Qanshama jyl ótse de soǵys salǵan qasiret jarasy tolyq jazyldy dep aıta almaımyz. О́tkendi, úlkenderdi eske alsań qaıǵy-muńǵa batasyń, soǵys bolmaǵanda ǵoı, dep ókinish etesiń. Árıne, eń bastysy, urpaǵynyń amandyǵy úshin qan qasap soǵysta ákelerimiz ben atalarymyz Otan úshin qyzmet etýdiń, týǵan el men jer úshin janqııarlyq erliktiń eren úlgisin jáne adaldyqtyń asqar shyńyn kórsetti. Osy erliktiń óshpes izin qaldyrǵan ata-baba rýhyna taǵzym ete otyryp, ózimniń atam – Áshir Naızabekovtiń de qardaı boraǵan ajal oǵynyń astynda Jeńis úshin jan alysyp, jan beriskenin maqtan etemin.
Áshir Naızabekov 1913 jyly Jambyl oblysy, Merki aýdany, Myńqazan aýylynda dúnıege kelgen.1942 jyldyń úskirik aqpanynda soǵysqa attanǵan atam soǵystyń aldyńǵy shebinen – Smolensk qalasy mańyndaǵy maıdannan bir-aq shyǵady. 312-shi Smolensk dıvızııasynyń 1083-shi atqyshtar polkinde polk sanıtary bola júrip, jaraly jaýyngerlerdiń jarasyn tańyp, alǵashqy kómek kórsetken. Shaıqastar kúndiz-túni, aspanda da, jerde de júrip jatqan shaqta qarsha boraǵan oqtyń arasynan jaraly jaýyngerlerdi alyp shyǵý ońaı bolmaǵan, qanǵa bógip jatqan jaýyngerlerdiń aýyr hali men yńyrsyǵan jan azaby qanshalyqty aıanyshty deseńizshi.
Vısla ózeniniń muzdaı sýyqtyǵyna qaramastan, qara kúzdiń syzdy salqynynan tisteri tisterine tımeı saqyldaǵan jaýyngerler jan dármenderimen tezdetip júzip ótip, Iаnovestegi jaýdyń qorǵanysyna qarsy shabýylǵa shyǵady. Osy alapat urysta qanshama bozdaqtarynan aıyrylǵan keńes áskeri adam shyǵynyna qaraýǵa murshasy bolmaı, alǵa umtylǵan, nátıjesinde dıvızııa Vısla ózeniniń batys jaǵalaýyndaǵy soǵys plasdarmynyń órisin keńeıte otyryp operasııany sátti oryndap shyqqan. Soldattarǵa medısınalyq kómek kórsete júrip Áshir Naızabekov qolynan qarýyn tastamaı, avtomatpen qarsy kelgen jaýdy jaıratyp, maıdandastaryn oq qaqtyǵysynan alyp shyǵyp otyrǵan.
Soǵysta tabandylyq tanytyp, 1943 jyly kommýnıstik partııa qataryna qabyldanǵan. Bardy joq etetin, taýdy jer etetin zulmat soǵysta úsh maıdanda erlikpen shaıqasqan atam Áshir Naızabekov 1943 jyldyń aqpanynan tamyz aıyna deıin Stepnoı maıdanynda shaıqasqan. 1943 jyldyń tamyzynan 1944 jyldyń tamyzyna deıin Don shaıqasyna qatysqan. 1944 jyldyń aıaǵyna deıin Belarýs maıdanynda fashısterge toıtarys bergen. Kórsetken erligi úshin «Jaýyngerlik erligi úshin» medalimen marapattalǵan. 1944 jyldyń 15 tamyzynda Oblıasy-Dvorsıı eldi mekeninde atamyz Áshir ot pen oqqa oranǵan qaharly maıdan dalasynda jaýmen tirese júrip, tabandylyǵymen, tózimdiligimen mınomet, artıllerııadan jaýǵan oqtan jaraqattanǵan 10 jaýyngerge medısınalyq kómek kórsete otyryp, aýyr jaraqat alǵan 5 sarbazdy qaýipsiz jerge alyp shyǵarady. Osy ońtaıly sátti paıdalanyp shabýyl jasaǵan úsh nemis áskeriniń bireýin óltirip, ekeýin tutqynǵa alǵan. Osy erligi úshin III dárejeli «Dańq » ordenimen marapattalǵan. Alaıda, 1944 jyldyń aıaǵynda qolynan aýyr jaraqat jáne kontýzııa alǵan atam elge oralýǵa májbúr bolady.
Ákem aıtatyn, atamnan soǵys týraly suraı qalsań júzin muń basyp, qatty kúrsinetin edi, óńi qýqyl tartyp, júregi syzdaıtyn, únsiz qalatyn, dep. Tek «Endi adamzat balasy mundaı soǵysty eshqashan kórmesin, qanshama azamatynan aıyryldy ǵoı», deıdi eken. Jeńiske sanaýly aılar qalǵanda elge oralǵan jaýynger qym-qýyt sharýanyń bel ortasynan tabylady. Aýyl tirshiliginde basshylyq tapsyrǵan qaı jumysty da ónimdi atqaryp, kózge túsedi. Solaı óz aýylynda birqatar basshylyq qyzmetter atqarǵan. Qyzyl-qystaq, Aral-qystaq aýyldarynda basqarma tóraǵasy, qoı fermasynyń meńgerýshisi bolǵan. Sondaı-aq, atamyz zeınetke shyqqansha biraz jyldar aýyldyq tekserý komıssııasynyń tóraǵalyq qyzmetin abyroımen atqarǵan.
Atam jary Toqtabúbi apamyz 49 jasynda erte qaıtys bolsa da shıetteı balapandaryn aıaǵynan turǵyza aldy. Tórt ul, tórt qyz tárbıelep ósirdi. Biraq soǵys salǵan aýyr jaraqattary syr berip, 1979 jyly 66 jasynda qaıtys boldy.
«Er esimi– el esinde». Uly Jeńis merekesine 70 jyl toldy. Erlerdiń qasıetti rýhy beıbit ómirimizge kún nuryndaı máńgi shýaǵyn shashpaq. Sondaı-aq, «Adam urpaǵymen myń jasaıdy», – degen sóz bar. Urpaǵy barda atalardyń aty da, rýhy da óshpek emes.
Zere ÁShIROVA, nemeresi.
Jambyl oblysy.