BUU-nyń Eýropalyq ekonomıkalyq komıssııasynyń sarapshylary klımattyń ózgerýine baılanysty álemdegi barlyq ormanǵa qaýip tónip turǵanyn aıtty. Bul jaǵdaı temperatýranyń kóterilýi, aýa ylǵaldylyǵynyń tómendeýi jáne zııankesterdiń jappaı taralýynan týyndaǵan orman órti men qurǵaqshylyqtyń jıileýimen baılanysty, dep habarlaıdy Egemen.kz Anadoly basylymyna silteme jasap.
EEK baqylaýyndaǵy aımaqtarǵa Eýropa, Soltústik Amerıka, Kavkaz jáne Ortalyq Azııa elderi kiredi. Bul jerde 1,76 mıllıard gektardan astam orman bar, ol álemdik orman qorynyń 40%-dan astamyn quraıdy. Aımaqtardaǵy orman aýdany 60 mıllıon gektarǵa artqanymen, jahandyq deńgeıde jyl saıyn shamamen 10,9 mıllıon gektar orman joıylyp otyr.
BUU EEK ókili Paola Deda atap ótkendeı, 2021 jyly órtengen 12,6 mıllıon gektar orman – Grekııanyń jer kólemine teń. Sonymen qatar, Ispanııa men Portýgalııany biriktiretin aýmaqqa para-par taǵy 73 mıllıon gektar orman zııankester men túrli aýrýlardan zardap shekti.
«Eger osy úrdis jalǵasa berse, qazirgi kezde kómirtekti sińiretin ormandar shyǵaryndylar kózine aınalyp, jahandyq klımattyq maqsattarǵa qol jetkizýge qaýip tóndirýi múmkin», dep eskertti Paola Deda.
BUU EEK múshe memleketterdiń qoldaýymen ormandardy qorǵaý baǵdarlamalary iske asyrylyp keledi. Olardyń qatarynda Ortalyq Eýropadaǵy buryn ekojúıege zııan keltirgen qyshqyl jańbyrmen kúres sharalary bar.
1990 jyldan beri bıoalýantúrlilikti saqtaý, topyraq pen sý resýrstaryn qorǵaý maqsatynda bólingen aýmaq eki esege ulǵaıyp, búginde 300 mıllıon gektardan astam orman zańmen qorǵalǵan. Aıta keteıik, bul Italııanyń tolyq aýmaǵyna teń.
Degenmen, klımattyń ózgerýi ormandardyń degradasııasyn jedeldetip, ondaǵan jyldyq qorshaǵan orta jetistikterin joqqa shyǵarýy múmkin. EEK sarapshylary ásirese borealdyq ormandarǵa nazar aýdaryp otyr. Arktıka mańyndaǵy bul ormandar jerdegi kómirtegi qorlarynyń 32%-yn saqtaıdy. Máńgilik muzdyń erýi men temperatýranyń joǵarylaýy olarǵa zııan tıgizedi. Sondyqtan olardyń qorǵalýy halyqaralyq saıasatpen kelisilgen túrde júzege asýy qajet.
Brazılııanyń Belem qalasynda ótken COP30 klımattyq sammıti qarsańynda EEK álemdik kóshbasshylarǵa ormandardy qorǵaý sharalaryn kúsheıtýdi, órtterdiń aldyn alý, zııankestermen kúresý jáne keń kólemde ormandardy qalpyna keltirýdi surady.
1990 jyldan beri ormandaǵy kómirtegi qory 11%-ǵa ósken. Paola Deda atap ótkendeı, «álemdegi eń úlken orman eli Brazılııa emes, Reseı. Soltústik ormandar klımatty turaqtandyrýda sheshýshi ról atqarady».
BUU EEK Atqarýshy hatshysy Tatıana Molchan sońǵy 30 jyldyqtaǵy jetistikter klımattyq daǵdarys saldarynan qaterge ushyrap turǵanyn aıtty.
«Sońǵy úsh onjyldyqtaǵy barlyq jetistikter klımattyq daǵdarys saldarynan qaýipke ushyrap otyr. Biz planetany qorǵaıtyn eń myqty tabıǵı mehanızmdi joǵaltýǵa jol bere almaımyz», dedi ol.
Onyń pikirinshe, ormandarǵa keletin zalal sonshalyqty úlken bolýy múmkin, olardyń qalpyna kelýi múmkin bolmaı qalýy yqtımal.
«Halyqaralyq qoǵamdastyq, ásirese Belemge jınalǵan kóshbasshylar, ormandardy qorǵaýdy tek ekologııalyq mindet emes, jahandyq kómirtegi qaýipsizdiginiń negizgi sharty retinde qabyldaýy tıis», dedi BUU EEK basshysy.