Meńdiqara óńirindegi eldi mekender aýdan ortalyǵyndaǵy «Mılh» seriktestigine sút ótkizip, qosymsha tabys taýyp otyr. Alaıda búginde jemshóp qymbat. Al súttiń baǵasy keıingi eki jyl boıy ózgermeı tur. Aýyl turǵyndary atalǵan seriktestik baǵany ósirmese mal basy azaıyp ketýi múmkin degen qaýip aıtady.
Aýyl turǵyndarynyń aıtýynsha, qoldyń súti qara sý qurly bolmaı tur. Máselen, qosalqy sharýashylyq ıeleri ala jazdaı súttiń lıtrin 165 teńgeden ótkizip kelgen. Al dúken sórelerindegi gazsyz sýdyń baǵasy odan áldeqaıda qymbat. Máselen, bir lıtr «Asu» sýy 359 teńge, al «Tascay» sýynyń bir lıtri 405 teńge turady. Qaınardan shyqqan daıyn qara sýdy qutyǵa quıyp, dúken sóresine qoıý kóp shyǵyn kerek etpeıtin shyǵar. Al súttiń dál baǵasyn anyqtaý úshin aldymen aýyl turǵynynyń bir sıyr úshin jazdaı baqtashynyń eńbegine beretin, alty aı qys jemshóbine jiberetin aqshasyn, qora kútimine, maldyń astyn tazalaýǵa, saýynǵa ketetin ýaqyty men mańdaı teriniń ótemin eseptep alý kerek sııaqty. Munyń syrtynda, ala sıyrdyń súti aýyl turǵyndarynyń birden-bir kúndelikti tabys kózi ekeni eskerilýi qajet.
Aýyl halqyn alańdatqan máselege oblystyq máslıhat depýtaty Ǵaınııa Eseeva men aýdandyq máslıhat depýtaty Erbol Qarymsaqov aralasyp, biraz sharýa tyndyrypty. Depýtattar aýyl aralap, jurtpen kezdesip, kópshilikpen aqyldasa otyryp, elden sút qabyldap júrgen «Mılh» JShS dırektory Sergeı Blokqa resmı hat joldaǵan. Nátıjesinde, kásiporyn basshysy sút baǵasyn 10 paıyzǵa ósirgen. Alaıda kompanııa basshysy belgilegen jańa baǵa kóptiń kóńilinen shyqpaı otyr.
Turǵyndardyń birazy sútten túsetin tabys azaıǵan soń, sıyryn etke ótkizip jibergen. Borovskoı aýylynyń turǵyny Natalıa Vıatkınanyń aıtýynsha, aýylda mal basy, ásirese, iri qara sany azaıyp barady.
«Sebebi súttiń baǵasy arzan. Jurttyń kóbi mal basyn azaıtyp jatyr. Múldem etke tapsyryp jatqandar bar. Taıaýda sút baǵasyn 181 teńgege kóterdi. Baǵa kem degende 230 teńge kóleminde bolý kerek. Zaýyt buryn bizge súttiń ár lıtrinen bólek, maılylyǵyna tólep otyratyn. Qazir ol da joq», deıdi turǵyn.
Eki bas sıyryn satyp jibergen Arhıpov aýylynyń turǵyny Galına Kenjetaeva sút ótkizgennen góri et ótkizgen tıimdi dep otyr.
«Maldyń qysqy jemshóbin, kúzde arpasyn alý qajet. Ettiń satyp alý baǵasy kóterildi, sondyqtan 2 sıyrymdy etke tapsyrdym. Endi 5 basty taǵy satsam ba dep oılap otyrmyn. 10 jyldaı sút tapsyryp keldik. Jaman bolǵan joq. Alaıda keıingi jyldary tabysymyz azaıyp ketti. Sút baǵasy kóterilmese basqa da turǵyndar sııaqty men de malmen aınalysýdy qoıýǵa májbúr bolamyn», deıdi Galına Kenjetaeva.
Borovskoıda qosalqy sharýashylyq ustaıtyn Anastasııanyń 47 sıyrynan 38 bas qalǵan. «Eger súttiń qabyldaý baǵasy kóteriletin bolsa, onda mal basy da kóbeıetin edi. Qazir súttiń baǵasy arzan, al jemshóp qymbat. Satpaı otyra bereıin desem, mal ustaý jylma-jyl tıimsiz bolyp bara jatyr. Dúkendegi sýdyń baǵasy sútten de qymbat», deıdi mal ıesi.
Kókterek aýylynyń turǵyny Baıan Eltaeva aýyl turǵyndarynyń eńbegi laıyqty baǵalanýy kerek ekenin aıtady. «Kún ara ósip jatqan baǵa anaý. Inemen qudyq qazǵandaı, qaınaǵan eńbek aýylda ekenin qaladaǵylar bilsin. Nansyz, etsiz, sútsiz qorek bola ma, biraq sol taǵamdy jasap otyrǵan aýyl turǵyndary ǵoı. Qymbatshylyqty ózderińiz bilesizder. Ár shańyraq óz shama-sharqyna qaraı mal baǵyp otyrǵan jaı bar. On bir aı boıy bir qalypty sút bolmaıdy. 3-4 aı jaqsy sút alasyń, sosyn kólemi kemı bastaıdy. Bulaqtaı aǵyp jatqan sút joq. Jelinnen shyǵar súttiń de mezgili bar. Muny óz qara basymdy kúıttegendikten aıtyp jatqan joqpyn. Joldasym ekeýmiz de zeınetkermiz. Memleket laıyqty zeınetaqysyn berip otyr. Súttiń baǵasy durys bolmaǵan jerde, aýylǵa mal túgili adam qutaımaı qala ma dep qorqam», deıdi Baıan ájeı.
Aýdandyq máslıhat depýtaty Erbol Qarymsaqovtyń aıtýynsha, keıingi jyldary jemshóptiń qymbattap ketýi aýyl turǵyndarynyń turmysyn qıyndata túsken. Bul jaǵdaı qosalqy sharýashylyqtardaǵy mal basynyń azaıyp ketýine tikeleı yqpal etip otyr.
«Aýyl turǵyndarynyń negizgi kúnkóris kózi – mal sharýashylyǵy ǵoı. Kóptegen qosalqy sharýashylyq ıesi úshin jalǵyz turaqty tabys kózi – sút. Eń mańyzdysy – «Mılh» seriktestigi sút ótkizýshilermen aıyna eki ret esep aıyrysyp otyrady. Osynyń arqasynda aýyldaǵy ár otbasynyń tabysy eselenip, kúndelikti ómirge qajet dúnıelerin satyp alýǵa, sol eldi mekennen kóship ketpeı, mal ustap tirshiligin túzeýge múmkindik berip otyr. Eger qosalqy sharýashylyqtar kooperatıvke birikse, memleket tarapynan sýbsıdııa alýǵa bolatyn edi. Alaıda bul jaǵdaıda QSh ıelerine salyq tóleýge týra keledi. Salyq pen memlekettik sýbsıdııa kólemi birdeı. Kópshiliktiń kooperatıv qurýǵa yqylassyz bolyp otyrýynyń sebebi osynda jatyr. Sondyqtan jergilikti ónim óndirýshiler aýylǵa qoldaý kórsetip, súttiń baǵasyn áli de bolsa kóterer degen úmittemiz», deıdi máslıhat depýtaty.
Qostanaı oblysy