Shymkenttegi M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan ýnıversıtetinde «Táńirbergen Otarbaev jáne Qazaqstannyń Ońtústiginde qýǵyn-súrginge ushyraǵan Alash zııalylarynyń taǵdyry» atty respýblıkalyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııa ótti. Oǵan Parlament Májilisiniń depýtaty Qazybek Isa, Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń dırektory, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor, UǴA akademıgi Zııabek Qabyldınov, aqyn, «Alash» ádebı syılyǵynyń laýreaty Hanbıbi Esenqaraqyzy, Qazaq radıosynyń ardageri, qalamger, Mádenıet qaıratkeri Gúlsara Qablanova, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor, UǴA akademıgi Darııa Qojamjarova, áleýmettanýshy, jazýshy, Táńirbergen Otarbaevtyń urpaǵy Murat Tólentaev qatysty.
Sonymen birge konferensııaǵa shaqyrylǵan azamattar qatarynda qoǵam qaıratkerleri, elimizge belgili tarıhshy ǵalymdar, sheteldik jáne Qazaqstandaǵy arhıv mýzeıleriniń ókilderi men saıası-qýǵyn súrgin qurbandarynyń urpaqtary boldy. Ǵylymı basqosýdy M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan zertteý ýnıversıtetiniń professory, tarıh ǵylymdarynyń doktory Seıdehan Álibek júrgizdi.
Konferensııada Májilis depýtaty Qazybek Isa onlaın rejiminde sóz alyp, Alash qozǵalysy, onyń ishinde jazyqsyz qýdalaýdyń qurbany bolǵan ult janashyry Táńirbergen Otarbaevtyń elge sińirgen eńbegi jaıynda oı tolǵady.
«Shymkent qalasynda ótip jatqan rýhanı mańyzy zor konferensııamen ózderińizdi quttyqtaımyn. Alash qozǵalysy – qaı kezde de táýelsizdik úshin kúresken sol jolda qurban bolǵandardyń erlik isi. Alash qozǵalysy máselesin 2007 jyly Parlamentte «Aqjol» partııasy kótergen edi. Depýtattyq saýal joldandy. Partııa janynan «HHI ǵasyrdaǵy Alashtyń aq joly» degen baǵdarlama qurylǵan. О́zim de depýtat retinde birinshi qazaq tilin, keıin osy Alash qozǵalysy máselesin kóterdim. Bizder kezinde alashtyqtardyń umytylǵan esimderin qaıta jańǵyrtý úshin óńir-óńirde zertteý júrgizdik. О́ıtkeni Alash qozǵalysynyń ókilderi tek Mirjaqyp Dýlatuly, Ahmet Baıtursynulylarymen shektelmeıdi. Osy ıdeıany qoldaǵandar qazaq dalasynda óte kóp bolǵan. Bul oraıda jer-jerden Alashqa múshe bolǵan júzdegen azamatty anyqtadyq. Solardyń esimderin óńirdegi ákimdikterge usyndyq. Osy azamattardyń atyna kóshe, basqa da nysandardyń ataýyn berińder degen ótinish aıttyq. Al Táńirbergen Otarbaev ataqty batyr Baýyrjan Momyshulynyń, aqyn Ábdilda Tájibaevtyń, ǵalym Tólegen Tájibaevtyń, Qajym Jumalıevtiń ustazy bolǵan. Onyń qazaqtardyń Qoqan handyǵyna qarsy shyqqan ult-azattyq kóterilisi jóninde keremet shyǵarmasy bar. Onda alym-salyqpen halyqty ezgige salǵan Qoqan bıligine qarsy turǵan Musabekteı batyrlardyń erlikteri sýretteledi. Bir halyqtyń basypalýshylyq saıasatyna ekinshi halyqtyń qarsy turýy bul naǵyz ult-azattyq kóterilis sanalady. Keıin Táńirbergen Otarbaevtyń osy áńgimesiniń jelisinde jazýshy Ábjappar Jylqyshıev te kórkem bir shyǵarma jazady. Bul konferensııany ári qaraı jalǵastyrý kerek. Osynda oqylǵan baıandamalar jarııalanyp, halyqqa nasıhattalýǵa tıis», dedi Q.Isa.
Konferensııaǵa onlaın qatysqan tarıhshy Darııa Qojamjarovanyń aıtýynsha, ótken ǵasyrdyń 20–50-jyldar aralyǵy ult tarıhynyń kúrdeli de saıası ahýaly aýyr kezeńderdiń biri sanalady. Dál osy ýaqytta qazaq halqy qıyn shaqtardy, qıly zamandy bastan keshirdi. Stalındik solaqaı saıasattyń kesirinen qanshama ata-babamyz qyzyl ımperııa rejiminiń qurbanyna aınaldy. Osyǵan baılanysty tarıhshy Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev 2020 jyly ashtyqtan qyrylyp, jazyqsyz repressııaǵa ushyraǵan azamattardy tolyq aqtaıtyn memlekettik komıssııa qurý jónindegi Jarlyqqa qol qoıǵanyn jetkizdi. Sonyń nátıjesinde tarıhtyń qatpar-qatpar beti taǵy bir márte paraqtaldy, sol dáýirge úńilgen zertteýshiler kóptegen beımálim qupııa-syrdy ashty. D.Qojamjarovanyń málimdeýinshe, qazaq jerinde Alashty qoldaǵan azamattar kóp boldy. Biraq, ókinishke qaraı, olarǵa ultshyl, býrjýazııashyl degen aıdar taǵylyp, jalǵan aıyppen talaıy qýǵyndaldy. Tarıhshynyń pikirinshe, ómirde ádildik qaıtken kúnde de saltanat qurady. Alaıda ol árdaıym ýaqytynan kesh júredi. Aqıqattyń keıin ashylatynyna ómirdegi mysaldardyń ózi dálel. Sol zańdylyq boıynsha Alash zııalylary men olardy qoldaǵan azamattar túbinde aqtalyp shyqty. Tarıhı ádildiktiń arqasynda alashtyqtardyń týra jolda ekenine, jazyqsyz qýdalanǵanyna halyqtyń kózi anyq jetti. D.Qojamjarova aıtyp ótkendeı, saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn aqtaý jónindegi memlekettik komıssııa quramyna Shymkent qalasy boıynsha 18 tarıhshy engen. Komıssııa músheleri eski muraǵattardy aqtarystyryp, kóptegen tyń derek tapqan. Sonyń ishinde Tashkent arhıvin zertteý barysynda Táńirbergen Otarbaevtyń osy qalada oqı júrip, jastardy uıystyrýdaǵy uıymdastyrýshylyq qabiletiniń joǵary bolǵanynyń qujattary anyqtaldy. Tarıhshynyń paıymynsha, ult zııalysy Táńirbergen Otarbaev halyqtyń rýhyn oıatý úshin qolyna qalam alyp, elge jaqsylyqty nasıhattaǵan.
Aqyn Hanbıbi Esenqaraqyzy baıandamasynda Alash taǵdyry aýyr taǵdyr, sondyqtan elim, jerim dep atylyp ketken azamattardy eske alý búgingi urpaqtyń paryzy ekenin atap ótti.
«Alash zııalylaryn qýdalaý ótken ǵasyrdyń jıyrmasynshy jyldarynyń sońynan bastaldy. Men 15 jyl elimizde tuńǵysh ashylǵan Saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryna arnalǵan mýzeıdi basqardym. Sol kezeńde kóptegen Alash arystarynyń tikeleı urpaqtarymen aralastym. О́kinishke qaraı, qazir olardyń bári de baqılyq bolyp ketti. Kózi tirilerdiń ishinde Táńirbergen Otarbaevtyń qyzy, jasy toqsandy alqymdaǵan Uljan apa qaldy. Ol kisi qazir osy zalda konferensııaǵa qatysyp otyr. Keńes Odaǵynyń batyry Baýyrjan Momyshuly men qoǵam qaıratkeri, QazMÝ rektory bolǵan О́mirbek Joldasbekovteı azamattarǵa ilim úıretken Táńirbergen Otarbaev qandaı myqty ustaz edi. Bul týraly Baýkeń keńestik bılikten taısalmastan sonaý jetpisinshi jyldary «Ustaz» degen taqyryppen «Lenınshil jas» gazetine bir bettik maqala da jazǵan edi», dedi H.Esenqaraqyzy.
Aqynnyń aıtýynsha, mýzeı bastamasymen kezinde Tashkentte jaryq kórgen «Aq jol» gazetiniń maqalalary arab árpinen kırıllısanyń qazaqsha nusqasyna aýdarylyp, birneshe tom jınaqpen basylyp shyqty. Onda Táńirbergen Otarbaevtyń da maqalasy jaryq kórgen. Onyń bir úzindisin H.Esenqaraqyzy kópshilik aldynda oqyp berdi. «О́ziniń jazbasynda ult zııalysy Tashkentte oqıtyn stýdentterdiń áleýmettik jaǵdaıy qıyn ekenin aıtqan. Jataqhanada jamylatyn tósek orny tapshy eken, stýdentterge tańerteń bir úzim ǵana qara nan beredi. Sony talǵajaý etip, ashqursaq júrip, keshke deıin sabaq oqıtyndaryn jazǵan. Budan aǵartýshynyń jastarǵa degen janashyrlyǵyn, qazaq balalaryna qamqorlyǵyn ańǵarýǵa bolady», dedi aqyn.