«Qazaqstannyń Avtokólik Odaǵy» (QAO) men Avtokólik naryǵyn baqylaý jáne taldaý agenttiginiń ókilderi elektromobılderge arnalǵan bajsyz kvotalarǵa qatysty mán-jaıdy, sonymen qatar qaıta óńdeý alymy júıesinde qandaı ózgerister oryn alatynyn talqylady.
Bul týraly Business FM radıosyndaǵy «Delovoe ýtro» baǵdarlamasynyń efırinde aıtyldy. Baǵdarlama qonaqtary – QAO basshysy Anar Maqasheva jáne atalǵan agenttiktiń dırektory Artýr Mıskarıan sońǵy ýaqytta áleýmettik jelilerde qyzý talqylanǵan máselege naqty túsinikteme berdi.
Qoǵamdyq talqylaý kásipker Erlan Nurpeıisovtiń jazbasynan keıin bastalǵan edi. Ol Qytaıdan elektromobılder ákelip satýmen aınalysatyn uly Danattyń jaǵdaıyn mysalǵa keltirip: «Shekarada 1 000-nan astam avtokólik turyp qaldy, olardyń kedendik rásimdeýi úshin qosymsha 3 mıllıon teńge qajet. Jalpy tólem 3 mıllıard teńgeden asady. Úkimet bul máseleni sheshpese, ondaǵan kompanııa bankrotqa ushyrap, qyzmetkerler jumyssyz qalýy múmkin», dep jazǵan bolatyn.
Threads skrınshoty
Jeli qoldanýshylary kvotanyń mánin túsindirýdi surap, onyń jeke tulǵalarǵa, tek jeke paıdalaný maqsatymen bir kólik ákelýge arnalǵanyn eske saldy.
Pikirlerdiń birinde sabinadarushova bylaı dep atap ótti: «Bul lımıt jeke paıdalaný úshin ákelingen kólikterge beriled jáne atalǵan kólikter jeke tulǵaǵa rásimdeledi. Zańdy tulǵalardyń buǵan qandaı qatysy bar? Al osy «asa aqyldy» adamdardyń arqasynda bizde brokerlermen problemalar týyndap otyr».
Al basqa qoldanýshy kvetnis: «Maǵan qyzyǵy, olardy qalaı bajsyz ákelgen jáne resmı keden statıstıkasy boıynsha Qazaqstanǵa 1 343 kólik kirgen bolsa, 15 000 elektromobıldiń kvotasyn kim bitirip tastady. Ulyńyz olardy qalaı ákelgen túsindirip bere alasyz ba?», dep suraq qoıdy.
Bussines FM stýdııasynda «Qazaqstannyń Avtokólik Odaǵy» basshysy Anar Makasheva jáne Avtokólik naryǵyn baqylaý jáne taldaý agenttiginiń dırektory Artýr Mıskarıan
«Jeke tulǵalarǵa arnalǵan jeńildikter EAEO, biryńǵaı Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńistik aıasynda engizildi. Jeńildik jeke tulǵalardyń, ıaǵnı Qazaqstan Respýblıkasy azamattarynyń elektr kólikterin satyp alýyna arnalǵan», - deıdi Anar Maqasheva.
Onyń aıtýynsha, olar kólikti elimizge bajsyz jáne QQS-syz, qaıta satý úshin emes, jeke paıdalanýǵa alyp kelýi múmkin. Alaıda birqatar kásipker osy múmkindikti basqa maqsatta paıdalanyp, júzdegen elektromobıldi QQS tólemeı ótkizgen. Bul resmı dılerler men «sur» ımporttaýshylar arasynda QQS boıynsha baǵa teńsizdigin qalyptastyrǵan. Resmı dılerler tek salyq tólep qana qoımaı, ınfraqurylymǵa, dılerlik ortalyqtar salýǵa ınvestısııa quıyp, jańa jumys oryndaryna ashady jáne avtokólikterge kepildik beredi.
QAO derekteri boıynsha, 2025 jyldyń basynda elde 12 myń elektromobıl bolsa, kvota arqyly qosymsha 15 myń kólik ákelingen. Osy eseppen 27 myń elektromobıl bolýy tıis edi. Alaıda 2025 jyldyń 1 qazanynda tirkeýde bar bolǵany 16 myń elektromobıl qalǵan. Demek, 11 myń elektromobıl elden shyǵarylǵan degen sóz.
Anar Maqasheva munyń bıýdjetke 30 mıllıard teńgeden astam aıtarlyqtaı shyǵyn keltirgenin atap ótti:
«Sonda 2 mıllıon 760 myń teńge shyǵady. Biz qazir parkta joq 11 myń kólikke kóbeıtemiz. Bıýdjet shyǵyny 30 mıllıard 360 mıllıon teńgeni qurady. Al bul degenimiz muǵalimderdiń, dárigerlerdiń, kommýnaldyq qyzmet jumysshylarynyń jalaqysy», - dedi ol.
Sondaı-aq A. Maqasheva «myńdaǵan elektromobılderdi alyp keldik» dep ashyq aıtatyn «kásipkerlerdi» jeke nemese shaǵyn bıznes ókili dep sanaýǵa bolmaıtynyn atap ótti.
Avtokólik tasymaldaýshysy
Artýr Mıskarıannyń aıtýynsha, kvota birneshe jyldan beri qoldanysta bolǵan. 2023 jyly kvotanyń jartysyna jýyǵy, al 2024 jyly jartysynan sál kóbirek kólemi ıgerilse, tek 2025 jyly ǵana ol tolyq paıdalanylǵan.
Baǵdarlamada sonymen qatar kvotany arttyrý máselesi jáne úkimetke qysym kórsetkisi keletin toptardyń áreketi de talqylandy.
«Qazaqstanda osyǵan uqsas oqıǵalar ara-tura bolyp turady. 2011-2012 jyldary jeńildetilgen kedendik rásimdeý jarııalandy, uqsas jaǵdaı 2014-2015 jyldary boldy. Budan keıin Reseı, Armenııa, Qyrǵyzstan sekildi shet elde tirkelgen avtokólikterge qatysty oqıǵalar oryn aldy. Sol kezde memleket naqty merzimder men erejeler bar ekenin birneshe ret eskertip, keıin mundaı múmkindikter bolmaıtynyn jetkizdi. Qazir dál sondaı jaǵdaı elektromobılder kvotasyna qatysty qaıtalanyp otyr. Memleket bir jaǵynan merzimderdi, kólemderdi, sharttardy belgilese, ekinshi jaǵynan, «qosymsha aqsha» tabýǵa tyrysatyn jáne aqparattyq, keıde saıası qysym arqyly retteýshige yqpal etetin kásipkerler toby bar. Bul jaǵdaıda kelisilgen sharttardyń qatań saqtalýyn qamtamasyz etý úshin retteýshi organnyń naqty, sheshýshi ustanymy qajet. Jeke paıdalaný úshin kólikti kim ákelgenin baqylaý kerek. Eger siz odan bıznes jasasańyz, bul basqa másele. Olaı bolsa, bıznespen ashyq jáne ádil ereje boıynsha aınasalysyńyz», dep eskertti A. Mıskarıan.
Efır barysynda kóterilgen taǵy bir mańyzdy taqyryp – qaıta óńdeý alymy. Jelide keıbireýler avtokólik óndirýshilerin ony tutynýshy esebinen paıda tabý úshin paıdalandy dep aıyptaǵan edi. Buǵan jaýap retinde A. Makasheva: «Avtokólik óndirýshileri qaıta óńdeý aqysyn Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginiń «Jasyl Damý» AQ enshiles kompanııasy tóleıdi. Budan keıin «Jasyl Damý» bul somany avtokólik óndirýshilerine qaıtarady. Qaıta óńdeý alymy otandyq avtokólikterdiń baǵasyna qosylmaıdy, ıaǵnı tutynýshylar Qazaqstanda jasalǵan avtokólikterdi satyp alǵan kezde ýtılalym tólemeıdi», dep naqtylady.
Qaıta óńdeý alymdaryn barlyq ımporttaýshy men otandyq óndirýshiler birdeı tóleıdi. Tólemder men qaıtarymdar «Jasyl Damý» saıtynda tolyq kórsetilgen.
Bolashaqta osyndaı túsinispeýshilikter oryn almaýy úshin QAO úkimetke avtoóndirýshilerdiń «Jasyl damýmen» jumys isteý tásilin ózgertýdi, ıaǵnı tólemder men qaıtarymdardan bas tartyp, ózara esep aıyrysý júıesine kóshýdi usynady.