Pavlodar oblysynda Abaı, Shyǵys Qazaqstan, Qaraǵandy óńiriniń belsendi, isker áıelderi «Aýyl áıeli: Birlik. Damý. Bolashaq» atty respýblıkalyq forýmynda bas qosty. Osynaý is-shara Prezıdent janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııa men «Aýyl» partııasynyń bastamasymen uıymdastyrylyp otyr. Buǵan deıin Atyraýda batystaǵy tórt óńirdiń áıelder qaýymy jınalyp, mańyzdy máselelerdi talqylaǵan edi.
Kemeńger aýylynda ótken forým aıasynda aldymen oblys aýyldarynan jınalǵan kásipker áıelderdiń qolynan shyqqan ónimder kórmesi ótti. Ekologııalyq taza azyq-túlik ónimderi, qoldan jasalǵan turmystyq buıymdar, qolóner úlgileri forým qatysýshylarynyń úlken qyzyǵýshylyǵyn týdyryp, kórme alańy áıel kásipkerlerge ózge óńirlerdegi áriptesterimen tájirıbe almasýǵa múmkindik berdi.
Jıynnyń plenarlyq bóliminde sóz alǵan áıelder óz isteriniń nátıjesimen bólisti, tájirıbe almasty. Aqtóbe oblysy Shalqar aýdanyndaǵy «Nuraly» sharýa qojalyǵynyń basshysy, oblystyq máslıhat depýtaty, aýyl kásipkerligin damytý isinde tyń bastamalarymen tanylǵan Kámshat Tóleýova AQSh, Ulybrıtanııa, Germanııanyń joǵary oqý oryndarynda bilim alǵan. Biraz jyl Aqtaý qalasynda qyzmet atqarǵan ol 2019 jyly otbasylyq jaǵdaıǵa baılanysty týǵan aýylyna oralyp, áke kásibin toqyraýdan saqtap qalǵan. Ol sheteldik iri kompanııadaǵy qyzmetin tastap, ákesi tapsyrǵan 4 myń bas qoıǵa ıelik etti. Osynsha maldy baǵý ońaı bolmasyn bilgen ol 500-600 bastan aýyldastary men shaǵyn sharýashylyqtarǵa maldy taýarly nesıe túrinde bólip beredi. Jalǵa alýshy 4-5 jylda azdaǵan ósimmen mal basyn qaıtaryp, tólin alyp qalady. Bul júıe aýyl turǵyndarynyń da, sharýashylyqtyń da jaǵdaıyn jaqsartýǵa múmkindik berdi. Mal sharýashylyǵy salasyna qatysty óz betimen izdengen. Osy sala mamandarymen keńesip, sheteldik mamandarmen de baılanysqa shyqqan. Ásirese aýstralııalyq mal sharýashylyǵy salasynyń myqtylarymen tildesip, sol eldiń tájirıbesine súıengen. Áleýmettik turmysy tómen, kópbalaly otbasylarǵa, jumyssyz júrgen 10 otbasyna 120 bas sıyr taratyp bergen. Osylaısha, nesıe alýshylarǵa mal baǵyp, maı-qaımaq, sút, qurt alýǵa, merzimi ótkennen keıin malǵa tolyq ıelik etýge múmkindik bergen. Isker áıeldiń basty maqsaty – aýyldyń áleýetin arttyryp, el ekonomıkasyna úles qosý, aýyl sharýashylyǵyn jańa sapalyq deńgeıge kóterý.
Aýyldy qaıta jandandyrýǵa atsalysyp júrgen áıelderdiń biri – Aqmola oblysy Aqkól aýdanynyń turǵyny, «Tal» kompanııasynyń negizin qalaýshy, ekologııalyq taza ónim óndirýdi maqsat etken kásipker Juma Nurǵalıeva. Otbasyn taza ekologııalyq ónimmen qamtamasyz etý maqsatynda qus, iri qara jáne qoı ósirýmen bastaǵan sharýasyn búginde tabysty bızneske, buryn qoqysqa tastalatyn qoıdyń júnin altyn shıkizatqa aınaldyrǵan. Aýylda júnniń alǵashqy óńdeý jumysyn uıymdastyryp, Astana qalasynda daıyn ónim satatyn saýda núktesin ashqan. «Aýyl amanaty» baǵdarlamasymen J.Nurǵalıeva 9,2 mln teńge kóleminde jeńildetilgen nesıe alyp, kórpe tigýge arnalǵan zamanaýı stanoktar, tigin mashınalary men kardosheser qurylǵylaryn satyp alady. Nátıjesinde, aýyldaǵy shıkizatty tolyq paıdalanyp, sapaly turmystyq buıymdar shyǵaratyn shaǵyn óndiristi iske qosty.
Aýyl ómiriniń tamyryna qan júgirtýge tek aýyl emes, qalada týyp-ósken áıelder de úles qosyp jatyr. Máselen, Almaty oblysynyń fermeri, kásipker Iýlııa Barsýkova nebári 19 jasynda qalanyń qyzyldy-jasyldy qyzyqtaryn tastap, Almatydan aýylǵa kóshken. Bastapqyda tájirıbe retinde alyp baqqan onyń azdaǵan broıler balapandaryn birden kórshileri men tanystary satyp alady. Budan keıin jas kásipker óz isine bar jan-tánimen kirisip, taýyq etinen daıyndalǵan ónimderin ystap, daıyn ónim retinde jármeńkelerge shyǵarady. Tutynýshylarmen birge otyryp dám tatyp, olardyń pikirin tyńdap, kókeıine túıedi. Keıin ol ónerkásiptik qus sharýashylyǵyn tereń zerttep, kásibin jańa deńgeıge kóteredi. Qasyna kópbalaly analardy jınap, úıretti, qoldady, shabyt berdi. 2017 jyly «Saýda úzdigi» baıqaýynda birinshi oryn ıelenip, Ekonomıka mınıstriniń Alǵyshatyna ıe boldy. Qazir Iý.Barsýkovanyń 13 ga jerdi alyp jatqan óz sharýashylyǵy, seriktesteri bar. Áıelderden quralǵan kooperatıv jumys isteıdi. Munyń bárine ol granttar men sýbsıdııasyz, tek óz eńbegimen jetken. Iýlııa búginde qus sharýashylyǵy boıynsha keńes berip, bıznes-jospar qurýǵa kómektesedi, jańa bastaǵan kásipkerlerge baǵyt-baǵdar beredi.
Aýyldyń jańa tarıhyn jazyp júrgen Aıjan Karkenova da aýyldan kóshpedi, kerisinshe aýylǵa jan bitiretin jobalardy qolǵa aldy. Aýyl mektebinde bir ǵana oqýshy qalǵanda «mektep jabylyp qalmasyn» degen oımen kúıeýi ekeýi aýyldaǵy bos qalǵan úılerdi satyp alyp, jóndep, turmysqa laıyqtap, sol úılerge syrttan 15 balasy bar 5 kópbalaly anany ornalastyrǵan. Osylaısha, el ishinde buryn-sońdy bolmaǵan «Sen jalǵyz emessiń!» dep atalatyn alǵashqy aýyldyq daǵdarys ortalyǵyn ashqan. Bul ortalyq jaı ǵana baspana emes, úmit uıasyna aınalyp, munda kelgen analar jańa ómir bastaǵan. Biri jer jyrtyp, kartop ekse, endi biri qus pen qoıan ósirýge kirisken. Bir ananyń 5 qap kartop egip, kúzde 80 qap ónim alýy eńbektiń jemisi ǵana emes, senim men úmittiń jeńisi edi. Balalar da analarymen birge eńbekke aralasqan. Osylaısha, aýylǵa balalardyń rııasyz kúlkisi, tirshilik qaıta oralǵan.
Mundaı áıelderdiń mıssııasy – dástúrdi saqtaı otyryp, ekonomıkany qozǵaý, úmitti oıatý, bolashaqty qalyptastyrý. Sıfrlyq dáýirde de, zamanaýı ekonomıkada da bul áıelderdiń orny erekshe. Aýyldyq jerde tuńǵysh ret ótkizilgen forýmda áıelder osyny dáleldedi.