Qarttardy kútetin robot

Londondaǵy zerthana

Londonnyń soltústik-batysyndaǵy shaǵyn zerthanada úsh shoıyn qol baıaý qımyldap tur. Kádýilgi saýsaqtary bar eken. Qysqysh emes, aınymaǵan adamnyń bas barmaǵy, balań úırek, ortan terek, shyldyr shúmek, kishkene bóbegi. Ýysy birde ashylyp, birde jabylyp tur. Naǵyz adam qoly dersiz.

«Biz Termınator jasaǵymyz kelmeıdi», deıdi Shadow Robot kompanııasynyń dırektory Rıch Ýoker ázildep.

Uzyn shashty, kózildirikti, saqaldy ol naǵyz ǵalymnan góri erkin oıly sýretshige kóbirek uqsaıdy. Biraq óz kompanııasyn maqtanyshpen tanystyryp júr.

«Bizdiń maqsat – adamǵa kómektesetin, ómirin jeńildetetin, úı sharýasynyń bárin atqara alatyn ámbebap kómekshi robot jasaý», deıdi ol.

Alaıda bul tek yńǵaılylyq emes. Bunyń astarynda Ulybrıtanııadaǵy eń ózekti máseleniń biri – áleýmettik kútim salasyndaǵy daǵdarysty sheshý nıeti jatyr.

Qarttar kútimindegi qıyndyq

О́tken jylǵy Skills for Care uıymynyń esebin tııanaq qylsaq, Anglııada eresekterge kútim kórsetetin 131 myń  jumys orny bosbolǵan. Al Age UK deregine súıensek, Anglııada 65 jastan asqan eki mıllıon adam qajetti kútimge qol jetkize almaı otyr.

Foto: AFP via Getty

Boljam boıynsha, 2050 jyldary halyqtyń tórttiń biri qarttar qataryna qosylady. Bul jaǵdaı kútim júıesine odan ári salmaq túsirmek. Mine, osy tusta robottar kómekke kelýi múmkin.

Burynǵy úkimet kútim salasynda qoldanylatyn robottardy damytýǵa 34 mıllıon fýnt ınvestısııa quıǵan. 2019 jyly olar:

«Kelesi 20 jylda avtonomdy júıeler, sonyń ishinde robottar da, bizdiń ómirimizdiń qalypty bóligine aınalady, ómir súrý, jumys isteý jáne júrý tásilimizdi ózgertedi», dep málimdegen.

Biraq bul máseleni shynymen sheshe me? Oqyrman, qart ata-anańyzdyń kútimin temir mashınaǵa senip tapsyrar ma edińiz?

Japonııadaǵy robottar: kútim men jattyǵý

Japonııa bizge keleshektiń kelbeti qandaı bolatynyn kórsetkendeı. On jyl buryn olardyń úkimeti qarttar úıine arnalǵan robottar óndirisin qoldaý úshin sýbsıdııa bóle bastaǵan. Sebebi elde egde jastaǵy adamdar kóbeıip, kútýshiler jetispeı jatyr.

Londondaǵy Kýın Merı ýnıversıtetiniń professory, jasandy ıntellekt mamany Djeıms Raıt jeti aı boıy japon qarttar úıinde robottardyń qalaı jumys isteıtinin baqylady.

Foto: NurPhoto via Getty

Úsh túrli robot synalǵan:

HUG – japondyq Fuji kompanııasy jasaǵan. Ol adamdy tósekten oryndyqqa nemese dárethanaǵa kóterip aparýǵa kómektesetin jetildirilgen júris arbasyna uqsaıdy.

Paro – bala teńiz túlkisine (tıýlenge) uqsaıtyn jumsaq robot. Ol demensııamen aýyratyn adamdardy tynyshtandyrý úshin jasalǵan.

Pepper – shaǵyn, dostyq beıneli adam tárizdi robot. Ol qoldaryn qımyldatyp, jattyǵýlardy kórsetip, qarttarmen birge dene jattyǵýyn jasaıtyn.

Bastapqyda professor Raıt robottardyń kútýshilerdiń jumysyn jeńildetedi dep oılaǵan. Biraq tájirıbe kerisinshe nátıje kórsetken.

Foto: Getty

«Robottardy kútip, qýattap, tazalaý – kútýshilerdiń óz ýaqytyn jeıtin negizgi jumysqa aınaldy. Biraz ýaqyttan soń olar robottardy qoldanýdy toqtatty, óıtkeni jumys tym kóp, al robottar jıi buzylyp otyrdy», deıdi ol.

HUG-ty turǵyndarǵa kedergi jasamas úshin únemi jyljytyp otyrý qajet bolǵan. Al Paro keıbir naýqastardy shamadan tys emosıonaldy baılanysqa túsirip, kúızeliske ushyratqan. Al Pepper tym alasa ári daýysy bıik bolǵandyqtan, jattyǵýlaryn adamdar estı de, kóre de almaǵan.

Robot óndirýshilerdiń jaýaby

Árıne, óndirýshiler buǵan óz ýájin bildirgen. HUG – qazir yqsham ári qoldanýǵa yńǵaıly etip jetildirilgen. Paro jasaýshysy Taka-norı Shıbata robottyń 20 jyldan beri sátti qoldanylyp kele jatqanyn, onyń terapııalyq áserin dáleldeıtin klınıkalyq derekter bar ekenin aıtty. Pepper – basqa kompanııaǵa satylyp, baǵdarlamasy jańartylǵan.

Degenmen professor Raıttyń zertteýi mańyzdy sabaq bolǵan.

Zerthanadan – turmysqa

Nottıngem ýnıversıtetiniń professory Pramında Kaleb-Sollı qazir robottardy kúndelikti tirshilikke baýlyp jatyr. 

«Bizdiń maqsat – robottardy zerthanadan shyǵaryp, adam ómirine engizý», deıdi ol.

Sol úshin ol Emergence atty jeli qurǵan. Bul joba robot jasaýshylar men bıznes ókilderin, sondaı-aq qart adamdardy baılanystyryp, olardyń robottan ne kútetinin anyqtaýǵa baǵyttalǵan.

Pikirler ártúrli: bireýler sóıleı alatyn jáne qorqynysh týdyrmaıtyn robot qalasa, endi bireýler «kórikti ári súıkimdi» dızaındy qalaıdy. Biraq kóbiniń basty talaby – robot ózdiginen tazalanyp, ózdiginen qýattansa eken.

«Biz robotqa qaramaımyz, robot bizge qarasyn», deıdi  saýalnamaǵa qatysýshy qarııanyń biri.

Adam qoly sekildi

Shadow Robot zerthanasyna qaıta oralsaq, Rıch Ýoker eń qıyn máseleniń biri – adamnyń qolyndaı ıkemdi robot qol jasaý ekenin aıtady.

«Robot paıdaly bolý úshin, ol adam sııaqty álemmen árekettese alýy kerek. Iаǵnı, qoldyń názik ári dál qımyldaryn qaıtalaı bilýi shart», deıdi ol.

Robot qolynda 100 sensor bar. Ol metall men plastıkten jasalǵan, ári adamnyń qolyndaı myqty jáne ıkemdi. Saýsaqtary birinen soń biri jyldam ári dál qımyldap, sońynda «OK» belgisin jasaı alady. Tipti bir qolymen Rýbık kýbıgin de quraı alady.

Alaıda áli de qaıshy ustaý nemese názik zatty syndyrmaı kóterý sııaqty usaq áreketterge ıkemdenbegen.

Foto: Getty Images

«Adam qaıshyny qalaı ustaıdy? Asylynda bul keremet qubylys. Saýsaq ushyndaǵy sezim arqyly qysymdy retteımiz, kesý buryshyn ózgertemiz. Muny robotqa qalaı úıretemiz?»  deıdi ol.

Jobanyń jetekshisi professor Djennı Rıd robot qoldyń dızaınyn janýarlar qozǵalysyn zertteý arqyly jetildirip jatyr.

«Janýarlardyń qozǵalysy – tabıǵattyń eń utymdy ári ásem júıesi. Ásemdik degenimiz – tıimdiliktiń bir túri», deıdi ol.

Jasandy bulshyqetter

Danııalyq ınjener ári kásipker Gýggı Kofod robottarǵa arnalǵan jasandy bulshyq et jasap júr. Onyń Pliantics atty kompanııasy ázirge izdenis satysynda bolsa da, elektr togy ótkende jıyrylyp-bosaıtyn erekshe ıkemdi ári tózimdi materıal taba alǵan.

 

Bul taqyryp Gýggı Kofod úshin jaı ǵana ǵylymı izdenis emes, júrekke jaqyn is.

«Jaqynda mańaıymdaǵy birneshe adam demensııadan kóz jumdy. Solardy kútken jandardyń qandaı qıyndyq kóretinin óz kózimmen kórdim. Eger biz olardyń qorqynyshyn jeńildetip, ómir sapasyn sál de bolsa jaqsarta alsaq – bul maǵan úlken jiger berer edi»,  deıdi ol.

Foto: Bloomberg via Getty Images

Kofod ázirlegen bulshyq etke uqsas materıal qazir Shadow Robot kompanııasymen birlesip júzege asyp jatqan jańa jobaǵa engizilip jatyr. Maqsat – adamnyń qolyndaı sezimtal, názik áreket ete alatyn robot qol jasaý. Mundaı qol qysymdy ózdiginen sezip, zatty qyspaı, uqyppen ustaı bilýi tıis.

Robottar kútýshilerdiń ornyn basa ala ma?

Professor Djeıms Raıt robottardyń paıdasymen birge, onyń kóleńke tusyn da eske salady:

«Eger kútim salasynda robottar jappaı qoldanylsa, kútýshilerdiń eńbegi arzandap, úlken standarttalǵan qarttar úıleri paıda bolýy múmkin. Sol kezde kútýshiler robottardy kútip-ustaýmen ǵana aınalysyp, adamdarmen qarym-qatynas azaıady», deıdi ol.

Bul pikir «robottar kútýshilerdiń ýaqytyn únemdeıdi» degen bastapqy senimge qaıshy.

Bolashaqqa daıyndyq

Degenmen, úmitpen qaraıtyn sarapshylar da az emes. Saýtgempton ýnıversıtetiniń professory Gopal Ramchýrn:

«Qazir kútýshilerdiń jetispeýshiligi aıqyn. Sondyqtan bul sala aldaǵy jyldary iri ındýstrııaǵa aınalýy múmkin»,deıdi.

Ol «Responsible AI» kompanııasynyń bas dırektory retinde jasandy ıntellekt júıeleriniń qaýipsiz ári senimdi jumys isteýin qamtamasyz etý baǵytynda eńbektenip júr.

Professor mysal retinde Ilon Masktiń ótken jyly tanystyrǵan Optimus atty adam beıneli robotyn atap ótti:

«Unasa da, unamasa da – robottar zamany kele jatyr. Biz soǵan daıyn bolýymyz kerek», deıdi ol.

Sondyqtan qazirdiń ózinde robottardyń adamdarǵa qyzmet etetin bolashaǵyn aıqyndaıtyn zańdar men erejelerdi jasaý qajettigi aıtylyp júr.

«Biz robottarǵa emes, robottar bizge qyzmet etetin jaǵdaı jasaýymyz kerek», deıdi sarapshy.