Bul kúnderi áleýmettik jelilerde qant dıabeti, serebraldy sal aýrýy, basqa da sozylmaly aýrýlary bar pasıentter medısınalyq kómek pen dári-dármekterge qol jetimdiliktiń shekteýlerine tap bolady degen jalǵan aqparat taralyp jatyr. Bul múldem shyndyqqa janaspaıdy.
Densaýlyq saqtaý mınıstrligi áleýmettik máni bar, sozylmaly aýrýlary bar pasıentterge medısınalyq kómektiń kólemi men sapasyna qatysty kepildik tolyq kólemde saqtalatynyna sendiredi. Jańartylǵan tizbege 11 nozologııa kiredi, olarǵa qatysty medısınalyq kómekpen, dári-dármekpen qamtamasyz etý tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi (TMKKK) sheńberinde-pasıenttiń saqtandyrý mártebesine qaramastan usynylady.
TMKKK paketinde mynalar qalady: týberkýlez, AITV ınfeksııasy, sozylmaly vırýstyq gepatıt, baýyr sırrozy, qaterli isik, psıhıkalyq, minez-qulyq buzylysy, orfandyq aýrý, jiti mıokard ınfarktisi (alǵashqy alty aı), nerv júıesiniń degeneratıvti aýrýy, ONJ demıelınızasııalyq aýrýy, epılepsııa, serebrovaskýlıarlyq aýrý (ınsýlttan keıingi jaǵdaı – bir jyl boıy). Tizbege alǵash ret mynalar engizildi: epılepsııa, serebrovaskýlıarlyq aýrý (ınsýlttan keıingi jaǵdaı – bir jyl boıy). Mundaı sheshim uzaqmerzimdi baqylaýdy, turaqty dári-dármekpen emdeýdi qajet etetin aýyr nevrologııalyq aýrýlardan zardap shegetin azamattardy áleýmettik qorǵaýdy kúsheıtýge baǵyttalǵan.
Dıspanserlik naýqastardyń Biryńǵaı tirkeliminiń derekterine sáıkes, elimizde epılepsııamen aýyratyn 94 myńǵa jýyq pasıent, onyń ishinde 31 myń bala tirkelgen. Jyl saıyn osyndaı dıagnozy bar pasıentter 4 mlrd teńgege jýyq somaǵa 14 dárilik zatpen qamtamasyz etiledi. Epılepsııany áleýmettik máni bar aýrýlar tizbesine engizý pasıentterge ýaqtyly, tegin, bilikti medısınalyq kómekke qol jetkizýge kepildik beredi, sondaı-aq turaqty dárilik súıemeldeýdi qamtamasyz etedi.
Serebrovaskýlıarlyq aýrýlardy áleýmettik máni bar aýrýlar (ÁMA) tizbesine qosý pasıentterdi úzdiksiz ońaltýmen, dınamıkalyq baqylaýmen, qalpyna keltirýdiń eń mańyzdy kezeńinde dári-dármekpen emdeýdi qamtamasyz etýge, qaıtalanatyn tamyrlardyń buzylý qaýpin azaıtýǵa múmkindik beredi. Insýlttan keıingi alǵashqy 12 aı fýnksııalardy qalpyna keltirýdiń, múgedektiktiń aldyn alýdyń sheshýshi kezeńi, sondyqtan memleket dál osy kezeńde kepildikterdi kúsheıtedi.
2026 jylǵy 1 qańtardan bastap mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý (MÁMS) paketine qant dıabeti, balalardyń serebraldy sal aýrýy, dáneker tinniń júıelik zaqymdanýy, revmatızm enedi. Bul rette medısınalyq kómektiń kólemi qysqarmaıdy, tek qarjylandyrý kózi ǵana ózgeredi. Barlyq saqtandyrylǵan pasıent MÁMS júıesi sheńberinde emdelýdi, konsýltasııa men dári-dármekterdi tegin alýdy jalǵastyrady.
Alǵash ret barlyq áleýmettik máni bar aýrýdyń bastapqy dıagnostıkasy saqtandyrý mártebesine qaramastan TMKKK sheńberinde júrgiziletin bolady. Bul aýrýlardy erte anyqtaýdy, emdeýdi ýaqtyly bastaýdy qamtamasyz etedi.
Memleket azamattardyń jeńildetilgen sanattaryna qatysty barlyq kepildikti saqtaıdy. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi áleýmettik máni bar aýrýlardyń tizbesin jańartý kómekti qysqartý emes, qarjylandyrý tetikterin jetildirý, eń osal pasıentterge qatysty kepildikti kúsheıtý ekenin atap kórsetedi. Saqtandyrý jarnalary jergilikti atqarýshy organdar esebinen tólenetin azamattardyń áleýmettik osal sanattaryn (D, E sanattary) saqtandyrýdy qarjylyq qamtamasyz etýge erekshe nazar aýdarylady.
2026 jylǵy 1 qańtardan bastap elimizde ÁMA-nyń jańartylǵan tizbesi kúshine enedi. Sheshim «Keıbir zańnamalyq aktilerge mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý jáne medısınalyq qyzmetter kórsetý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańdy iske asyrý sheńberinde qabyldandy. Búginde elimizde «qant dıabeti» dıagnozymen dıspanserlik esepte 535 myńnan astam adam, onyń ishinde 5 625 bala tirkelgen. Olardyń barlyǵy qajetti dári-dármekti tegin alady.