Besjyldyqtyń bes kúni
«Infraqurylym – ekonomıkanyń turaqty ósiminiń qýatty qozǵaýshy kúshi. Infraqurylymdarǵa ınvestısııa salý ózderiniń damý deńgeıine qaramastan, álemniń kóptegen elderindegi ekonomıkalyq kún taqyrybynyń basty máselesi bolyp tur. Azııalyq ınfraqurylymdyq ınvestısııalar bankine bul máselede úlken úmit artylady. Batys Eýropa elderin qosyp alǵanda, 50-den astam el bank qyzmetine qatysýǵa ynta bildirýde. Qazaqstan bul jobanyń alǵashqy quryltaıshylarynyń biri bolyp tabylady».Nursultan NAZARBAEV,
VIII Astana ekonomıkalyq forýmyndaǵy
sóılegen sózinen.
DEREK PEN DÁIEK:
Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdyń memlekettik baǵdarlamasyn júzege asyrý jyldarynda (2010-2014 jyldar) elimizdiń óńdeý sektoryna 17,6 mıllıard dollardyń ınvestısııalary tartyldy. Bul Qazaqstan táýelsizdiginiń barlyq jyldarynda osy salaǵa tartylǵan ınvestısııalardyń 70 paıyzyna teń. Elimizdiń metallýrgııalyq ónerkásibine jáne mashınalar men qural-jabdyqtar óndirisine, toqyma, taǵam ónimderi óndiristerine ınvestısııalardyń quıylýy aıta qalarlyqtaı ósti. Investısııalardyń molaıýy nátıjesinde 2005-2009 jyldarmen salystyrǵanda, 2010-2014 jyldary dári-dármekter óndirý 86 ese, kompıýterler men elektrondyq ónimder shyǵarý 8,4 ese ósti. «SaryarqaAvtoprom» JShS-nyń óndiristik jelisiniń qýaty 3 myńǵa deıin jol tańdamaıtyn Toyota Fortuner avtokóligin shyǵarýǵa qabiletti. Bul óndiris jyldan-jylǵa damyp, qýatyn arttyra túsýde. * * * Indýstrııalandyrýdyń bes jyly ishinde Qazaqstannyń damý banki (QDB) Indýstrııalandyrý kartasy aıasynda jalpy quny 1 984 mıllıard teńge turatyn 32 jobany qarjylandyrýdy maquldady. QDB-nyń ındýstrııalandyrýdyń birinshi bes jyldyǵy barysynda qarjylandyrǵan jobalarynyń jalpy quny Indýstrııalandyrý kartasy boıynsha quıylǵan ınvestısııalardyń jalpy jıyntyǵynyń 16 paıyzyn qurady. «О́nimdilik-2020» baǵdarlamasy aıasynda 8 joba qarjylandyryldy. Olardyń qatarynda «AzııaAvto» AQ, «SaryarqaAvtoprom» JShS, «Kentaý transformator zaýyty» AQ, «Munaımash» AQ, «Ońtústik-qurylys-servıs» JShS, «SMÝ-Shyǵys» JShS jobalary bar. Indýstrııalandyrý kartasy aıasynda jalpy quny 652 mıllıard teńge turatyn 24 iri joba QDB-nyń qoldaýymen paıdalanýǵa berildi. Kásiporyndarda 8,6 myń jumys orny ashyldy. * * * Qazaqstanda qurylys materıaldarynyń 30 paıyzdan astamy shetten ákelinedi. Qostanaıda armatýralar óndirisiniń jolǵa qoıylýy osy ımporttyń azaıýyna múmkindik beredi. Qazaqstan elektrolız zaýyty álemdegi eń iri alıýmınıı alyptarynyń qataryna kiredi. Jalpy, álemde osyndaı 2 júzden astam zaýyt bar. Qazaqsement jylyna 1 mıllıon tonna sement óndiredi. Ol kúnine 3,5 myń tonnaǵa deıin klınker óńdeıdi. Moınaq sý elektr stansasy – sýdan qýat óndirý salasyndaǵy táýelsiz Qazaqstan júzege asyrǵan irgeli jobanyń biri. Ol 1027 mln. kVt-saǵat elektr qýatyn óndire alady.Tabystar tarıhy
«Kelýn-Kazfarm» jobasy «Kelýn-Kazfarm» dári-dármek zaýyty Qazaqstandaǵy asa iri dári-dármek ónimderin óndirýshilerdiń biri bolyp tabylady. Bul zaýyt 2014 jyldyń shilde aıynda Almaty oblysynda iske qosyldy. Zaýyt qurylysyn júrgizýge Gonkongtyń «Kelun international Development» kompanııasy tarapynan 7,5 mıllıard teńgeniń qarjysy jumsaldy. Zaýyt halyqaralyq standarttarǵa sáıkes salynǵan. О́ndiristiń uıymdastyrylýy elimizdiń ishki rynogyn otandyq dári ónimderimen qamtýǵa múmkindik beredi. Osy arqyly ımporttyq ónimderdi almastyrýǵa jáne artylǵan ónimderdi syrtqy rynoktarǵa shyǵaryp satýǵa qolaıly jaǵdaı týǵyzylǵan. Zaýytta 450 adam eńbekpen qamtylǵan. Shyǵarylǵan ónimder turaqty suranysqa ıe. Qazaqstandaǵy nemis sapasy HeidelbergCement – Germanııanyń qurylys materıaldary óndirisindegi jetekshi kompanııalardyń biri. Ol sement shyǵarý jóninen álemde ózindik orny bar kompanııa. Zaýyttary Germanııada, Belgııada, Ulybrıtanııada jáne álemniń 40-tan astam basqa da elderinde ornalasqan. Qyzmetkerleriniń sany 50 myń adamnan asady. Bul kompanııa Qazaqstanda 2005 jyldan bastap jumys isteı bastady. Búgingi kúnge deıin 10 jobany júzege asyrdy. Solardyń ishinde Mańǵystaý oblysynyń Shetpe kentinen sement óndirisin, Astana qalasynan taýarly beton óndiretin 2 zaýyt, Almaty qalasynan 3 zaýyt, Aqtaý qalasynan 1 zaýyt turǵyzdy. Almaty jáne Aqmola oblystarynda qıyrshyq tastar, qum jáne basqa qurylys materıaldaryn shyǵaratyn óndiristerdi ashty. Buqtyrma sement zaýytyn qaıta jaraqtandyrý isine qatysty. Kompanııanyń Qazaqstan ekonomıkasyna salǵan ınvestısııalary 420 mıllıon dollardan asyp jyǵylady. Onyń elimizdegi óndiristerinde 2000 adam jumys isteıdi. Elektrovozdar shyǵarady Fransııanyń Alstom kompanııasy álem boıynsha energetıkalyq qural-jabdyqtar jáne temirjol kólikterin shyǵarýda jetekshi oryndardyń birin ıelenip otyr. Bul kompanııa elimizde óz óndirisin 2013 jyldyń jeltoqsan aıynan bastap uıymdastyrdy. Kompanııa qurǵan zaýyt jylyna 35 elektrovoz shyǵara alady. Osy óndiris ornynda búgingi kúni 270 jumys orny qurylǵan. Bıylǵy jyly qosymsha 119 jumys ornyn uıymdastyrýdy josparlap otyr. Munyń syrtynda 2014 jyly kompanııa temirjolǵa qajetti qosymsha ónimder shyǵarýdy qolǵa aldy. Búgingi kúni osy óndiris ornynda 45 jumys orny qurylyp otyr. О́mirsheń jobalar Jańa ındýstrııalandyrýdyń birinshi besjyldyǵynda otandyq jáne sheteldik ınvestısııalardyń quıylýy nátıjesinde elimizde 170-ten astam iri joba júzege asyryldy. Olardyń qatarynda, Atyraý oblysyndaǵy polımerlik ónimder óndirisi; Shalqııa kenishindegi polımetall rýdalarynyń ken oryndaryn ónerkásiptik óndirýge daıyndaý; aýyl sharýashylyǵy men kólik salasynda tehnıkalar shyǵarý; Aqtóbe rels-balka zaýytyn iske qosý; qurylys materıaldaryn shyǵaratyn zaýyttar salý; dári-dármek óndirisin damytý; túrli avtokólikter qurastyrý; elimizdiń kóliktik, kommýnaldyq ınfraqurylymdaryn jetildirý; kólik-logıstıkalyq ortalyqtar qurý, jol jáne elektr jelilerin salý; týrızmdi damytý jáne aýyl sharýashylyǵyn jetildirý baǵytyndaǵy kóptegen jobalar bar. Solardyń keıbirine azdap toqtalaıyq. Atyraý oblysyndaǵy polımerlik ónimder óndirisi jobasy: Bul Qazaqstan men Ortalyq Azııadaǵy polımer qaptamalar men móshekter, polıpropılen, polıetılen ónimderin shyǵaratyn eń iri kásiporyn bolyp tabylady. Jobanyń bastamashysy – «Birlesken hımııalyq kompanııa» JShS. Joba 2012-2015 jyldary júzege asýy tıis. Jylyna 500 myń tonnanyń ónimderin óndirýge laıyqtalǵan jańa kásiporyn ústimizdegi jyldyń qyrkúıeginde iske qosylyp, 2016 jyly óziniń óndiristik qýatyna jetedi dep josparlanǵan. Ol Atyraýdaǵy ıntegrasııalanǵan gaz-hımııa kesheniniń ónimderin tutynatyn bolady. Sóıtip, elimizde ilespe gazdy óndiristik maqsatqa paıdalanýdyń jáne ony tereńdete óńdeýdiń tıimdi jobasy iske asady. Aýyl sharýashylyǵy, kommýnaldyq jáne tasymaldaý tehnıkalary óndirisin uıymdastyrý jobasy: Bul joba elimizdiń mashına jasaý salasyn ártaraptandyrýǵa, Qazaqstannyń ımporttyq ónimderge degen zárýligin tómendetýge, elimizdiń aýyl sharýashylyǵy tehnıkalarynyń parkin jańǵyrtýǵa qyzmet etetin bolady. Joba tolyq qýatynda jumys istegende, jylyna 350 astyq jınaý kombaıny, 4 myńnan astam túrli aýyl sharýashylyǵy tehnıkalary (traktorlar, tirkemeler, mal azyǵyn daıyndaıtyn tehnıkalar) shyǵarylady. Jospar boıynsha ol 15 jyldyń ishinde 26 mıllıard 792 mıllıon teńgeniń kirisin kirgizýge tıis. Qurylys kezinde 50 adam jumys istese, zaýyt paıdalanýǵa berilgen soń, 128 adam turaqty jumyspen qamtamasyz etiledi. Jobanyń ornalasqan orny – Petropavl qalasy. Júzege asyrýshy – «Samuryq-Qazyna Invest» kompanııasy.Shetel qarjysy – Qazaqstan ıgiligine
Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymy (EYDU) derekteri boıynsha álemde 2005-2009 jyldarmen salystyrǵanda, 2010-2013 jyldary tikeleı sheteldik ınvestısııalardyń kólemi 20 paıyzǵa tómendedi. 2007 jyly jahandyq tikeleı sheteldik ınvestısııalar 2 trıllıon dollardy qurasa, 2013 jyly bul kórsetkish 1,45 trıllıon dollar kóleminde qalyptasty. Mine, osyndaı jaǵdaıǵa qaramastan, daǵdarys jyldarynyń ózinde Qazaqstanǵa tikeleı sheteldik ınvestısııalardyń kelýi turaqty qarqynyn saqtap qaldy. 2010-2014 jyldar aralyǵynda elimizge 125,5 mıllıard dollardyń ınvestısııasy keldi. Bul 2005 jyldan beri elimizge kelgen barlyq tikeleı sheteldik ınvestısııalardyń 60 paıyzyn quraıdy. Sóıtip, jańa ındýstrııalandyrý baǵdarlamasyn júzege asyrýdyń birinshi besjyldyǵynda elge kelgen ınvestısııalar kólemi onyń aldyndaǵy 18 jyl boıy kelgen ınvestısııalar kóleminen asyp tústi. 2010-2014 jyldar aralyǵynda tikeleı sheteldik ınvestısııalar, ásirese, kásipqoılyq, ǵylymı jáne tehnıkalyq qyzmetterge kóbirek quıyldy. Sonyń ishinde, aqparattandyrý jáne baılanys, qurylys salalaryna kelgen ınvestısııalar kólemi rekordtyq kórsetkishke jetti. Elder arasynan, ásirese, Nıderlandtan kóbirek ınvestısııalar tartyldy. Bul el Qazaqstanǵa 38,4 mıllıard dollardyń ınvestısııasyn saldy. Bul – ındýstrııalandyrý jyldarynda elimizge kelgen ınvestısııalardyń 30,6 paıyzyn quraıtyn kórsetkish. Sondaı-aq, AQSh-tan 11,4 mıllıard dollar (9,1 paıyz), Shveısarııadan 11,3 mıllıard dollar (9 paıyz), Qytaıdan 9,9 mıllıard dollar (7,9 paıyz), Fransııadan 6,1 mıllıard dollar (4,9 paıyz), Reseıden 5,9 mıllıard dollar (4,7 paıyz), Ulybrıtanııadan 5,2 mıllıard dollar (4,3 paıyz) ınvestısııa tartyldy. 2010-2014 jyldar aralyǵynda elimizdiń metallýrgııa ónerkásibi men daıyn metall ónimderi óndirisine 14,5 mıllıard dollardyń, taǵam ónimderi óndirisine 1,2 mıllıard dollardyń, kompıýterler jáne elektrondyq ónimder óndirisine 813,9 mıllıon dollardyń, rezińke jáne plastmassa buıymdar óndirisine 465 mıllıon dollardyń tikeleı sheteldik ınvestısııalary tartyldy. Betti ázirlegen Suńǵat ÁLIPBAI, «Egemen Qazaqstan».