«Men ózim – qyryq jyl qyrǵynda tiri qalǵan jandardyń birimin. Sol surapyl qyrǵyn soǵysta elimizdiń talaı sańlaq batyrlarynyń, aqyldy erleriniń qaza tapqanyn qan maıdanda kózimmen kórdim», deıtin batyr Baýyrjan Momyshuly atamnyń sózi bar edi. Búgin dál sondaı sańlaq erdiń birin aıtqaly otyrmyz.
Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń qazaq dalasyn da aınalyp ótpegeni tarıhtan belgili. Sol kezde otan úshin ot keshken babalarymyzdyń qatarynda erlik kórsetip, esimi ańyzǵa aınalǵan tulǵalar az bolǵan joq. Baýyrjan Momyshuly, Qasym Qaısenov, Raqymjan Qoshqarbaev, Talǵat Bıgeldınov, Málik Ǵabdýllın, Ybyraıym Súleımenov sekildi qaharman erlerdi kóptep ataýǵa bolady. Osyndaı urpaqtar jadynda máńgi dáripteýge laıyqty esimderdiń biri – Keńes Odaǵynyń batyry atanǵan áıgili jerlesimiz Qoıgeldi Aýhadıev.
1907 jyly Kókpekti aýdanynyń О́rnek aýylynda dúnıege kelgen ol 1942 jyldyń maýsym aıynda ásker qataryna alynady. Batyr jaıynda aıtylǵan derekterge súıensek, Q.Aýhadıev surapyl soǵys jyldarynda Ortalyq maıdannyń 13-armııasyna qarasty 6-gvardııalyq atqyshtar dıvızııasynyń quramyndaǵy atqyshtar polkiniń tankige qarsy zeńbirekshiler tobynyń komandıri bolǵan. Jeńis jalaýyn jelbiretýge baryn salǵan batyr 1943 jyly 23-24 qyrkúıekte bolǵan shaıqasta erligimen kózge túskendigi jaıynda muraǵattyq derekterde, Ekinshi dúnıejúzilik soǵys tarıhyna qatysty kitaptarda da kóptep aıtylady.
Qazaq komandıriniń qarýlas jaýyngerlerimen birge Ýkraına jerindegi Dnepr ózeni úshin shaıqastaǵy erligi erekshe bolǵany kúni búginge deıin urpaqtan-urpaqqa qaharmandyqtyń aıqyn úlgisi bolyp aıtylyp keledi. Gomel oblysy, Bragın aýdany, Nıjnye Jary aýyly mańynda Aýhadıevtiń zeńbirekshiler toby nemis basqynshylarynyń birneshe tankisin joıyp, qarý-jaraq tıelgen tehnıkalaryn talqandap jiberedi. Tula boıyn jaýǵa qarsy kek kernegen Qoıgeldi Aýhadıevtiń Dneprdiń arǵy jaǵalaýyna birinshi bolyp ótip, keńes áskeriniń kedergisiz basym kúshpen jeńiske jetýine jol ashty. Osy shaıqas týraly tarıhı derekterde aıtylǵanyndaı, Aýhadıevtiń jaýyngerlik erligimen jaýdyń 3 qıraǵan jáne 2 órtengen tankisi, 3 oq-dári tıelgen júk mashınasy, 2 «Ferdınans» ózdiginen júretin zeńbiregi jáne 5 stanokty pýlemeti isten shyqqan. Qoıgeldi batyrdyń jalǵyz ózi-aq 1 nemis ofıseri men 24 soldatynyń kózin joıǵanyn áıgileıtin derekter barshylyq. Osyndaı esimi urpaǵyna uran bolǵan batyr 1943 jyly 29 qyrkúıektegi surapyl shaıqasta 36 jasynda qaza tapty. Kıev oblysy, Chernobyl aýdany, Parıshev aýylynda baýyrlastar zıratyna jerlengen eken. О́kinishke qaraı, ıadorlyq jarylys saldarynan ol jerge eshkim bara almaıtyn kórinedi.
Dneprden ótkende kórsetken qaharmandyq erligi úshin Q.Aýhadıevke KSRO Joǵarǵy keńesi tóralqasynyń jarlyǵymen (16.10.1943) Keńes Odaǵynyń batyry ataǵy berildi. Budan ózge «Altyn Juldyz» medalimen, «Lenın» ordenimen marapattalǵan.
Búginde batyr esimi týǵan jerinde erekshe ardaqtalady. Aýdan ortalyǵy Kókpekti aýylyndaǵy kóshege esimi berilgen. Terekti aýylyndaǵy bilim oshaǵy Q.Aýhadıev atyndaǵy orta mektep bolyp atalady. Osy aýylda eskertkishi de berik tuǵyrǵa qonǵan. Al Kókpekti aýdanynyń Úlken Bóken aýylyna jolyńyz tússe, batyrdyń músinin kóre alasyz. Al batyrdyń urpaqtary uly Tursynhan Qoıgeldiulyn, Erjan, Baqytjan Qoıgeldındi, Dáýren Baqytjanulyn halyq Abaı óńiriniń órkendeýine súbeli úlesin qosyp, jaýapty qyzmet etip júrgen týǵan jerdiń perzentteri dep jaqsy tanıdy.
Bıyl qan maıdanda janyn qıǵan bozdaqtarymyzdyń erlikteri dáripteletin Jeńiske 80 jyl toldy. Dál sol jyly dúnıege kelgen urpaq býynynyń ózi – qazynaly qarttarymyzdyń qatarynda. Degenmen búgingi el birliginiń irgetasyn bekitken beıbit kúnderdiń jalǵasy úshin babalar erligin qashanda nasıhattap otyrýǵa tıispiz. Ásirese oblys ortalyǵynan bir kósheniń ataýy buıyrsa deıdi batyrdyń erligin umytpaǵan jurtshylyq.
Abaı oblysy