Úkimet 6,8 trln teńgeni áleýmettik salaǵa baǵyttaıdy. Májilis úshjyldyq bıýdjetti bekitti

Eldiń úshjyldyq damý boljamy belgili boldy

Respýblıkalyq bıýdjetke qatysty zań jobasyn negizgi baıandamada Premer-mınıstr­diń orynbasary – Ulttyq eko­no­mıka mınıstri Serik Jumanǵarın tanys­tyrdy. Vıse-premer eldiń 2026–2028 jyl­darǵa arnalǵan áleýmettik-eko­no­mıkalyq damý boljamyn jarııa etti.

– Bazalyq nusqaǵa sáıkes kelesi jyly ishki jalpy ónimniń naqty ósýi – 5,4, 3 jyl­daǵy ortasha jyldyq ósýi 5,3 pa­ıyz­dy quraıdy. Nomınaldy ishki jal­py ónim keler  jylǵy 183,8 trln teńgeden 2028 jyly 229,8 trln teńgege deıin ósedi. Ekonomıkanyń ósýi naqty sektor men qyzmet kórsetý salasyndaǵy ósýdiń esebinen qamtamasyz etiledi. О́ńdeý ónerkásibinde ınvestısııalyq jobalardyń iske asyrylýy esebinen ósý qarqyny 2026 jylǵy 6,2 paıyzdan 2028 jyly 6,6 paıyzǵa deıin ulǵaıady dep boljanyp otyr. Taý-ken óndirý ónerkásibindegi úsh jyldaǵy ortasha ósý – 2,8 paıyz, aýyl sharýashylyǵynda – 3,9 paıyz, qurylysta – 11 paıyz, kólik qyzmetterinde – 10,1 paıyz jáne saýdada 6,7 paıyz bolady, – dedi S.Jumanǵarın.

Onyń aıtýynsha, eksport 2026 jylǵy 77,1 mlrd dollardan 2028 jyly 83,7 mlrd dollarǵa deıin, ımport – 67,7-den 75,2 mlrd dollarǵa deıin ósýi múmkin.

– Inflıasııa boljamy 2026 jyly 9–11 paıyz, 2027 jyly jáne 2028 jyly ortasha 6 paıyz deńgeıinde aıqyndalǵan. Makroekonomıkalyq kórsetkishterdiń boljamy negizinde 2026–2028 jyldarǵa arnalǵan bıýdjet pen Ulttyq qor parametrleriniń boljamy qalyptastyryldy. Salyq-bıýdjet saıasaty memlekettik qarjynyń ornyqtylyǵy men teńgerimdiligin qamtamasyz etýge, bıýdjet tapshylyǵyn azaıtýǵa, sondaı-aq Ulttyq qor qarajatyn menshikti qarajatpen almastyrýǵa baǵyttalǵan. Bıýdjetti boljaý bıýdjet qaǵıdalary men Memlekettik qarjyny basqarýdyń 2030 jylǵa deıingi tujyrymdamasynda belgilengen nysanaly baǵdarlarǵa negizdeldi. Kiris kelesi jyly 19,2 trln teńge kóleminde nemese IJО́-ge qatysty 10,5 paıyz deńgeıinde qarastyrylǵan. Osy jyldyń baǵalaýymen salystyrǵanda ósim 4,7 trln teńge bolyp, 2028 jylǵa qaraı 23,2 trln teńgege deıin nemese 20,8 paıyzǵa ósýi kútilýde. Jalpy, respýblıkalyq bıýdjettiń menshikti kiristermen qamtamasyz etilýi 2025 jylǵy 63,7 paıyzdan 2028 jyly 83,5 paıyzǵa deıin ósedi, – dedi Ulttyq ekonomıka mınıstri.

Ol sondaı-aq Ulttyq qordan kepilden­dirilgen transfert munaıdyń kesimdi baǵasy boıynsha eseptelgen lımıt sheginde jyl saıyn 2 trln 770 mlrd teńge mólsherinde aıqyndalǵanyn da atap ótti. 2026–2028 jyldary shyǵystardyń ósý qarqyny 108,7–109,3 paıyz deńgeıinde turaq­tandyryldy. Osyny eskere oty­ryp, bıýdjettiń shyǵysy bıýdjet qaǵıdalarynda belgilengen lımıtterdi saqtaı otyryp, 2026 jyly 27,7 trln teńge nemese ishki jalpy ónimge shaqqanda 15,1 paıyzdy, 2027 jyly – 28,8 trln teńge nemese ishki jalpy ónimge shaqqanda 14 paıyzdy, 2028 jyly – 29,8 trln teńge nemese ishki jalpy ónimge shaqqanda 13 paıyzdy quraıdy.

– Kirister men shyǵystardyń osyndaı kólemderi kezinde bıýdjet nysanaly transfert túrinde Ulttyq qor­­dan qosymsha qarajat tartýdyń qajet­tiliginsiz ózin-ózi qamtamasyz etedi. Fıs­kaldyq jáne munaı emes tapshy­lyq­tardyń deńgeıi 2026 jyly tıisinshe ishki jalpy ónimge qaraǵanda 2,5 paıyzdy jáne 4,9 paıyzdy qurap, 2028 jyly ishki jalpy ónimge shaqqanda 0,9 jáne 2,7 pa­ıyzǵa deıin tómendeıdi dep boljanyp otyr. Osyny eskere otyryp, úkimettik borysh kelesi jyly ishki jalpy ónimge 21,4 pa­ıyz deńgeıinde boljanyp, 2028 jylǵa qaraı ishki jalpy ónimge shaqqanda 19,6 paıyzǵa deıin tómendeýi eskerilgen, bul belgilengen kovenanttardan aspaıdy, – dedi S.Jumanǵarın.

Al Qarjy mınıstri Mádı Tákıev respýblıkalyq bıýdjet túsiminiń oryndalýyna kedergi bolǵan faktorlardy atady. Aıtýynsha, bıyl 9 aıda memlekettik bıýdjet kiristeri 17,3 trln teńgeni quraǵan.

– Osy jyldyń 9 aıynyń qorytyn­dysy boıynsha memlekettik qarjynyń kór­set­kish­teri tómendegideı qalyptasty. Memle­ket­tik bıýdjettiń kirister kólemi 17,3 trln teńgeni qurap, jospar 102 pa­ıyz oryn­daldy. О́tken jylmen salystyr­ǵanda ósim qarqyny 116 paıyzǵa jetip, 2,4 trln teńgeni qurady. Onyń ishinde respýblıkalyq bıýdjettiń túsim kólemi 10,5 trln teńgeni qurap, jospar 97,3 paıyz oryndaldy. О́sim qarqyny ótken jylmen salystyrǵanda shamamen 1,4 trln teńgege nemese 116 paıyzǵa jetti, – dedi M.Tákıev.

Osy oraıda mınıstr bıýdjet túsimi josparynyń oryndalmaýynyń negizgi faktorlaryn atady. Iаǵnı álemdik munaı baǵasynyń qubylmalylyǵy, bıznestiń logıstıkalyq shyǵystaryna áser etetin, turaqsyz geosaıası jaǵdaıdyń jalǵasýy bıýdjet túsimin tejep tur.

Ulttyq kompanııalardyń dıvıdendi qysqara ma?

Májilistiń jalpy otyrysynda ulttyq kompanııalardan memlekettik bıýdjetke túsetin dıvıdendterdi qysqartý týraly depýtat Magerram Magerramovtyń saýalyna Premer-mınıstr Oljas Bektenov Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha ekonomıkaǵa quıylatyn qarajattyń ashyqtyǵy qamtamasyz etilip otyrǵanyna toqtaldy. Úkimet basshysy ulttyq kompanııalar óńirlerde iri ınvestısııalyq jáne áleýmettik jobalardy júzege asyrý úshin qomaqty qarjy bólip jatqanyn aıtty. Al qarajattardyń jumsalýynyń ashyqtyǵyna qatysty bul másele búginde qoldanystaǵy zańnamamen qamtamasyz etilgenin atap ótti.

– Ulttyq kompanııalar jumsaıtyn, ıaǵnı ekonomıkaǵa quıylatyn qarajat­tyń ashyqtyǵy týraly másele barlyq jaǵy­nan zańnamamen qamtamasyz etilgen dep oılaımyz. О́zderińiz biletindeı, bıyl qabyldanǵan jańa Bıýdjet kodeksine dıvıdend tóleýden alynatyn úles árbir ult­tyq kompanııadan keminde 50 jáne 70%-ǵa deıin bolýǵa tıis degen norma engizilgen. Buryn bul norma joq edi. Bul shektik meje Úkimettiń qaýlysymen belgilendi. Biz muny ashyqtyqqa, esep berýge, ulttyq kompanııalardyń qarajatyn jumsaýǵa Parlament tarapynan qadaǵalaýdy artty­rý­ǵa jasalǵan eleýli qadam dep sanaı­myz. Ulttyq kompanııalardyń ıeligin­de qalatyn qarajattar da, zańda belgilen­gen rásimderge sáıkes, ashyq túrde jum­salady. Satyp alý erejeleri bar jáne bul aqparat Respýblıkalyq bıýdjet­tiń atqarylýy týraly esepke qosa beri­ledi. Májilis depýtattary men jurtshy­lyq­tyń bul aqparatty zerdeleýge, baqy­laýǵa, saýaldar qoıýǵa jáne túze­tý­ler engizýge múmkindigi bar. Siz aıtyp otyr­ǵan naqty somalarǵa kelsek, shyn mánin­de, bul soma – memleket­tik bıýdjetke túsetin dıvıdendterdegi aıyrmashylyq, ol «Samuryq-Qazyna» qory esebinen qalyp­tasyp otyr, – dedi Premer-mınıstr.

Oljas Abaıuly osy rette biraz sıfr keltirip ótti. Qor negizgi memlekettik damý ınstıtýty retinde 53 trln teńgege baǵala­natyn óte aýqymdy ınvestısııalyq baǵdar­lamany júzege asyryp jatqanyn aıtty.

– Bul – úlken soma. Árıne, qor osy ınvestısııalyq baǵdarlamany júzege asyrý úshin óz qarajatyn jumsap qana qoımaı, naryqtan da qaryz alýǵa májbúr, bul qalypty jaǵdaı dep sanaımyz. «Samuryq-Qazyna» qory ınvestısııalyq baǵdarlamadan bólek elimizdiń ár óńirinde birqatar áleýmettik jobany júzege asy­ryp keledi. Mysaly, óńirlerde tek densaý­lyq saqtaý nysandaryn salýdyń ózine 550 mlrd teńge baǵyttalyp otyr, al elimiz­diń barlyq óńirinde jalǵa beriletin tur­ǵyn úı qurylysyna 272 mlrd teńge bólin­gen. Bul degenimiz – óte mańyzdy ınves­tı­sııa, sondyqtan da men aıtqan fak­tor­lardy eskere otyryp, «Samuryq-Qazyna» qorynyń dıvıdendteri boıynsha qabyl­danǵan sheshimder bir negizge súıengen jáne jan-jaqty qarastyrylǵan dep esepteımiz, – dedi Premer-mınıstr O.Bektenov.

Ulttyq qorǵa qol salmaǵan bıýdjet

Jalpy otyrysta Májilis depýtaty Erkin Ábil 2026–2028 jyldarǵa arnal­ǵan jalpy sıpattaǵy transfertterdiń kólemi týraly qosymsha baıandama jasady. Ol jalpy sıpattaǵy transfertterdiń kólemin qalyptastyrý jańa Bıýdjet jáne Salyq kodeksteriniń normalaryn eskere otyryp júzege asyrylǵanyn aıtty. Májilismenniń aıtýynsha, 2028 jyldan bastap Mańǵystaý oblysy óndirýshi sektor men ónerkásipten túsetin salyq túsimderiniń ulǵaıýyna baılanysty «donor óńir» mártebesin qalpyna keltiredi, al Pavlodar oblysy ózin-ózi qamtama­syz etetin óńirlerdiń qataryna kirmek. Osylaısha, aldaǵy úsh jylda elimiz­de 4 «donor óńir» jáne ózin-ózi qamtama­syz etetin bir óńir bolady.

Májilis depýtaty Ulasbek Sádi­bekov 2026–2028 jyldarǵa arnalǵan respýb­lıkalyq bıýdjet týraly qosymsha baıandama jasap, bul jańa Bıýdjet kodeksiniń normalaryna saı jasalǵan alǵashqy qujat ekenin atap ótti. Onyń basty erek­shiligi – Ulttyq qordan maqsatty trans­fertterdiń qarastyrylmaýynda.

Al «Aýyl» partııasy fraksııasynyń jetekshisi Serik Egizbaev respýblıkalyq bıýdjet jobasy bul jyldar boıy sheshilmeı kele jatqan ári keshendi sheshýdi qajet etetin ózekti másele ekenin aıtty. Olqylyqtardyń ornyn toltyrý úshin depýtat Úkimetke aýyl sharýashylyǵy men sý salalaryn ǵana emes, jalpy elimizdiń aýyl sektoryn qarjylandyrý júıesin naqty retteý quraly retinde arnaıy Agrobank qurý máselesine qaıta oralýdy usyndy.

Jalpyulttyq sosıal-demokratııa­lyq partııa fraksııasynyń jetekshisi Ashat Rahımjanov ta bıýdjet jobasyn qoldap, partııa ókilderi atynan bıýdjet tapshylyǵynyń qysqarýy, áleýmettik mindettemelerdiń oryndalýy jáne naqty sektordy yntalandyrý sharalarynyń kózdelýin oń baǵalady.

Respublica partııasy fraksııasynyń jetek­shisi Aıdarbek Qojanazarov bıýdjet jobasyn qoldap, ótken jyldarmen salys­­tyrǵanda bul joba áldeqaıda ozyq shyq­­qanyn atap ótti. Sonymen qatar A.Qo­ja­nazarov bıýdjet úderisteriniń ashyq­tyǵyn odan ári arttyrý, memlekettik qara­jat­ty tıimdi paıdalaný úshin sıfrlyq qu­ral­dardy engizý qajet ekenine nazar aýdardy.

Jıyn sońynda sóz alǵan Májilis tóraǵasy Erlan Qoshanov zań jobasyn talqylaý barysynda parlamenttik fraksııalardyń ustanymdary aıasynda biraz eskertý de aıtylyp, sonymen qatar kóptegen syndarly usynys ta berilgenin atap ótti.

– Úkimet osy eskertpeler men usynystardyń barlyǵyn mindetti túrde eskerýge tıis. О́ıtkeni elimiz aldaǵy jyldary osy qujatqa, ıaǵnı Respýblıkalyq bıýdjetke súıenip tirshilik etedi. Bul bıýdjet memlekettik josparlaýdyń jańa júıesi men fıskaldy saıasat salasyndaǵy reformalar negizinde qalyptasqanyn atap ótken jón. Bıýdjet jobasy uzaq jyldan beri alǵash ret Ulttyq qordan qosym­sha nysanaly transferttersiz ázirle­nip otyr. Bul – tolyqqandy, Ulttyq qor­dyń qoldaýyna súıenbegen bıýdjet qabyl­dadyq degen sóz. Mundaı nátıje Memleket basshysynyń qarjy-bıýdjet júıesin jetildirý jóninde bergen tapsyrmasyn kezeń-kezeńimen iske asyrýdyń arqasynda múmkin bolyp otyr, – dedi E.Qoshanov.

Qysqasy, Májilistegi negizinen eldiń aldaǵy úshjyldyq tynys-tirshiliginiń draı­veri bolatyn respýblıkalyq bıýdjet tal­qylanǵan otyrysta depýtattar da, Úki­met músheleri barynsha belsendilik tanyt­ty. Qoıylǵan suraqtarǵa naqty jaýap­tary berildi. Zań jobasyna depýtat­tar da memleketshildik qaǵıdaty turǵysyndaǵy óz usynastaryn da engize alǵan.