Keıingi jyldary jasandy ıntellekttiń múmkindigimen ıntegrasııalanbaǵan sala kemde-kem. Biraq oǵan qatysty jańalyqtar tek úlken qalalarmen ǵana baılanystyrylyp aıtylatyn. Búginde jasandy ıntelekt múmkindigin, ásirese, bilim salasyndaǵy jańashyldyq aýyl mektepterinde paıdalanylyp otyr. Bul oraıda jas mamandardyń talpynysy joǵary.
Túrkistan oblysy, Jetisaı aýdany Talapty aýylyndaǵy Sabyrhan Asanov atyndaǵy №38 jalpy bilim beretin mekteptiń muǵalimi Dana Ermahanqyzy mektep baǵdarlamasyn jasandy ıntellekt múmkindigimen tolyqtyrýǵa talpynyp keledi. Orys tili men ádebıeti pániniń muǵalimi bolyp eńbek etip júrgen jas mamannyń izdenisi de óz nátıjesin berip otyr. Keıipkerimizben kezdespeı turyp onyń jańashyldyǵymen habardar bolǵanbyz: 2023 jyly oblystyq deńgeıdegi kóp jıyndardyń birinde Dana Ermahanqyzy «Pedagogıkalyq ıdeıalar panoramasyna» qatysyp, óziniń avtorlyq elektrondy kitapshasyn tanystyrdy. Bas-aıaǵy 15 betten turatyn elektrondy kitapshada 45 mınýtqa sozylatyn pán sabaǵyn JI-men ıntegrasııalaý úshin álemdik deńgeıdegi 35 túrli platformany paıdalanyp, siltemesin qosa bergen. Qazir bul kitapsha aýdan muǵalimderi arasynda nusqaýlyq retinde paıdalanylyp júr.
Dananyń aıtýynsha, kitapsha – tusaýkeser jasaýǵa arnalǵan daıyn shablondardyń siltemelerin bir jerge jınaqtaý maqsatynda ázirlengen. «Búginde jasandy ıntellekt tek ǵylym men tehnologııanyń salasy ǵana emes, ol – kez kelgen adamnyń, ásirese oqýshylar men muǵalimderdiń damýyna qajetti qural. Meniń oıymsha, jasandy ıntellekt tehnologııalaryn oqý úderisine engizý – balanyń oılaý qabiletin keńeıtip, ony aqparatty jaı ǵana qabyldaýshy emes, zertteýshi jáne jańashyl ıdeıalardyń generatory etýge múmkindik beredi. Men engizgen 3D modeldeý, BJB jáne TJB quraldaryn jasandy ıntellektpen baılanystyra otyryp paıdalaný – bilim berý júıesin jańa deńgeıge kóteredi. 3D modeldeý oqýshylarǵa keńistiktik oılaý, shyǵarmashylyq jáne tehnıkalyq daǵdylardy damytýǵa kómektesedi. Bul bolashaqta ınjenerııa, medısına, arhıtektýra sııaqty mańyzdy salalarǵa jol ashady», deıdi Dana.
Prezentasııa jasaý kezinde ýaqyt únemdeý, sapaly ári kásibı dızaın tańdaý mańyzdy. Sondyqtan bul jınaq ártúrli taqyryp pen stılderge arnalǵan prezentasııa shablondaryna tez ári ońaı qol jetkizýge kómektesedi. Kitapshada ár saıttyń erekshelikteri, shablon túrleri men qoldaný ádisteri týraly aqparat usynylady. Bul paıdalanýshylarǵa óz qajettilikterine saı eń tıimdi jáne yńǵaıly platformany tańdaýǵa múmkindik beredi.
– Dıdaktıkalyq oıyndar – balalardyń tanymdyq belsendiligin arttyrýǵa, olardyń oılaý, este saqtaý, zeıin qoıý qabiletterin damytýǵa baǵyttalǵan arnaıy uıymdastyrylǵan oıyn túrleri. Bul oıyndar oqý úderisin qyzyqty, jeńil jáne tıimdi etip ótkizýge kómektesedi. Balalardyń jańa bilimdi meńgerýin jeńildetedi, olardy shyǵarmashylyqqa, yntymaqtastyqqa jáne ózindik oılaýǵa úıretedi. Dıdaktıkalyq oıyndar belgili bir maqsatpen, aldyn ala josparlanǵan erejeler negizinde ótkiziledi. Olar sabaq barysynda nemese sabaqtan tys ýaqytta uıymdastyrylýy múmkin. Mundaı oıyndar arqyly balalar aqparatty tez ári jeńil qabyldaıdy, óıtkeni olar belsendi áreket etip, ózderi tájirıbe jasaıdy,– dedi Dana bizben áńgimesinde.
Dana Ermahanqyzynyń jasandy ıntellektige qyzyǵýshylyǵy 2022 jyly qajetti zamanaýı platformalardy zertteýden bastalǵan. Balalar sol sátte-aq 45 mınýtty pikirtalas klýbyna aınaldyryp jiberipti. «Qazirgi balalar ishten bilip týǵan. Olardyń barlyq saladan bazalyq bolmasa da eksıklopedııalyq habary bar. Shákirtti jattandy leksııamen synypta baılap otyra almaısyń. Olarǵa bala dep qaramaı, ony tulǵa dep qaraǵanda ǵana eki arada teń baılanys ornaıdy. JI ustazdyń ornyn almastyra almaıdy eken. Ol ustazdyń ıdeıasyn qazirgi tehnologııamen jalǵastyratyn kópir. Tehnologııa damyp ketti. JI-men birge kóptegen mamandyqtyń joıylyp ketetini aıtylyp jatyr. Al ustaz ben shákirt arasyndaǵy baılanysty JI almastyra almaıdy. Biz onyń múmkindigin qoldanyp, balaǵa qandaı aqparat kerek ekenin anyqtaımyz», deıdi Dana.
Jas maman jasandy ıntellektiniń tilin taýyp, eń senimdi kómekshisine aınaldyryp úlgeripti. JI shákirtterin synı turǵyda oılaýǵa baýlıdy. Tipti paıymy men bolmysyna da syn kózben qaraýdy úıretedi.
– Shákirtterime jasandy ıntellekt bergen jaýapqa soqyr senimmen qaramaý kerektigin, bir mezgildi birneshe derekkózdi salystyryp úırený kerektigin jıi aıtamyn. Aldaǵy ýaqytta elektrondy kitapshamdaǵy aıtylǵan ıdeıalardy barlyq salamen baılanystyrǵym keledi. Eger barlyq segmentte, tipti jýrnalıstıka salasynda bolsa da barlyq platformadaǵy jańalyqtardy únemi jańartyp, qajetti siltemelerdi de bir jerge jınaqtap otyratyn deńgeıge kótersem, zamanaýı platformalardyń jıyntyǵyn da bir platformaǵa toptastyratyn edim, – dedi jańashyl muǵalim.
Bul kitapshy ustazdarǵa prezentasııa jasaýǵa arnalǵan daıyn shablondardyń siltemelerin bir platformada jınaqtaý úshin jasaldy. Sebebi bul kezde ýaqytta únemdeý mańyzdy. Kitapshada ár saıttyń erekshelikteri týraly da qosymsha aqparat beriledi. Keıde sheteldik platformalarǵa silteme jasalyp, aǵylshyn tilinen qazaq tiline jatyq jáne túsinikti tilde aýdaryp berýge tyrysady.
Dana shákirtterine eshqashan bala dep qaraǵan emes. Olardyń aqparatty jyldam qabyldaıtyn qabileti keıde ustazdaryna da úlgi bolyp jatady. «Bir-birimizden úırenerimiz kóp», deıdi jas ustaz. Dananyń erteńgi sabaqqa degen daıyndyǵy jańa platformalardy zertteýden bastalatynyn aıta ketý kerek. Jańa platformany meńgerý úshin keıde 1 saǵat, keıde jarty saǵat ketedi. Mektepte ár sársenbi – ádis almasý kúni bolyp belgilengen. Osy kúni Dana Ermahanqyzy áriptesterine óziniń úırengen jańa quraldary men tájirıbesin tanystyrady. Qazirde ol jasandy ıntellekt quraldaryn keńinen nasıhattaý jáne bilim sapasyn arttyrý maqsatynda N.Tórequlov, Yntymaq, Eńbek jáne №76 mektepteriniń ustazdarymen tájirıbe almasyp júr.
Túrkistan oblysy