Dúbirli doda bastaldy

1924 jyly fransýz Ejen Rýben-Alkaı bas bolyp, alǵash ret estý qabiletine zaqym kelgen sportshylardyń dúnıejúzilik dodasy ótkizildi. Ejenniń eren erligi bul ǵana emes, sańyraýlardyń halyqaralyq sport komıtetin quryp, ózi tóraǵalyq etti. Júz jyldan asa merzimde jazǵy Sýrdlımpıada oıyndary jıyrma tórt ret túńligin túrdi.

Eki aptaǵa jýyq merzim Tokıonyń tórin dúbiri kerneıtin dodanyń saltanatty ashylý rásimi búgin Tokıodaǵy Metropolıttik gımnazııada ótedi. Elimizden attanǵan 78 sportshy jeńil atletıka, erkin kúres, grek-rım kúresi, badmınton, ústel tennısi, júzý, dzıýdo, taekvondodan saıysqa túsedi. Tórtjyldyq dodasynyń ashylý saltanatynda dzıýdodan sport sheberi, Sýrdlımpıada oıyndarynyń júldegerleri Aıdos Túgelbaev pen Anna Kra­morova elimizdiń týyn ustap, delegasııasyn bastap shyǵady. Týdy tapsyrý rásiminde Týrızm jáne sport mınıstri Erbol Myrzabosynov baıraqty alamanǵa attanǵan sańlaqtarǵa sáttilik tilep, zor senim artatynyn jetkizdi.

– Bul alaman – eldiń sporttyq áleýetin kórsetetin mańyzdy doda. Sizder­diń erik-jigerlerińiz ben qaısar minezderińiz adam múmkindiginiń sheksiz ekenin dáleldeıdi. Mıl­lıondaǵan adam tabandylyqtaryńyzdan shabyt alyp, ómir synaqtaryn eńserýdi úırenedi. Halyqaralyq arenada elimizdiń abyroıyn asqaqtatyp, kók baıraǵymyzdy bıikte jelbire­tetinińizge senimdimin, – dedi mınıstr.

Sala basshysy sportshylar­dyń tyńǵy­lyq­ty ázirlik ótkizýine múmkindik týdyrý maq­sa­tynda ınfraqurylymǵa aıryqsha mán berilgenin de atap ótti.

– Sportshylardyń alańsyz shyńdalýy­na barlyq múmkindik jasalǵan. 2029 jylǵa deıin 113 jańa sport nysanyn salý, 26 nysan­dy jańǵyrtý josparlanyp otyr. Almaty obly­syndaǵy Olımpıadalyq daıyndyqtyń zamanaýı bazasynda 2 300 sportshy bir mezette jattyǵa alady. Sonymen qatar óńirlerde «100 jyldam salynatyn sport nysany» jobasy tabysty iske asyrylyp, byltyrdyń ózinde 25 jańa keshen paıdalanýǵa berildi. Elordada salynyp jatqan Ulttyq sport ýnıversıteti bolashaqta sport salasyndaǵy kadrlardy úzdik­siz daıarlaý júıesin qalyp­tastyrýǵa múm­kindik beredi, – dedi E.Myrzabosynov.

Japonııaǵa attanǵan sport­shylardyń ishinde Haırathaan Shonký tórtinshi márte dodaǵa qatysady. Eki birdeı kúres túrinen baq synaıtyn balýan tórt jyl burynǵy shyqqan bıiginen kórinýdi mejelep otyr. Brazılııada ótken XXIV Sýrdlımpıada dodasynda Shonkýdyń barlyq qarsylastarynan shoqtyǵy bıik bolyp, grek-rım men erkin kúresten de chempıon atandy. О́ziniń bıiginde qalýdy maqsat tutqan balýan el senimin aqtaýǵa baryn salatynyn aıtty.

– Tórtinshi ret Sýrdlımpıada oıyndaryna qatysamyn. Tokıo tórine tóselgen bozkilemde erkin kúresten 125 kg, grek-rım kú­resinen 130 kg salmaqta belde­semin. Tórt jylda bir aınalyp soǵatyn saıystyń bási barynsha joǵary. Doda aldynda ishki tolqý, qobaljý bar. Biraq namys­ty qoldan bermes úshin barymyzdy salyp, aıanbaı ter tóktik. Kúndelikti eki mezgil jattyǵý ótkizip babymyzǵa endik. Tańerteń jalpy dene daıyndyǵy bolsa, keshki jattyǵýda kúrestegi ádis-tásilder men taktıkalardy jetildirdik. Jarysta bap­ker­lerimniń keńesteri men óz tájirıbeme súıenip, bar kúshimdi salamyn. Basty maqsat – Tokıodan altyn medalmen oralý, – dedi dańqty balýan.

Sýrdlımpıada oıyndaryna elimizden eń kóp sportshy jeńil atletıkadan qatysady. Sýrdo jeńil atletıkadan ulttyq quramanyń bas jattyqtyrýshy Bogdan Veselskıı sportshylar babynda ekenin alǵa tartty.

– Jeńil atletıkadan 19 atlet synǵa túsedi. Oqý-jattyǵý jıyndary aıasynda sportshylar Qyrǵyzstannyń Ystyqkólinde, odan keıin О́skemende ázirlik ótkizdi. Almatyda qorytyndy oqý-jattyǵý jıyny boldy. Brazılııada uıymdastyrylǵan Sýrdlımpıada oıyndarynda jeńil atletıkadan sportshylarymyz 5 medal jeńip aldy. Bul joly nátıjemizdi jaqsartyp, oljaly oralýǵa kúsh salamyz, – deıdi B.Veselskıı.

Dodanyń kórigin qyzdyratyn sport­shylarymyzdyń arasynda júldeli oralady dep senim artqan sańlaqtar shoǵyry qalyń. Olardyń arasynda erkin kúresten 2013 jyly Sýrdlımpıada oıyn­darynyń chempıony atan­ǵan Ǵabıt Esjanov, 2022 jyly kúmis medal enshilegen Ǵasyr Turǵynbaı, Beksultan Malaıdar, Rsaly Sabyrjan, álem chempıony Shadııar Pernesh bar. Ústel tennısinen tórtjyldyq saıysynyń qola júldegerleri Abylaı Búrkitbaı, Danııar Eskendirov, Qanat Qońqybaev ta babynda. Taekvondo sportynan 2022 jyly Brazılııada ótken alamanda qola medal oljalaǵan Vıktor Frýndın, Oljas Rysjanov, Aıan Ábdirash, Aıjamal Ábdiqatova, álem chem­pınatynyń kúmis júldegeri Rýslan Ahmetov synǵa túsedi. Sýrdo dzıýdodan álem chempıony Shadııar Qýandyq, Sýrdlımpıada chempıony Erkebulan Qanafın, 2022 jyly Brazılııada ótken dodada qola medal enshilegen Aıdos Túgelbaev, Sabyrjan Hapızov, kúmis júldeger Anna Kramorova da Tokıoǵa tekke attanbaǵanyn dáleldeıtin bolady.

Estý qabileti zaqymdanǵan sportshylardyń jazǵy oıyndarynda elimizdiń sańlaqtary buǵan deıin 6 ret qatysyp, 42 medal oljalady. Memleket qazynasynan Sýrdlımpıada oıyndarynyń chempıony atanǵan sańlaqqa – 250 myń, kúmis medal ıegerine – 150 myń, qola júlde alǵandarǵa – 75 myń, tórtinshi orynǵa – 30 myń, besinshi orynǵa – 10 myń, altynshy satyǵa ornyqqan sportshyǵa 5 myń dollar mólsherinde syıaqy taǵaıyndalǵan. Munyń syrtynda ár óńir óziniń sportshylaryna syı-sııapat kórsetedi. О́kinishtisi, sýrdo sportynan el abyroıyn asqaqtatyp júrgen talanttardyń nasıhaty kemshin soǵyp jatady.

Sýrdo sportshylarymyz jazǵy Sýrdlım­pıada oıyndaryna 1997 jyldan beri qatysyp keledi. Sol jyly Danııa astanasy Kopengagende ótken dodaǵa sportshylarymyz jeńil atletıka, ústel tennısi jáne kúresten qatysty. Úsh attap sekirýden Maksım Rojkov altyn medal oljalap, ánuranymyzdy shyrqatty. 2001 jyly Italııa astanasy Rımde ótken tórtjyldyq dodasynan sportshylarymyz quralaqan qaıtty. Maksım Rojkov 2005 jyly Aýstralııanyń Melbýrn qalasynda túńligi túrilgen jazǵy Sýrdlımpıada oıyndarynda qola medaldi qanjyǵasyna bókterdi. 2009 jyly Taıbeıde (Taıvan) Haırathaan Shonký 96 kg salmaq dárejesinde qola medal enshiledi. Tórt jyldan keıin dúbirli dodany Bolgarııa memleketi Sofııa qalasynda sán-saltanatyn kelistire uıym­dastyrdy. El úmitin arqalap barǵan sportshylardyń arasynan tek Ǵabıt Esjanovtyń ǵana mereıi ústem tústi. Erkin kúresten 60 kg salmaqta beldesken balýan barlyq qarsylasyn aıqyn eńserip, Sýrdlımpıada chempıony atandy. 2017 jyly Túrkııanyń Samsýn qalasynda jalaýy jelbiregen Sýrdlımpıada dodasynda Aıan Ábdirash taekvondo sportynan 58 kg salmaqta top jarsa, áıelder arasynda Valentına Antonenkoǵa (67 kg) qola medal buıyrdy. Dzıýdo kúresinen Shaıahmet Qanapııanov 66 kg salmaqta kúmis aldy. Haı­rat­haan Shonký grek-rım kúre­sinen asa aýyr salmaqta beldesip, qola medal enshilese, Asyljan Tájıev erkin kúresten 97 kg salmaq dárejesinde qola medalmen oraldy. Elena Salmına (karate, 61 kg) da qolany qanaǵat tutty.

2022 jylǵy mamyrda Brazılııanyń Kashıas-de-sýl qalasynda ótken Sýrdlımpıada dodasyna 66 sportshymyz attandy. 73 memleketten 2000-nan asa sportshy qatysqan saıysta 3 altyn, 7 kúmis, 18 qola medal buıyryp, jalpy ná­tı­jede 13-satyǵa ornyqtyq. Haırathaan Shonký grek-rım kúresinen 130 kg salmaqta, erkin kú­res­ten 125 kg-da Sýrdlımpıada chempıony ata­nyp, qanjyǵasyna qos altyn medaldi baılady. Grek-rım kúresinen Aldııar Baltashev (60 kg) pen Nurjan Asan (77 kg), erkin kúresten Bek­sul­tan Malaıdar (92 kg) qola júldege qol jet­kizdi. Farhad Qystaýbaev onsaıystan chempıon atansa, kedergiler arqyly júgirýde (110 metr) qola medal oljalady. Olga Hıjnıakova ıadro laqtyrýdan kúmis, balǵa laqtyrýdan qola al­dy. Asyljan Tájıev grek-rım kúresinen ­97 kg salmaqta fınalda súrinip, kúmis júl­deni mise tutty. Erkin kúresten Ǵabıt Esjanov ­(57 kg), Sabyrjan Rsaly (70 kg), Ǵasyr Turǵyn­baı (74 kg), dzıýdodan Nurmuhammed Áldıbek (60 kg), Anna Kramorova (78 kg) kúmis medal ıelendi. Dzıýdo kúresinen Shaıahmet Qanapııanov (73 kg), Sabyrjan Hafızov (100) kg, Ferıde Qaraoǵly (48 kg), Dına Erjanova (52 kg) qola medal ıelendi. Osy sport túrinen erler men áıelder quramasy komandalyq saıysta da qola júlde enshiledi. Taekvondo saıysynan Ol­jas Rysjanov (pýmse), Aıan Ábdirash (58 kg), Nur­dáýlet Jaqyp (68 kg), Vıktor Frýndın (+80 kg) qola medal ıelense, Juptyq pýmse tartysynan Oljas Rysjanov pen Aıtjamal Ábdiqa­tova qola medalmen oraldy. Ústel tennısi­nen Abylaı Búrkitbaı, Danııar Eskendirov, Qanat Qońqybaev, Vladımır Nestorov bastaǵan sań­laqtar komandalyq saıys­ta qola medal en­shiledi. Syryqpen sekirýden Raýan Beısebaıǵa da qola medal buıyrdy.