Shıkizatqa táýeldilikten arylý – strategııalyq mindet

Forýmdy ashqan Májilis tóraǵasy Táýelsizdik jyldary Qazaqstan jahandyq munaı naryǵyndaǵy jetekshi elderdiń birine aınalǵanyn atap ótti. Sheteldik beldi kompanııalarmen birlesip iri munaı-gaz jobalaryn iske asyrý arqyly elimizde myńdaǵan joǵary bilikti ınjenerler men tehnıkter daıarlandy, eń ozyq tehnologııalar ıgerildi. Búginde biz munaı men gazdy óndirip qana qoımaı, belsendi túrde óńdeımiz. Elimizde úsh munaı óńdeý zaýyty bar, munaı-hımııa salasy qarqyndy damyp keledi.

Endigi kezekte Qazaqstannyń aldynda jańa strategııalyq mindet tur, ol – sapaly taýar óndirýshi ári eksporttaýshyǵa aınalyp, el ekonomıkasyn shıkizatqa táýeldilikten aryltý. Osy oraıda munaı-gaz sektory erekshe ról atqarýǵa tıis. Májilis spıkeri bul forým aldaǵy maqsatqa barlyq múddeli taraptyń atsalysýymen birlese qol jetkizý úshin ortaq sheshim ázirleýge baǵyttalǵanyn aıtty.

– Aldymyzda Qazaqstandy ındýstrııalyq qýatty memleketke aınaldyrý mindeti tur. Bul másele – Memleket basshysynyń erekshe nazarynda. Osy jolda Par­lament zańnamalyq tur­ǵy­da qoldaýdy jalǵastyra bere­di. Úkimet jumysty sapaly uıym­dastyryp, bıznes óz ónimin halyq­aralyq standarttarǵa saı báseke­ge qabiletti etýge umtylsa, jańa ju­mys oryndary ashylyp, Qazaq­stannyń ekonomıkalyq derbestigi nyǵaıady, halqymyzdyń ál-aýqaty jaqsarady, – dedi E.Qoshanov.

Júrgizilip jatqan jumystar óz nátıjesin berip jatyr. Ener­ge­tıka mınıstrliginiń deregin­she, forým aıasynda 440 mln dol­lardyń kelisimsharttary jasalady dep josparlanǵan.

Saladaǵy jalpy ahýalǵa toqtalǵan Májilis spıkeri ótken jyldyń qorytyndysy boıynsha tek energetıka sektorynda jer qoınaýyn paıdalanýshylardyń jalpy qyzmet pen taýar satyp alý kólemi 6 trln teńgeden asqanyn jetkizdi. Onyń 62 paıyzy úsh iri kompanııaǵa – Teńizshevroıl, KPO jáne NCOC-ǵa tıesili. Sóıtip, otandyq úlestiń kólemi arta bastady. Bul – Parlament pen Úkimettiń birlesken jumysynyń nátıjesi.

– Osy baǵytta Energetıka mınıstrligi men Májilis depýtattary eki jyl boıy júıeli jumys júrgizip keledi. Eki jylda úsh iri kompanııamen arada shamamen 900 mln dollardyń kelisimsharty jasaldy. Júıeli nátıje bar – tenderlik rásimderge ishinara ózgerister engizildi, uzaq­merzimdi kelisimsharttar jasaýǵa basymdyq berildi. Degenmen bul jerde áli de úlken perspektıvalar bar, ıaǵnı birlesip jumys isteýdi jalǵastyrý kerek, – dedi Májilis tóraǵasy.

Onyń pikirinshe, munaı-gaz mashı­na jasaý óndirisin odan ári keńeıtý úshin birqatar naqty shara qabyl­daý qajet. Birinshisi – otan­­dyq óndirýshilerge satyp alý rás­im­­derin jeńildetip, uzaq­mer­­­zim­di keli­sim­der men ofteık-ke­li­sim­­shart­tar jasaý. Ekinshisi – otan­dyq munaı-gaz mashına jasaý kásip­oryn­daryn kúrdeli jab­dyqtar shyǵarýǵa yntalan­dyrý. Úshinshisi – iri munaı kompanııa­lary­nyń otan­dyq taýar men azyq-tú­lik sala­syn­daǵy qyzmetterge kóshýi. Bul qazirgi qajettilikterdiń bir­azyn ótep, sonyń ishinde «Aýyl ama­naty» jobasy boıynsha jos­par­daǵy mindetterdi jabady. Atalǵan máse­lede Qarashyǵanaq ope­ra­­torynyń jaqsy tájirıbesi bar.

Májilis spıkeri memlekettiń munaı-gaz salasyn keshendi qoldaýy týraly aıta kele, «Jer qoınaýy jáne jer qoınaýyn paıdalaný týraly» kodekske engizilgen jańa túzetýlerge toqtaldy. Endi iri jer qoınaýyn paıdalanýshylar otandyq mamandarǵa basymdyq berýge mindetti. Buǵan qosa kúrdeli jobalarǵa elishilik qundylyqtyń úlesin anyqtaý bekitildi, Of-teık kelisimsharttarda otandyq úlestiń eń tómen deńgeıi boıynsha talaptar kúsheıtildi. Sonymen qatar otandyq óndirýshilerdiń biryńǵaı reestri zańmen bekitildi.

Erlan Qoshanov ótken sessııa barysynda Májilistiń Ekologııa máseleleri jáne tabıǵat paıdalaný komıteti jergilikti qamtýdy arttyrý boıynsha aýqymdy ári júıeli jumys atqarǵanyn eske saldy. Munaı-gaz salasyndaǵy iri operatorlardyń esebi tyńdaldy, olardyń qorytyndysy bo­ıynsha arnaýly hattamalar jasaldy. О́simniń naqty ındıkatorlary aıqyndalyp, oryndaý nátıjelerin depýtattar turaqty túrde tyńdaıdy.

Forýmda Mańǵystaý oblysy­nyń ákimi Nurdáýlet Qıly­baı, Energetıka vıse-mı­nıstri Qudaıbergen Arymbek, «QazMunaıGaz» UK AQ basqarma tóraǵasy Ashat Hasenov, «Nord Kaspıan Opereıtıng» kompanııa­synyń basqarýshy dırektory Rýıý Djankarlo, «Qarashyǵanaq Petrolıým Opereıtıng B.V.» Bas dırektory Marko Marsılı jáne basqalar sóz sóıledi.

Forým alańynda otan­dyq ón­dirý­shilerdiń kórmesi ótip, 45 kom­panııa metall qurylym­dar, qu­byrlar, sorǵylar, munaı-hımııa, hımııalyq jabdyqtar jáne t.b. ónimderin usyndy.

О́ńirge jumys sapary aıasynda depýtattar Mańǵystaý atom energetıkalyq kombınaty men «QazAzot» kompanııasyna bardy. Buǵan deıin olar Jańaózendegi «Kaskor-Mashzavod» munaı jabdyqtaryn óndiretin jańa zaýyttyń qurylysymen tanysty, sondaı-aq Jetibaı aýylynda sý tazartý stansasyn salý jumystaryn qarap shyqty.