Taýtúrgenniń taý tulǵaly azamaty Sársen Ábdihalyqov týraly syr
1945 jylǵy 24 maýsym... Máskeýdiń Qyzyl alańynda Jeńis sherýi bastalmaq. Oǵan qatysatyn 40 myń adamnyń ishinde barlyǵy 270 jaýyngerden iriktelip, erekshe sıpatta quralǵan erekshe bir top turdy. Solardyń ortalarynda 22 jastaǵy qazaq jigiti, serjant Sársen Ábdihalyqov júrdi...
Osy arada nazar aýdaratyn bir jaıt bar. Jeńis sherýine qatysý mártebesi dańqy asqan san myńdaǵan maıdangerlerdiń arasynda da ekiniń birine buıyrmaǵan qurmet. Eń aldymen sherýge qatysatyn soldat pen serjanttyń, ofıserdiń keýdesinde eń kem degende eki jaýyngerlik ordeni, boıynyń uzyndyǵy 182 santımetr bolýy mindetti degen shart qoıylǵan. Sondaı-aq, sarbazdyń qaı maıdanda soǵysqanynyń da mańyzy eskerilgen-di.
Serjant Sársen Ábdihalyqovtyń boıynan bul talaptyń barlyǵy tabyldy. Ol soǵysty qorytyndylaıtyn Jeńis sherýinde motosıklshiler tobynyń komandıri retinde trıbýnadaǵy I.V.Stalın bastaǵan maıdan qolbasshylaryna sálem berip ótti. Sapqa alty qatardan 90 motosıkl turyp, ár motosıklge komandır júrgizýshi jáne atqysh soldat otyrǵyzyldy. Aýyr tehnıka men jaıaý ásker quramynda Qyzyl alańdy dúrildetip ótkender arasynda qanshama qazaqtyń balasynyń bolǵany da aqıqat shyndyq! Biraq, Sársen motosıklmen top bastap ótken jalǵyz qazaq ekeni bultartpas aqıqat. Onyń esimi Uly Otan soǵysynyń tarıhyna osylaısha óshpesteı etip jazylyp qaldy.
...Almaty oblysynyń Túrgen pedagogıkalyq ýchılıshesinde oqyp júrgen bozbala edi. Frýnze qalasynda jasaqtalǵan 40-shy atqyshtar brıgadasynyń quramynda 1941 jyldyń 6 jeltoqsanynda birden Máskeýdi qorǵaý shaıqasyna tústi. Muzdaı qarýlanǵan nemis fashısterin Máskeý túbinde myltyq jetispegen keńestik soldattar janarmaı quıylǵan shólmektermen qarsy aldy. Teńdessiz surapyl shaıqastan soń 600 soldattan tiri qalǵan 36-sy topyraqtan arshylyp alyndy. Arasynda qazaq soldaty Sársen Ábdihalyqov ta bar bolatyn.
Basyna, ıyǵyna oq tıip, tobyǵyn qorǵasyn tesken Sársen Ábdihalyqov dalalyq gospıtaldan shyqqan boıda 1942 jyldyń 24 tamyzynda qan maıdanǵa qaıta súńgip ketti. Bul joly Rjev topalańyna kirdi. Ekinshi ret aýyr jaralanyp, qaıtadan gospıtalǵa tústi...
Onda jatqan ol saýyqqandaı bolyp, qatarǵa turǵanda qaharly 1943 jyldyń qaqaǵan qańtary da kelip qalǵan. 22-armııanyń 64 atqyshtar polky jaýyngerleriniń sapynda Kalının maıdanyna kirdi. Tankke qarsy oq atatyn (PTR) bólimsheniń komandıri Sársen Ábdihalyqov bul maıdanda da naǵyz erliktiń úlgisin kórsetti.
1944 jyldyń 4 naýryz kúni Novo Rjev qalasyn azat etý úshin naǵyz qııan-keski soǵys júrip jatty. Osy ot keshýde serjant Sársen Ábdihalyqov úshinshi ret aýyr jaraqat aldy. Bul jolǵy alǵan jaraqaty shyn máninde aýyr boldy. Bólimshe komandıri dala gospıtalinde uzaǵyraq jatyp qaldy. Ol qaıta sapqa turǵanda, soǵystyń da beti beri qaraǵan. Gospıtaldan shyqqan Sársenniń keýdesi orden-medalǵa toldy. О́ıtkeni, kózsiz erlik jasaǵan jaýyngerdiń sońynan marapattary qalmaı ilesip, kelip jatatyn. Maıdan dalasyna suranǵan jaýjúrek serjantty, áskerı basshylyq Keńes elinde jasaqtalǵan polıak jaýyngerlerin áskerı jabdyqtalǵan motosıklge úıretýshi retinde nusqaýshylyq qyzmetke jumsady. Bul istiń de ıdeologııalyq mańyzy zor ekeni túsindirildi. Sodan soǵys aıaqtalǵan tusta Máskeýdegi Jeńis sherýine qatysýǵa barlyq málimetteri saqadaı-saı kelgen Sársen Ábdihalyqov motosıklshiler quramynda top bastap júrý qurmetine ıe boldy.
Sonda ǵoı, jalyn júrekti qazaq batyry qan maıdanda basynan keshken barlyq qaıǵy-qasiretti saltanatty sherý ústinde bir sátke bolsa da umytqandaı kúı keshkeni. Biraq, júrekke syzat salǵan zulmat soǵys zardaby sanadan esh óshpeıdi eken. Omyraýynda II dárejeli Uly Otan soǵysy ordeniniń ekeýin qatar taqqan, «Máskeýdi qorǵaǵany úshin», «Jaýyngerlik erligi úshin», «Erligi úshin» medaldarynyń ıegeri tarıhı sol sherýden soń, týǵan eline qaıtty.
Aýyr jaraqatyna qaramastan, únemi maıdannyń alǵy shebinde bolǵan II toptaǵy soǵys múgedegi beıbit ómirdegi eńbek maıdanynda 40 jyldan astam mektepte jas urpaqqa sapaly bilip, sanaly tárbıe berdi. Uzaq jyldar etken eńbegi madaqtalǵan mektep dırektory Sársen Ábdihalyqov Eńbekshi qazaq aýdanynyń qurmetti azamaty atandy. Taýtúrgenniń taý tulǵaly azamaty jas urpaqty tárbıeleýdegi erlik eńbegi «Qazaq KSR oqý isiniń úzdigi» ataǵymen baǵalandy. Ǵylym doktorlary men birneshe áskerı generaldar, sport sheberleri men sansyz eńbek maıtalmandaryn tárbıeledi. Ulaǵatty ustazdyń barsha shákirtteri men jerlesteri maıdanda da, beıbit eńbekte de naǵyz qaısarlyq pen tabandylyqtyń shynaıy úlgisin kórsetken Sársen Ábdihalyqov esimdi ustazdarynyń esimin eshqashan da umytpaq emes! Sársen aǵanyń esimin qurmettep, san jyldar ózi dáris bergen mektepke atyn berý týraly usynys jasaǵan jerlesteri, Jeńis merekesi saltanat qurǵan kúnderi: «Aıaýly ardager aǵanyń jas urpaqqa árkezde de aıtary bar edi-aý...» dep shynaıy saǵynyshpen yqylasyn bildirip jatady.
Talǵat SÚIINBAI, «Egemen Qazaqstan».
Almaty oblysy.