Jýyrda Astanada ótken «Qazaqstan – akademııalyq bilim aımaǵy» atty strategııalyq seriktester forýmynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ǵylymnyń mańyzyna erekshe toqtalyp, «Bilim men ǵylym – álemdi ózgerte alatyn eń basty kúsh», dedi.
Forýmda otandyq ǵylymynyń búgingi jetistikteri men ony damytýǵa aıryqsha nazar aýdaryldy. Sonyń ishinde shetel ýnıversıtetteri fılıaldaryn ashý ınjenerlik jəne IT bilimdi damytý maqsatyna tolyq saı keletini aıtyldy. Qazir elimizde qoldanbaly ınjenerııanyń biregeı ınstıtýty sanalatyn úsh «Lý Ban» sheberhanasy ashylǵan. «Biz úshin ıadrolyq energetıka salasyna maman daıarlaý da erekshe mənge ıe. Bizdiń mindetimiz – bilim men ǵylymdy ekonomıkanyń naqty sektorymen tikeleı baılanystyrý. Bul baǵytta sətti mysaldar bar. Sonyń biri – M.Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan ýnıversıteti men AQSh-tyń Arızona ýnıversıtetiniń seriktestigi. Osy áriptestiktiń nətıjesinde kúkirtti ınnovasııalyq polımerge aınaldyratyn ozyq tehnologııa əzirlendi», dedi Memleket basshysy óz sózinde.
El Prezıdentiniń nazaryn erekshe aýdarǵan joba týraly M.Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan ýnıversıtetiniń rektory Erbol Isaqaevqa jolyǵyp, tıimdi joba jaıynda tereńirek bilýge tyrystyq. «Prezıdenttiń 2022 jyly joǵary bilimdi ınternasıonaldandyrý jáne sheteldik ýnıversıtetterdiń fılıaldaryn ashý jónindegi bastamasy búginde óz tıimdiligin dáleldep keledi. Qazir álemniń jetekshi ýnıversıtetterimen birlesken bilim baǵdarlamalary júzege sátti asyrylyp jatyr. Bizdiń jobamyz osy qatarda laıyqty oryn alady. M.Qozybaev atyndaǵy ýnıversıtetimizdiń AQSh-tyń Arızona ýnıversıtetimen yntymaqtastyǵy – strategııalyq seriktestiktiń jarqyn mysaly», dedi E.Isaqaev.
Qazir Petropavl qalasynda osy baǵdarlama aıasynda elimizdiń barlyq aımaǵynan, sondaı-aq Amerıka Qurama Shtattarynan, Qytaıdan, Reseıden 1200-den astam stýdent oqıdy. Alǵashqy 133 túlek 2026 jyly oqý bitiredi, olardyń 31-i SQÝ men «The University of Arizona» ýnıversıtetiniń qos dıplomyn alady. Bul seriktestik bizdiń stýdentterge álemdik bilim standarttaryna qoljetimdilik pen ǵylymı zertteýlerdi damytýdyń qozǵaýshy kúshine aınalmaq.
Birikken jobalardyń negizgi baǵytynyń biri – elimizde alǵash ret kúkirt polımerleý zerthanasyn qurý. Jobany Arızona ýnıversıtetiniń professory Djeffrı Pıýn basqarady. Bul zertteý qaıta óńdelgen kúkirt negizinde ınnovasııalyq materıaldardy ázirleýge, óndiriske engizýge baǵyttalǵan. Shıkizatqa negizdelgen eksporttyq modelden ekologııalyq taza plastmassalar, tyńaıtqyshtar, polımerler sııaqty joǵary qundy ónimderdi daıyndaýǵa múmkindik beredi. «Mine, Memleket basshysy naq osy salanyń mańyzyna toqtalyp, bizdiń maqsatymyz – bilim men ǵylymnyń jáne naqty ekonomıka arasyndaǵy tikeleı baılanysty qamtamasyz etý ekenin atap ótti», dedi rektor.
Elimizde kúkirttiń úlken qory bar. Sondyqtan bul – elimiz úshin óte mańyzdy joba. «Bul joba hımııa ónerkásibiniń damýyna eleýli serpin beredi jáne eń bastysy, birqatar ekologııalyq máselelerdi sheshýge yqpal etedi», dep atap ótti Prezıdent. «Memleket basshysynyń bizdiń jobamyzǵa osyndaı joǵary baǵa bergeni, bastamalarymyzdy qoldaǵany shyn júrekten qýantty», dedi E.Isaqaev.
M.Qozybaev ýnıversıteti men Arızona ǵalymdary budan basqa da jobalardy iske asyrýdy qolǵa alǵan. Sonyń ishinde aımaqtaǵy sýarý jáne sýmen jabdyqtaý úshin paıdalanylatyn sýdyń mıkrobıologııalyq quramy boıynsha birlesken zertteýler júrgizilip jatyr. Joba AQSh Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń qarjylyq qoldaýymen júzege asyrylady. Bizdiń ǵalymdardyń mindeti – Soltústik Qazaqstan oblysynda sý resýrstaryn baqylaý jáne tazartý boıynsha ǵylymı-tehnologııalyq ortalyq qurý, sý sapasyn baqylaýdyń sıfrlyq quraldaryn ázirleý jáne aýyl sharýashylyǵynyń sýmen jabdyqtaý júıesindegi mıkrobıologııalyq táýekelderdi azaıtý.
Arızona ýnıversıtetimen yntymaqtastyqtyń taǵy bir baǵyty – agrogenomıka jáne bıoınformatıka. Qozybaev ýnıversıtetiniń bazasynda bıoınformatıka mektebi iske qosyldy, onda mamandar DNQ sekvenırleý jáne genomdardy qurastyrý tehnologııasyn oqytady. Bul zertteý bıdaı men kúrishtiń jańa, tózimdi suryptaryn ázirleýge, sondaı-aq Kaspıı ıtbalyǵy men Greıg qyzǵaldaǵy sııaqty elimizdiń biregeı janýarlar men ósimdik túrleriniń genetıkalyq qoryn saqtaýǵa negiz qalaıdy.
«Bizdiń jobalarymyzdyń túpkilikti maqsaty – Soltústik Qazaqstan oblysynda el ekonomıkasynyń, agrarlyq sektorynyń, ekologııasynyń naqty mindetterin sheshetin tolyqqandy ǵylymı-ınnovasııalyq ortalyq qurý.
M.Qozybaev ýnıversıteti halyqaralyq bilimdi naqty tehnologııalarǵa aınaldyratyn alań bolmaq. Al stýdentter, oqytýshylar men zertteýshiler álemdik deńgeıdegi ǵalymdarmen qatar jumys isteıdi. Arızona ýnıversıtetimen seriktestik – aımaqtyq ýnıversıtetti ǵylym, ınnovasııa jáne turaqty ósý ortalyǵy retinde damytýdyń strategııalyq modeline aınaldyrady», dedi ýnıversıt rektory Erbol Isaqaev sóziniń qorytyndysynda.
Sonymen birge ol Arızona ýnıversıtetiniń prezıdenti Sýresh Garımellge, vıse-prezıdentter Djennı Lıge, Rıkı Salazarǵa, professorlar Rod Vıngke, Djeffrı Pıýnǵa, Charlz Gerbke, Irına Panıýshkınaǵa, Shamıl Saevqa yntymaqtastyqtyń damýyna úzdiksiz qoldaý kórsetip, senim bildirip, orasan zor úles qosqany úshin rıza ekenin jetkizdi.
PETROPAVL