• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
Mádenıet 24 Qazan, 2025

О́ner salasyndaǵy aýqymdy ózgeris

20 ret
kórsetildi

Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi keıingi bes jylda mádenıet pen óner salasynda aýqymdy ózgerister júrgizdi. Aty ańyzǵa aınalǵan ujymdar qaıta jańǵyryp, Qazaqstannyń Ortalyq Azııadaǵy mádenı bedeli artty.

2020 jyly birneshe ujymǵa, atap aıtqanda Qurmanǵazy atyndaǵy halyq aspaptary orkestrine, M.Áýezov jáne Abaı atyndaǵy teatrǵa, M.Lermontov atyndaǵy memlekettik akademııalyq orys drama teatry men Ulttyq kitaphanaǵa «Ulttyq» mártebesi berildi. Osy kezeńde Q.Qýanyshbaev atyndaǵy memlekettik akademııalyq qazaq mýzykalyq-drama teatry respýblıkalyq menshikke ótti. Bul qadam teatrdyń damý múmkindikterin keńeıtti.

2022 jyly «Orteke» qýyrshaq bı óneri men Qojanasyr týraly ańyz IýNESKO-nyń reprezentatıvti muralarynyń tizimine endi.

2023 jyldyń keıingi kezeńi strategııa­lyq josparlaý kezeńine aınaldy. Atap aıtsaq, Úkimettiń sheshimimen Qazaqstan Respýblıkasynyń 2023–2029 jyldarǵa arnalǵan mádenı saıa­sat tujyrymdamasy bekitildi. Bul qujat uzaqmerzimdi baǵyttardy anyqtap, halyqaralyq yntymaqtastyqqa jańa serpin berdi. Sultan Beıbarystyń 800 jyldyq mereıtoıy aıasynda 660 is-shara uıymdastyryldy.

Keıingi jyldary Qazaqstan mádenıeti kúnderi birqatar elderde (Ázerbaıjan, Armenııa, Túrikmenstan, Tájikstan, О́zbekstan, Mysyr, Reseı jáne basqa elderde) uıymdastyryldy. Qazaqstan ónerpazdary qatysqan gala-konsertter, teatr qoıylymdary, qoldanbaly jáne kórkemóner kórmeleri, ulttyq fılmderdiń kórsetilimi jáne etno toptardyń mýzykalyq keshteri ótti.

Qazaqstan delegasııasy Kaır qalasyn­daǵy jańadan qalypqa keltirilgen Sultan áz-Zahır Beıbarys meshitiniń saltanatty ashylý rásimine jáne halyqtyq qolóner men óner kórmesine qatysty. Tashkent pen Samarqand qalalarynda «Abaı» operasynyń tusaýkeseri men «Qazaqkonsert» ujymynyń konserti ótti. Sonymen qatar Qazaqstan Tájikstan, Ázerbaıjan jáne Saha Respýblıkasynyń (RF) mádenıet kúnderin uıymdastyrdy.

Qazaqstan mádenıetin álemdik deńgeıde tanytýda 2024 jyl mańyzdy kezeńge aınaldy. Qazaqstan alǵash ret álemdegi jetekshi óner kórmesi – Venesııa óner bıennalesinde óziniń Ulttyq pavılo­nyn tanystyrdy. Osy jyly Parıjdegi Gıme Azııa óneri mýzeıinde jáne Qytaı Halyq Respýblıkasyndaǵy Tıanszın mýzeıinde («Altyn adam jáne Uly dala» kórmesi) Qazaqstan óneriniń kórmeleri ótti. Astana Ulttyq mýzeıinde Leonardo da Vınchıdiń «Ádemi hansha­ıym» kartınasy tanystyryldy. Eldiń mádenı uıymdaryn biregeı vırtýaldy ınternet keńistiginde biriktiretin Qazaq Culture aqparattyq-aǵartýshylyq platformasy iske qosyldy. Memlekettik klassıkalyq gıtarıster kvıntetimen «Birlik» ansambli atty eki jańa mýzyka­lyq ujym quryldy.

2024 jyl V Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndarymen este qaldy, onyń ashylý jáne jabylý saltanatyna Dımash Qudaıbergen qatysty. Ashhabadta Qurmanǵazy men Abaıdyń eskertkishteri, Dýshanbe men Qazan qalasynda Abaı­dyń bıýsteri ornatyldy.

2025 jyly mádenı-gýmanıtarlyq yntymaqtastyq nyǵaıyp, birqatar halyqaralyq kelisim jasaldy. «Merke áýlıesi» atty jańa nomınasııa boıynsha jumys bastaldy. «Betashar» ulttyq rásimi materıaldyq emes adamzattyq mádenı muranyń reprezentatıvtik tizimine endi. Sonymen qatar О́zbekstanmen birlesip «Keste-sıýzanne» boıynsha ortaq nomınasııalyq qujat joldandy.

Beıjiń qalasynda Qazaqstan Respýblı­ka­synyń Mádenıet ortalyǵynyń quryl­ýy osy jyldyń mańyzdy oqıǵa­la­ry­nyń biri boldy. Ortalyqtyń ashylý saltanatyna Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev, Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva, Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Mádenıet jáne týrızm mınıstri Sýn Elı, qos eldiń dıplomatııalyq ókilderi men shyǵarmashylyq qaýym ókilderi qatysty. Ortalyqtyń ashylýy – uzaqmerzimdi dıplomatııalyq yntymaqtastyq pen kelisimniń jemisti nátıjesi. 2022 jyly Qytaı Halyq Respýblıkasy Tóraǵasynyń Astanaǵa memlekettik sapary aıasynda Qasym-Jomart Toqaev pen Sı Szınpın Qazaqstan men Qytaıda teń negizde mádenı ortalyqtar qurý jóninde kelisimge kelgen bolatyn.

Bıyl Aqtaý qalasyna «Túrki áleminiń mádenı astanasy» mártebesi berildi. Bishkek qalasynda Muhtar Áýezov pen Shyńǵys Aıtmatovqa arnalǵan «Dos­tyqtyń altyn kópiri» eskertkishiniń ashylýy ótti. Sonymen qatar Túrkistan qalasynyń rýhanı, tarıhı-mádenı jáne týrıstik ortalyq retindegi mártebesin aıqyndaıtyn «Túrkistan qalasynyń erekshe mártebesi týraly» zań qabyldandy.

Qazirgi tehnologııalar mádenı damý­dyń ajyramas bóligine aınaldy. 275 mýzeı, 65 myńnan astam eksponat jáne 200-den asa 3D formattaǵy artefakt týraly málimetterdi qamtıtyn E-Museum vırtýaldy mýzeıler jelisi jumys isteıdi. Ulttyq mańyzy bar eskertkishterdi saqtaý jáne baqylaý maqsatynda sıfrlyq júıeler men jasandy ıntellekt element­teri engizilýde.

2023 jyly tuńǵysh ret respýblıkalyq bıýdjetten memlekettik konserttik jáne oqý oryndaryna mýzykalyq aspaptar satyp alýǵa 1 mlrd teńgege jýyq qarajat bólindi. Bul jas mýzykanttardyń kásibı damýyna jáne daryndy oryndaýshylardy qoldaýǵa múmkindik berdi.

Tarıhı-mádenı murany saqtaý jáne nası­hattaý isi de alǵa basqan. 2024 jyly mýzeılerdiń sheteldik kórmelerin memlekettik sýbsıdııalaý men mádenı qun­dy­lyqtardy shetelge shyǵarý tár­tibin retteıtin «Mádenıet týraly» zańǵa ózgerister engizildi. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes IýNESKO-ǵa usyný úshin «Jibek joly: Ferǵana – Syrdarııa dálizi» jáne «Mańǵystaýdyń jerasty meshitteri» nomınasııalyq doseleri da­ıyndaldy.

Ulttyq mýzeıde ashylǵan Paleonto­logııa zaly men Qolónershiler ortalyǵy kópshiliktiń qyzyǵýshylyǵyn týdyrdy. 2023 jyly «Saraıshyq» memlekettik tarıhı-mádenı mýzeıi janynan jańa vızıt-ortalyq ashyldy. 2024 jyly Túrkistan oblysynda Qoja Ahmet Iаsaýı murasyn zertteý ortalyǵy qurylyp, «Ordabasy» men «Gaýhar-Ana» vızıt-ortalyqtarynyń qurylysy aıaqtaldy.

Sonymen qatar mádenı ınfra­qu­rylymdy jańǵyrtý baǵytynda aýqymdy jumystar atqaryldy. 2020 jyldan beri úsh jańa nysan salynyp, paıdalanýǵa berildi. Atap aıtsaq, Qalıbek Qýanyshbaev atyndaǵy memlekettik aka­de­mııa­lyq qazaq mýzykalyq drama teatry, Túrkistan mýzykalyq drama teatry jáne Soltústik Qazaqstan oblysyndaǵy S. Muqanov atyndaǵy qazaq sazdy-drama teatry.

2020 jyly Quddus Qojamııarov atyndaǵy respýblıkalyq memlekettik uıǵyr mýzykalyq komedııa teatrynyń ǵımaratyna kúrdeli jóndeý jumystary júrgizildi. 2024 jyly demeýshilik qarajat esebinen Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq opera jáne balet teatry ǵımaratyna jóndeý jumystary jasaldy. Byltyrdan beri Muhtar Áýezov atyndaǵy Qazaq ulttyq drama teatry ǵımaratyn, bıyl Natalııa Sas atyndaǵy memlekettik akademııalyq orys balalar men jasóspirimder teatrynyń ǵımaratyn rekonstrýksııa­laý jumystary júrgizilip jatyr. Tarıhı murany zertteýdiń mańyz­dy ortalyǵyna aınalatyn dalalyq «Bozoq» arheologııalyq parki salynýda. Jalpy 2025 jyly elimizdegi mádenıet nysandarynda 51 qurylys jáne 250 jóndeý jumysy josparlanǵan.

2023 jyly keıingi otyz jylda alǵash ret «Halyq ártisi» qurmetti ataǵy qaıta taǵaıyndalyp, 8 mádenıet qaıratkerine berildi. 65 ónerpaz jas vokal, skrıpka, dırıjerlik jáne dástúrli mýzykalyq aspaptar boıynsha halyqaralyq baıqaý­lar­dyń jeńimpazy atandy.

Mádenıet mekemeleri qyzmet­ker­leriniń jalaqysyn kezeń-kezeńimen arttyrý (orta eseppen 20 paıyz) jalǵasýda. 2022–2025 jyldar aralyǵynda olardyń eńbekaqysy eki ese kóbeıdi. Bıyl 75 ádebıet pen óner qaıratkerine memlekettik stıpendııa tabystaldy. Memleket basshysy Mádenıet jáne óner qyzmetkerleri kúni qarsańynda salanyń úzdikterine memlekettik nagradalar tabystady.

Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń bes­jyldyq júıeli qyzmeti nátıjesinde otan­dyq ónerpazdar, shyǵarmashylyq ujymdar men mýzeı mekemeleri ha­lyqara­lyq deńgeıde óner kórsetip, qa­zaq mádenıe­tin álemge pash etti. Osy­laı­sha, Qazaqstan Ortalyq Azııadaǵy mádenı kósh­basshyǵa aınalyp, zamanaýı ári ulttyq qundylyqtardy ushtastyra bilgen memleket retinde tanyldy.