edil Jańbyrshın.
Depýtattyń pikirinshe, búginde geologııalyq barlaý salasy ulttyq ekonomıkanyń turaqtylyǵy men energetıkalyq qaýipsizdiginiń ózegine aınalyp otyr. Sonymen qatar ol osy salaǵa tartylatyn ınvestısııa kóleminiń jetkiliksiz ekenin tilge tıek etti. Máselen, Qazaqstanda bir sharshy shaqyrymǵa bar bolǵany 8 AQSh dollary jumsalsa, AQSh-ta – 87 dollar, Avstralııada – 167 dollar, Kanadada – 203 dollar bólinedi.
«Bul aıyrmashylyq – bizdiń ınvestısııalyq klımattaǵy eń álsiz býynnyń biri ekenin kórsetedi. О́ıtkeni geologııalyq barlaý – joǵary táýekel men uzaqmerzimdi kapıtal salymyn qajet etetin sala. Eger memleket pen zańnamalyq júıe ınvestordyń quqyǵyn kepildendirmese, ol jańa aımaqqa qarjy salmaıdy. Sondyqtan Parlament depýtattarynyń bastamashylyǵymen ázirlengen bul zań jobasy osy júıeni túbegeıli ózgertedi», dedi Jańbyrshın.
Depýtat zań jobasyndaǵy negizgi jańalyqtardy da atap ótti. Birinshiden, az zerttelgen aýmaq uǵymy engiziledi. Iаǵnı, sheginde shekteýli óńirlik zertteýler júrgizilmegen nemese júrgizilgenimen, nátıjesinde perspektıvaly basseınder anyqtalmaǵan aımaqtar az zerttelgen dep tanylady.
Ekinshiden, óz qarjysymen geologııalyq zertteý júrgizgen ınvestor ári qaraı barlaý jáne óndirý kezeńinde basym quqyqqa ıe bolady. Bul úshin alǵashqy úsh jyl ishinde kelisimshart aýmaǵynyń keminde 30 paıyzyn qamtıtyn 2D seısmıkalyq zertteý júrgizý talaby engiziledi.
«Iаǵnı, kim shyn máninde zertteýge qarjy salsa – sol ári qaraı ıgerý quqyǵyn alady. Bul ádis ınvestordyń múddesin qorǵaıdy jáne elge jańa geologııalyq derekter beredi», dedi depýtat.
Úshinshiden, rezervtegi ýchaskelerdiń aınalymyn tıimdi etý kózdelgen. Qazir ulttyq kompanııalarǵa 53 ýchaske rezervke berilgen, biraq olardyń tek 20 paıyzy ǵana ıgerile bastaǵan. Qalǵandary uzaq ýaqyt boıy aınalymsyz tur. Osyǵan baılanysty zań jobasy rezervteý merzimin shektep, bos ýchaskelerdi elektrondyq aýksıon arqyly naryqqa shyǵarýdy qarastyrady.
Tórtinshiden, ýran salasyndaǵy ulttyq kompanııaǵa basymdyq beriledi. Depýtattyń aıtýynsha, álemde atom energetıkasyna degen qyzyǵýshylyq qaıta artyp keledi. Sondyqtan jańa ken oryndaryn izdeý jáne ıgerý boıynsha ulttyq kompanııaǵa basym quqyq berý – strategııalyq sheshim.
Edil Jańbyrshın zań jobasyn qabyldaý arqyly kútiletin nátıjelerdi de atap ótti:
1 mlrd AQSh dollary kóleminde jańa ınvestısııa tartý; Az zerttelgen aýmaqtardyń jer qoınaýyn barlaýǵa jol ashý; Kómirsýtek salasynda ınvestorlar men ulttyq kompanııalar úshin teń jaǵdaı ornatý; Barlaý men óndirý arasyndaǵy alshaqtyqty qysqartý; Ýrandy barlaý boıynsha ulttyq kompanııaǵa basym quqyq berý.«Qurmetti depýtattar! Búgin qaralyp otyrǵan zań jobasy — elimizdiń energetıkalyq qaýipsizdigin, ınvestısııalyq tartymdylyǵyn jáne geologııalyq ǵylymnyń jańa deńgeıin qamtamasyz etetin strategııalyq qujat. Sonymen qatar, bul zań – Qazaqstannyń tabıǵı baılyǵyn ult ıgiligine aınaldyrý jolyndaǵy mańyzdy qadam. Saıyp kelgende Memleket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaý – bizdiń ortaq jaýapkershiligimiz. Sondyqtan osy zań jobasyn qoldaýlaryńyzdy suraımyn», dep sózin túıindedi Edil Jańbyrshın.