Qazaqstannyń bir top jýrnalısi mingen ushaq arý Almatydan uzap, 10 mıllıonnan asa halqy bar Seýl qalasyna bet aldy. Koreıanyń ulttyq týrızm uıymy bizge ózin az ýaqytta órkenıetti ult deńgeıine kótere alǵan, jer-jahanǵa tehnokrat, qaýipsiz, zamanaýı memleket retinde tanylǵan, «Azııa jolbarysy» atanǵan mekendi óz kózimizben kórýge múmkindik berdi. Osylaısha, tehnologııa tilimen aıtqanda ataqty «Kia» men «Hundai», «LG» men «Sumsung»-tiń eline taban tiredik. Beınelep keltirsek, áýejaıdan alystaı bere jasyl barqyt qaptaǵandaı taýly, tumandy túbek tanym-kókjıegimizdi keńeıtip, tereńine tarta tústi. Kóńil alań, alda – tańsyq álem, beıtanys baǵyt.
Mádenıet – súıekke sińgen qasıet
Koreıany taný áýejaıdan bastaldy. Kárister kezekke sondaı tártipti turdy. Bir-birin ıtermeı, asyqpaı sapqa tizilgenine sonshalyqty sabyrly halyq pa dersiz. Sábıin kótergen kisi áldeqandaı sebeppen alǵa jyljı almaı qalyp edi, onyń ornyna eshkim bara salmady. Aldyndaǵy adamnyń túsirip alǵan zatyn kótergenin, jyljyǵanyn kútti. Al otyrǵyzý bastalǵanyn habarlaı salysymen, bizdiń jurt kezektiń qaptalynan kire ketti. Biraq buǵan koreıler tipti qabaq shytpady. Sonda baryp munysy sabyrdan góri mádenıetke kóbirek uqsaıtynyn uqtym. Bul olardyń súıegine sińgen qasıet eken. Sebebi olar kishkentaıynan ózgeniń ýaqytyn qurmetteýdi, aınalasyna kedergi keltirmeýdi otbasynan, solaı qalyptasqan qoǵamnan úırenip ósedi. Seýl kóshelerin aralaǵanda da, qoǵamdyq tamaqtaný oryndarynda da, avtobýs aıaldamasynda da bastyrmalatqan adamdy kórmeısiz, baıyppen kezegin kútedi. Biz bir dámhanaǵa kirgende kireberistegi taqtaǵa atymyzdy, qansha adam ekenimizdi kórsetip kezekke jazyldyq. Ishte oryn bosaǵansha kireberiste kútip otyrdyq.
Bul elde ádep pen tártip qaǵazdaǵy erejeden góri kúndelikti ómirdiń ózine aınalyp ketkendeı. Aıtalyq, 4 jolaqty avtomobıl joly bar. Sonyń bir qatary aqyly jol eken, asyǵys adam bolsa, aqysyn tólep syrǵı beredi, avtobýs jolaǵy bizdegideı bólek. Keptelis kezdesedi, qandaı jyldamdyq bolsa da bir-birine tirelip turǵan kólikti kórmeısiz. Biz tańerteńgi qarbalas kezinde de bas qalasynda júrdik, jýrnalısterge presstýr uıymdastyrǵan Koreıanyń ulttyq týrızm uıymynyń qyzmetkeri, jolkórsetýshi, gıd Sanıden «20 mln halyq turatyn megapolıske uqsamaıdy ǵoı, keptelis qaıda, shubyrǵan jurt qaıda?» dep suraǵanymyzda barlyǵy barynsha rettelgenin aıtty. Mysaly, ataqty «Sumsung» kompanııasy tańerteń saǵat 8-den, memlekettik qyzmetkerler saǵat 9-dan, sheteldiktermen jumys isteıtin kompanııalar saǵat 10-nan bastaıdy, kóp jas onlaın qyzmet etedi. Sondaıda tártip koreı mádenıetiniń ózegi eken-aý degen oıǵa kelesiń.
Ońtústik Koreıada jańbyr jıi jaýady. Soǵan qaraı qolshatyr olardyń eń qajetti quralyna aınalǵan. Sol qolshatyrdy koreıler qaıda bolsa, sonda súıretip kirgizbeıdi. Kafe men dúkenderdiń, qonaqúılerdiń, basqa da halyq kóp jınalatyn ǵımarattardyń kireberisinde arnaıy qoıǵysh turady. Bári qolshatyryn únsiz soǵan qaldyrady. Shyǵarda umytpaı alyp ketý – ózińdi de, ózgelerdi de oılaýdyń belgisi. О́ıtkeni qolshatyr ózińe kerek, al ǵımarat ishinde qolshatyrdyń sýyn sorǵalatyp júrmeý ári kelesi adamǵa qolshatyr qoıatyn oryndy bosatý – ózgeniń de qamyn oılaýǵa ıtermeleıdi. Keıbir ǵımarattardyń aldynda tipti qolshatyrdy birden qaptap beretin apparattar turady. Osynyń bárin sátti ári yńǵaıly oılastyrǵan káristerdiń ádeptiligi men uqyptylyǵyna qaıran qalasyń.
Tirshilikte ustanatyn tártibi, súıegine sińgen mádenıeti zańyna da enip ketken. Kóshede júrip temeki tartqan adamdy sırek kezdestiresiń. Sebebi zań boıynsha mektep pen balabaqsha mańynda, qala kóshelerinde júrip kele jatyp shylym shegýge tyıym salynǵan. Bul ereje birneshe máseleni sheshedi: birinshiden, jas urpaqty jaman ádetten saqtaıdy; ekinshiden, táýeldiliktiń taralýyn azaıtady; úshinshiden, kóshede kele jatqan adamǵa tútin nemese shoq tııýdiń aldyn alady; tórtinshiden, zııan zatty tutynbaıtyndardyń, jaqtyrmaıtyndardyń da quqyǵyn qurmetteıdi. О́ıtkeni ǵylymı zertteýler kórsetkendeı, shylym shekken adamnyń janynda jaı turǵan kisiniń densaýlyǵyna tútinniń kesiri kóbirek tıedi. Temeki tartpaıtyn adam retinde osyndaı qaýipten qorǵalǵanyńdy oılaǵanda, bilgende, jaılylyqty bastan ótkizgende eriksiz ózińdi de sol mádenıettiń bir bólshegi sezinesiń. Kezinde Ál-Farabı babamyz aıtyp ketken «qaıyrymdy qalanyń» bir kórinisi osy ma dersiń.
Tarıh tunǵan túbek
Koreıa – tarıhtan tamyr úzbegen el. Biz barǵan Seýl, Andoń, Kendjý qalalarynyń kóshelerinde júrgende bir sátte-aq myńjyldyq tarıh pen zamanaýı órkenıettiń toǵysyna kýá boldyq. Áınekpen qaptalǵan bıznes ortalyqtarynyń irgesinde Choson dáýirinen qalǵan saraı tur, al kóshe boıyndaǵy qonaqúılerdiń, aıaldamalardyń, oryndyqtardyń, memlekettik uıymdar ǵımarattarynyń, oqý oshaqtarynyń ıntererinen ıeroglıfterin beıneleıtin kóne hanok úıleriniń órnegin tabasyz. Tańǵalarlyǵy, jol-jónekeı kirgen qarapaıym dárethananyń shatyry da Choson dáýiriniń úlgisinde bezendirilgenin kórdik. Bul eldiń erekshe qyry – tarıhty mýzeıge qaldyryp qoımaı, kúndelikti tirshiliktiń ózine, ózegine aınaldyryp jiberýinde, kózdiń jaýyn alatyn qalalary men aýyldaryndaǵy ár buryshtyń, ár qıylystyń tarıhtan syr shertip turatynynda.
Ádette biz dastarqanda eń aldymen shanyshqy men qasyqtyń turǵanyna úırengenbiz ǵoı. Al Koreıada kóshedegi, qonaqúıdegi, áýejaıdaǵy, aýyldaǵy, meıli qaladaǵy tamaqtaný oryndarynda shanyshqyny tek sheteldik týrıster úshin ǵana ústelge qoıady. Al jergilikti jurt metall taıaqshamen, qasyqpen tamaqtanady. Syrttaı qaraǵanda usaq-túıek sııaqty kórinýi múmkin. Biraq shyn máninde bul – halyqtyń tamyrynan ajyramaýynyń aıǵaǵy. As mázirine úńilseńiz de, tarıhtyń «dámin» sezesiz. Árıne, búgingi Seýlde túrik doneri de, amerıkalyq býrger de, eýropalyq pıssa da tabylady. Biraq jergilikti jurt úshin basty tańdaý – ózderiniń teńiz ónimderi men kókónis, ashytylǵan taǵamdary. Kımchı, teńiz baldyrlary, soıa tuzdyǵy, kúrish taǵamdary – bulardyń bári myń jyldan beri ózgermeı kele jatqan ashananyń negizi. Bir apta bolǵanymyzda kemi 14 túrli káris taǵamymen tanystyrdy, daıyndalýy, ataýy ártúrli, birin-biri tolyq qaıtalamaıdy. Tarıhy men dástúri «ańqıtyn» ulttyq ashanasyna adaldyǵy tańdaı qaqtyrady. Talaı ǵasyrdan saqtalyp kele jatqan et pen qýyrdaqtyń ǵana ústelimizden tabylatynyna ishteı qynjylyp, bálkim namystanyp ta qalǵandaı kúı keshtik.
Koreılerdiń ulttyq kıimine degen qurmeti de jyldan-jylǵa artpasa kemimegendeı kórinedi. О́ıtkeni olar búginde eýropalyq úlgidegi kıim kıse de, ulttyq merekede mindetti túrde hanbok kıedi. Tústerdiń úılesimi, órnektiń náziktigi – halyqtyń estetıkalyq talǵamynyń bıik kórinisi. Merekede ǵana kııýmen shektelmeı, kárister óz ulttyq kıimin týrızmde tabys kózine aınaldyrýdy da bilgen. Mysaly, ulttyq kıimin kıip kelgenderge kezindegi patshalarynyń izi qalǵan tarıhı-týrıstik oryndarda tegin júrý múmkindigin qarastyryp qoıǵan.
Káristerdiń kúndelikti ómirinen tarıhyn tanyp, tamyryna tereńdeı túsken saıyn bir suraq sanada saırady. Bul halyq nege ótkendi umytpaıdy? Jaýaby da ótkeninde jatqan syńaıly: tarıh – olardyń tiregi. Japon otary, Koreıa soǵysy, eldiń ekige bólinýi... Munyń bárinde koreı halqyn saqtap qalǵan bir nárse – dástúr. Sondyqtan olar tarıhty mýzeıge saqtap qana qoımaı, kúndelikti ómirine tiriltip engizgen. Osynysymen de Koreıa – ózgeshe. Bul el úshin ótkeni – eskiniń kóleńkesi emes, qazirgi kúnniń ózegi. Árbir taǵam, árbir taıaqsha, árbir kıim men ǵımarat – ata-babanyń amanaty, bolashaqtyń berik irgetasy, keleshektiń kepili.
Qaryshtaýdyń qupııasy hám kilti
Tańǵy jetiden bastap, keshki on birge deıin synyptar men kitaphanalardan shyqpaıtyn oqýshylardy kórseńiz, bul – Koreıa. Kárister úshin bilim – bolashaqqa aparar jalǵyz jol, ulttyq ıdeologııanyń negizi. Bizge aqparat berip júrgen gıd Sanıdiń aıtýynsha, olardyń búginde ǵylym men tehnologııasy, ekonomıkasy damyǵan elderdiń qataryna kirýi dál osy bilimdi birinshi orynǵa qoıa bilgeninen boldy. Soǵystan qıraǵan, kedeı eldiń qysqa ýaqytta órkenıetti memleketke aınalýynyń syry da – halyqtyń oqý-bilimge jappaı bet burýynda.
Búgingi Koreıanyń bilim júıesi – óte qatań. Oqýshylar mektepten keıin qosymsha oqý ortalyqtaryna barady. Bul ortalyqtardaǵy daıyndyqtar tún ortasyna deıin jalǵasady. Qoǵamda «oqý – eńbek, oqý – mindet» degen túsinik qalyptasqan. Koreıanyń maqtanyshy – PISA halyqaralyq zertteýindegi joǵary kórsetkishteri. Matematıka, jaratylystaný, oqý saýattylyǵy boıynsha káris oqýshylary árdaıym kóshbasshylar qatarynan kórinip keledi. Munyń artynda úlken eńbek, tipti keıde balalarǵa túsetin aýyr psıhologııalyq qysym da bar.
Joǵary oqý oryndaryna túsý – árbir koreı balasynyń basty maqsaty. Sýngıýnkvan, Seýl ulttyq ýnıversıteti, Koreıa ýnıversıteti, Ionseı ýnıversıteti sııaqty oqý oryndary eldiń ıntellektýaldyq ortalyǵy sanalady. Árbir otbasynyń armany – perzentin «SKY» ýnıversıtetine oqýǵa túsirý. Baıqaısyz ba, olardyń joǵary bilim alatyn oryndy tańdaýynda ulttyq patrıotızm jatqandaı. Áıtpese, Koreıada memlekettik mektepterde oqý tegin bolǵanymen, kolledjder men ýnıersıtette bilim alý – aqyly. Memleketten tegin granttar berilmeıdi. Soǵan qaramastan, mektep túlekteriniń basym bóligi negizinen óz elindegi bedeldi ýnıversıtetterge túsýdi kózdeıdi.
Koreı qoǵamynda bilim tek mektep pen ýnıversıtette oqýmen shektelmeıdi, «ómir boıy oqý» qaǵıdasy bar. Zeınetkerler de til úırenip, jańa daǵdy meńgerip júre beredi eken. Buǵan memleket barlyq jaǵdaıdy jasap qoıǵan. Kóshede júrgende kitap dúkenderiniń kóptigine, kitaphanalardyń árqashan tolyp turatynyna, kafelerdiń ózinde stýdentterdiń sabaq oqyp otyratynyna kýá bolasyz. Bilim – munda sán emes, ómir súrý salty. Adam kóp júretin saýda ortalyǵynyń qaq ortasyna kitaphanany ornalastyrǵanyn, sol jerde eńbektegen baladan, eńkeıgen qarııalarǵa deıin kitap «kemirip» otyrǵanyn kórgenimiz sonyń dáleli bolsa kerek.
Bir jaǵynan qatań bilim júıesiniń kóleńkeli tustary da bar. Balalardyń tańnan túnge deıin sabaq oqıtyny, UBT-ǵa uqsas ulttyq emtıhanǵa daıyndalý aýyr kúızeliske ákeledi. Onyń ústine tańnyń atysy, kúnniń bastysy oqýdan bas almaıtyn koreı oqýshylary men stýdentterinde demalysqa, sportqa nemese ónerge ýaqyt jetispeı jatady. Solaı bola tursa da, ońtústik koreıalyqtar bilimnen eshqashan bas tartpaıdy, halyqtyń 70 paıyzynda joǵary bilim bar. BUU men OESR derekteri boıynsha, Koreıa – álemde joǵary bilim alǵandar úlesi eń joǵary elderdiń biri. Bul qubylystyń jemisin búginde anyq kórýge bolady. «Samsung», «LG», «Hyundai», «Kia» syndy alyp kompanııalar – tek qarjy men tehnologııanyń ǵana emes, bilimge degen sheksiz qushtarlyqtyń nátıjesi. Japonııadaǵy «Toyota» sııaqty brendtermen básekelesip, álemdik naryqta ıyq tirestire alyp otyrǵanynyń túp-tamyrynda bilimge súıengen ult saıasaty jatyr.
«Sanany bılemegen turmys»
Bul taqyrypqa kelgende de tańǵalarlyq ári úlgi bolarlyq tusy kóp, sondaı-aq ortaq másele de barshylyq. Tarqatyp aıtar bolsaq, turǵyndardyń basym bóligi (80%-dan asa) megapolısterde turady. Seýl, Pýsan, Inchon sııaqty qalalarda kópqabatty úıler, damyǵan kólik ınfraqurylymy, sıfrlyq qyzmetter – (barlyǵyn derlik smartfonnan basqarýǵa bolady) úırenshikti dúnıe. Kishigirim kentterdiń ózinde dámhanalarda ár ústelde ornatylǵan elektrondy qurylǵymen tapsyrys berý tańsyq emes. Shaǵyn qalalarda da halyq ómir súredi, dese de azaıyp jatyr, búkil álemge ortaq úrdis bul elge de tán, ıaǵnı kóbi, ásirese jastar jumys izdep iri qalaǵa qaraı aǵylady. Aýylda negizinen egde jastaǵy adamdar qalady. Shalǵaıdaǵy tirshilik baıaýlaý, biraq sońǵy jyldary aýyl sharýashylyǵyn sıfrlandyrý, aýyl týrızmi, ekologııalyq ónim óndirý damyp keledi.
Koreıada IT men ınjenerııa jasandy ıntellekt, kıberqaýipsizdik, baǵdarlamalaý salasynda jalaqy óte joǵary. Dárigerler, ásirese hırýrgter men anestezıologter, bankırler, zańgerler de tabysy mol topqa jatady. Al bilim berý, óner, aýyl sharýashylyǵy sııaqty salalarda jalaqy deńgeıi tómendeý dep sanalady eken. Biraq sonyń ózinde, gıdtiń aıtýynsha, eńbek ótili kóp, sanaty joǵary muǵalim tanysy 2 mln vonǵa deıin alady. Bul bizdiń teńgege shaqqanda 800 myń teńgege jýyqtaıdy. Degenmen munda kúnkóris óte qymbat, qarapaıym kommýnaldyq qyzmet qunynyń ózi aıyna 100-300 dollar, ıaǵnı 50-160 myń teńgeniń shamasynda (sý, kúzet, kamera, qoqys, kondısıoner) shyǵady. Sol sebepti sý men jaryqty qatty únemdeıdi. Elde 26 atom elektr stansasy bar. Toq kózine degen suranysty osydan-aq baǵamdaı berýge bolady. 1971 jyly amerıkalyq kompanııamen áriptestikte alǵashqy AES salynǵan, qazir bul salada da óndiristi, jumysty ózderi atqarady.
Áleýmettik qoldaý júıesi jaqsy qalyptasqan. Bizdiń eldegi keıbir kómek túrlerine uqsas tusy kezdesedi. Mysaly, memleket júkti áıelge medısınalyq tekseristerdi tegin júrgizedi. Gıd aıtqan derekke súıensek, bala týǵanda 3 mln von bir rettik járdemaqy beriledi, muny balanyń qajetine ǵana jumsaı alady. Turǵylyqty jerine, aýdanyna qaraı bala mektepke baramyn degenshe 150 myń von (60 myń teńgedeı) járdemaqy qarastyrylǵan, balabaqshaǵa barsa, 150 myń von áleýmettik kómekti bermeıdi. О́ıtkeni bul kómek perzentin úıde tárbıelep otyrǵan adamǵa ǵana beriledi. Memlekettik balabaqsha tolyq tegin, biraq jetispeıdi, jeke mektepke deıingi uıymdar qymbat. Bir qyzyǵy, 2 balaly ana kópbalaly bolyp esepteledi, kópbalaly ata-analarǵa áleýmettik qoldaý túrleri, jeńildikter kóp.
Jastarǵa jasalǵan jaǵdaıǵa kelsek, úı alý múmkindigi tómen bolǵandyqtan, jaldaý aqysyna sýbsıdııa beriledi. Olarǵa memleket «jumysqa beıimdelý» granttary men tegin kásibı oqýlardy usynady. Keı aımaqtarda jastarǵa arnalǵan arnaıy turǵyn úı keshenderi salynyp jatyr.
Ulttyq zeınetaqy júıesi bar, biraq sonshalyq joǵary emes, ortasha 300-400 myń von (110-150 myń teńge shamasynda). Sondyqtan memleket zeınetkerlerge qosymsha jeńildikter beredi: qoǵamdyq kólikte tegin júrý, medısınalyq saqtandyrý jeńildikteri. Erler de, áıelder de 54 jasynda zeınetke shyǵady, alaıda olar múmkindiginshe jumys isteı beredi, sebebi zeınetaqy az, kúnkóris qymbat. 65 jastan asqan tabysy tómen qarttarǵa aı saıyn bazalyq járdemaqy tólenedi. Koreılerde «naǵyz eńbek etetin ýaqyt 50 jastan asqanda bastalady» degen kózqaras bar eken. О́ıtkeni olardyń uǵymynsha, bul jasta adam balalaryn jetkizip alǵan, tájirıbesi mol, jumysqa alańsyz berilip isteı alady. Saıası naýqandarda zeınetkerler óte belsendi, sol sebepten de bolar elde olarǵa jaqsy jaǵdaı jasalǵan. Máselen, biz bir aýylǵa barǵanda áldebir ǵımaratqa kózimiz tústi. Ǵımarattyń esik aldynda zat salyp júrýge arnalǵan 4 dóńgelekti arbalar turdy. Bul – zeınetkerler demalatyn, ózin damytatyn, orta tabatyn ortalyq eken. Olar mundaı ortalyqqa ádette memleket tegin taratqan osyndaı arbalaryn ári súıenip, ári júgin jeńildete súıretip keledi. Aıtpaqshy, Koreıada sóz bostandyǵyna aıryqsha kóńil bólinedi, sondyqtan túrli sheshimder men kózqarastarǵa qarsy beıbit sherýler jıi ótip turady. Biz bir kúnde 4 sherýge kýá boldyq. Solardyń qatysýshylaryna zer salsaq, negizinen zeınet jasyndaǵylar. Olar úıde jaı otyrǵansha, jalaýsha men plakat kóterip az-maz tabys tabýdy kózdeıtin kórinedi. Sebebi sherýge shyqqandarǵa uıymdastyrýshy tarap 50 myń von (20 myń teńgedeı) tóleıdi.
Koreıaǵa bizden buryn baryp kórgen tanystarymyz ádette «Aýyly qaısy, qalasy qaısy, ajyrata almaısyń», dep pikir bildirgen. Bizdińshe, aıtarlyqtaı aıyrmashylyq baıqalady, ásirese tabıǵatynda. Aýylynda kádimgideı tynyshtyq, jaıqalǵan jasyl jelek, keptelis pen kóliktiń ýly gazynan ada saf aýa, qalanykinen esh qalyspaıtyn joǵary jyldamdyqty ınternet, tipti túımesin basyp sýyn aǵyzýdy qajet etpeıtin avtomatty ájethana bar. Dese de bárinde emes, jaǵdaıy óte jaqsy otbasy men turmysy tómen otbasynyń úıin shatyrynan-aq bilýge bolady. Jaqsy turatyndar ásemdep salynǵan saraı sekildi úılerde, jaǵdaıy kelmegender saban úılerde turady jáne aýladaǵy ájethanaǵa barady. Taǵy bir aıyrmashylyq, aýyldarda qaladaǵydaı emes, egin-jaılardy kóp kezdestirýge bolady. Sonymen qatar aýyldarda negizinen 1 qabatty, shaǵyn qalalarda 5-9 qabatty, megapolısterde 50 qabattan joǵary turǵyn úıler salynǵan. Aýyldan qatynaý óte yńǵaıly, Seýldiń barlyq aýdanynda metro aıaldamasy bar, kez kelgen aýylynan metro jolaǵy qosylady. Bir aýylynyń úsitinen basy úshkir, júırik poıyzdyń zýlap bara jatqanyn kózimizben kórip, qyzyǵa qaradyq. Dál osy tusta «aýyly men qalasyn ajyrata almaısyń» degen pikirmen kelispeske shara joq.
Koreıada jeri bar adam baı adam sanalady. О́ıtkeni búkil koreı jurty bizdiń Aqmola oblysynyń aýmaǵyndaı ǵana jerde turady. Eger ata-babasynan alaqandaı ǵana jer telimi qalsa, ony satpaıdy, jalǵa beredi. Sebebi jerdiń quny jyldan-jylǵa óse beredi. Jerdiń azdyǵynan, ásirese, iri qalalarda úı, ǵımarat salýǵa oryn óte qat. Sondyqtan qala ortasyndaǵy, shetindegi ózen-kólderdi keptirip turǵyn úıler salǵan, biraq báribir halyq ondaı jerden páter alýǵa júreksinedi. Baılyq demekshi, Koreıada da baılar men kedeıler bar, bizden aıyrmashylyǵy – olardyń arasy óte qatty alshaq emes jáne orta taptyń qatary kóp. Álbette barlyǵy jaqsy jaǵdaıǵa umtylady, degenmen adamdardyń kózinen «sanasyn turmys bılemegenin» kórýge bolatyndaı.
Ázirge bir maqalaǵa syıǵany osy, óz kókjıegimizden qaraǵandaǵy Koreıanyń kórinisi, bet-beınesi týraly bilgenimiz ben túıgenimiz budan áldeqaıda kóp, ony kelesi materıalymyzǵa «azyq» etpekshimiz.
Astana – Almaty – Seýl – Andoń – Endok – Kendjý – Seýl – Almaty – Astana