Ult ardaqtylary ulyqtaldy

Is-sharaǵa Ulttyq ǵylym aka­de­mııasynyń akademıgi, Par­lament Senatynyń depýtaty Altynbek Nuhuly, fılologııa ǵy­lymdarynyń doktory, professor Serik Negı­mov, L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ fılologııa fakýltetiniń dekany Serikzat Dúısenǵazy, pavlodarlyq ǵalym Ádilbek Ámirenov, taǵy da basqa ǵalymdar men zııaly qaýym ókilderi qatysty.

Bıyl Ertis-Baıan óńiriniń qa­sıetti topyraǵynan túlep ush­qan tuǵyrly tulǵalar – aǵartýshy, qoǵam qaıratkeri Sádýaqas Shorma­nov­tyń 175 jyldyq jáne daýylpaz aqyn Isa Baızaqovtyń 125 jyldyq mereıtoılary atalyp ótýde. Qos tulǵanyń mereıtoıy aıasynda Buqar jyraý atyndaǵy ádebıet jáne óner mýzeıiniń qoldaýymen «Sádýaqas Shormanov» jáne «Daýylpaz» atty qos kitap jaryq kórgen edi. «Sádýaqas Shormanov» kitabyna qoǵam qaıratkeriniń Reseı arhıvterinde saqtalǵan «Bas­shy» qoljazbasy men 1909 jyly Qazan qalasynda jaryq kórgen «Aýshy» eńbegi engen.  Oǵan qosa qoǵamdyq qyzmeti, ult múddesi jolyndaǵy kúresi, aǵartýshylyq eńbekteri men pýblısıstıkalyq murasy jan-jaqty zerttelip, qamtylǵan. Qurastyrýshy – Marǵu­lan ýnıversıtetiniń profes­sory, fılologııa ǵylymynyń kandıdaty Ádilbek Ámirenov.

Al Isa Baızaqovtyń tulǵalyq beınesi men shyǵarmashylyq jo­lyn sýretteıtin «Daýylpaz» atty poe­ma kitabynyń avtory – kereký­lik jas aqyn Mızam Jumáli.

Mýzeı qyzmetkerleri keıingi jyldary Ertis-Baıan óńirinen tabylǵan qundy jádigerlerdi Asta­na tórinde tanystyrdy. «Ultyn súıgen ulylar» atty kórmede Abaı Qunanbaıulynyń 1909 jyly shyqqan tuńǵysh jyr kitaby (eń tolyq saqtalǵan nusqasy), Ahmet Baıtursynulynyń «Masa» jınaǵy men «Qyryq mysal» kitaby, Qosh­mu­hambet Kemeńgerulynyń «Qazaq tarıhynan» kitaby, Sul­tan­mahmut Toraıǵyrovtyń tań­dama­ly shyǵarmalar jınaǵy jáne «Temirqazyq», «Jas qazaq» jýr­naldarynyń túpnusqalary usy­nyldy. Sondaı-aq ǵulama Másh­húr Júsiptiń boıtumary men áke­siniń kók qurany, Júsipbek Aı­maýytovtyń kilemi, Qanysh Sát­baevtyń jazý máshińkesi, Isa Baızaqovtyń, Álkeı Marǵulannyń, Sábıt Dónentaevtyń, Muzafar Álim­­baevtyń jeke zattary qoıyl­y.

Kitaptyń tusaýkeserinde sóz alǵan ǵalym Serik Negımov: «Aqyn Maǵjan Jumabaev: «Isa – Alla taǵalanyń qazaq halqyna syıǵa bergen, teńdesi joq bulbuly. О́tken ǵa­syrlarda qazaqtyń nebir ǵa­jap dúldúlderi bolǵan, solar­dyń biri de Isaǵa teń kele qoıýy ekitalaı», degen. Al jazýshy Sábıt Muqanovtyń ózi Isa aqyn týraly: «Isa bir Allanyń pendeni tańǵaldyrýǵa jibergen ókili», dese, Qasym Amanjolov: «Isa búkil dúnıeni aldyna alyp otyryp jyrlaıtyn Táńirdiń ózindeı qudireti bar aqyn», dep baǵa beripti. Sol bir zamannyń ataqty jyrshylary Kenen, Nartaı, Qalqa, Úmbetáliler: «Ol bir soqqan da­ýyl, qara emendi de sýyryp ketedi», deıdi eken. Sahna sheberi Qalıbek Qýanyshbaev: «Oı, shirkin-aı! Elire shabatyn eshki bas eken ǵoı!», dep tamsanypty. Aqyn Jaqan Syzdyqov: «Iá, Isanyń ózi de erke, dombyrasy da erke edi!», degeni bar. Isa – ótken ǵasyr basyndaǵy qazaq aıtys ónerinde uly qubylys bolyp tanyldy. Onyń býyrqanyp-bursanyp, qaýǵa túsken órtteı la­pyl­dap janyp, naızaǵaıdaı jarqyldaǵan ushqyr oılary sonshalyqty shapshań bolǵanyn óleńderinen-aq ańǵarylady», dep tebirendi.

Al Altynbek Nuhuly Shorma­nov­tar áýletiniń qazaq dalasyna, sonyń ishinde Baıanaýyl eline tıgizgen sharapattary týraly baıan­dady. «Jigittiń jaqsysy – naǵashydan» demekshi, Sádýaqastyń ákesi Musa Shormanov ataqty jıhan­gez ǵalym Shoqan Ýálıhanov­tyń týǵan naǵashysy. Shoqan talaı márte naǵashy jurtynda bolyp, Shormanovtar áýletiniń el basqarýdaǵy ádil bıligine, jer­gilikti jastardy bilimge umtyl­dy­rýdaǵy qasıetterine tánti bolǵan.

«Sádýaqas Shormanov Ertis-Baıan óńirinde alǵash mektep ashyp, qanshama qazaq balasynyń armanyn oryndady. Sol mektepte ǵulama Qanysh Sátbaev ta oqyǵan. Sádýaqastyń esimi aǵartýshylar qatarynda atalýy zańdylyq. Onyń ulty úshin jasap ketken eńbekteri, shyǵarmashylyǵy áli de bolsyn zertteýdi qajet etedi», dep atap ótti ǵalym.

Pavlodarlyq mýzeı men EUÝ fı­lologııa fakýlteti aldaǵy ýa­qytta ǵylymı zertteý jumysta­ryn birlesip  júrgizýge ýaǵdalasty.

Astana