Erterekte aǵaıyn arasy jaqyn, kórshi-qolań aralas-quralas turǵan zamanda tórdegi úlken kisilerimizdiń qabaǵy ashyq, kóńili sergek otyrýshy edi. Kelimdi-ketimdi kisi aıaǵy tolastamaıtyndyqtan, jalǵyzdyq degendi sezine qoımaıtyn. Aýyl irgesi sógilip, halyqtyń deni qonysyn qalaǵa aýystyrǵan soń, jaǵdaı ózgerdi. Balalary jumysbasty, aǵaıyn arasy alys, zamandasy sırep qalǵan keıbir qarııa kóppáterli úıdiń eń joǵarǵy qabatynda uzaq kún jalǵyz otyryp qalatyny da ras. Mamandar adam ómiriniń qysqarýyna da osy jalǵyzdyq sebep bolatynyn aıtady. Demek qala turmysy kóp otbasynyń tarıhynda buryn-sońdy bolmaǵan jańa bir qajettilikti týyndatyp otyr. Gerıatrııalyq ortalyq osy qajettilikti ótep otyrǵan mekeme.
Qostanaıdaǵy «Sun Vita» gerıatrııalyq ortalyǵy arnaıy kútimdi qajet etetin qart kisilerdi qanatynyń astyna alyp, qamqorlyq jasap otyr. Munda ártúrli sozylmaly naýqasy, múgedektigi bar, otyryp-turýy qıyn otyzǵa jýyq adam turyp jatyr. Olardyń birazy kópten beri osy ortalyqty panalap keledi. On-on bes kún nemese bir-eki aı, ýaqytsha jatyp ketetinder de kóp.
Biz ortalyqqa kirip bara jatqanda ákesin alyp shyǵyp kele jatqan Lázzat esimdi kelinshekpen tanysyp, az-kem tildesip qaldyq. Ákesi osydan 2-3 jyl buryn ınsýlt alyp, tósek tartyp jatyp qalǵan jalǵyzbasty áıel naýqasqa qaraıtyn ózinen basqa eshkim bolmaǵan soń, amalsyz jumystan shyǵýyna týra keledi. Sodan beri úıinde kisi kútiminde otyr. Alaıda Astana, Qaraǵandy jaqtaǵy týystaryna bararda jylyna bir-eki ret osy ortalyqqa ákelip 15-20 kúnge tastap ketýge májbúr bolady.
– Mundaǵy mamandar kisige menen góri jaqsy qaraıdy. Ákem 1-toptaǵy múgedek, memlekettiń qamqorlyǵynda. Kúni-túni tósek tartyp jatqandyqtan áýeli pampers, jaıalyq, ózge de gıgıenalyq buıymdardy satyp alyp turdym. Olardyń baǵasy qymbat, mysaly, eresekterge arnalǵan bir oram pamperstiń ózi jeti jarym myń teńge turady. Keıin ákemniń múgedektigi týraly qujatty resimdedim. Sodan beri munyń bárin oblystyq áleýmettik qoldaý basqarmasy berip turady. Qymbat turatyn jaıly ári jeńil eki arbany da memleket tegin berdi. Birinshisin úıde, ekinshisin syrtta paıdalanamyz. Adam kútiminde otyrǵan soń, ózim de aıyna 70 myń teńge kóleminde áleýmettik tólem alamyn. Biz sııaqty otbasylarǵa mundaı gerıatrııalyq ortalyqtardyń kómegi qajet. Keıde kádimgi balabaqsha sııaqty jumys isteıtin qarttar ortalyǵy ashylsa dep te oılamyn. Tek mundaı mekemege ata-ana balasyn emes, kerisinshe, balasy ata-anasyn aparatyn bolady. Sonda naýqas ata-anasyna bola eshkim jumysyn tastap, úıde otyrmas edi. Tańerteń jumysqa ketip bara jatyp qart ata-anasyn ortalyqqa ótkizip ketedi de, keshkilik jumysy aıaqtalǵan soń úıine alyp ketedi. Tetigin taba bilgen adamǵa bul daıyn bıznes, – deıdi Lázzat.
Ortalyqtyń qarttar men zaǵıptar jatatyn ózge de áleýmettik mekemelerden ájeptáýir aıyrmashylyǵy bar. Máselen, alǵashqysy kárilik jeńgen jalǵyzbasty qarııalardyń aldyna as-sýyn tosyp, kútimin ǵana jasaıdy. Gerıatrııalyq ortalyqta jatqandar kúni-túni dáriger baqylaýynda bolady. Munda qarttardyń dárisin berip, em-domyn jasaıtyn arnaıy medısınalyq bilimi bar bilikti mamandar qyzmet etedi. Sondaı-aq ortalyqta egde jastaǵy kisilerdiń qımyl-qozǵalysyn shıratyp, jaqsy nárseni ǵana oılaýǵa úıretetin áleýmettik baǵdarlamalar, oqý-jattyǵý sabaqtary ótip turady.
– Úıde otyrǵan qart kisiler kóbine tórt qabyrǵaǵa qamalyp, qoǵamnan oqshaý qalyp qoıyp jatady. Ǵalymdar áleýmettik baılanystyń jetispeýshiligi densaýlyqqa keri áser etetinin áldeqashan dáleldep qoıǵan. Jalǵyzdyq adamnyń qartaıýyn jedeldetedi, ómirge degen qulshynysyn álsiretedi. Ásirese ońasha qalǵan qart adam kúırektikke salynyp, kúızeliske túsip ketedi. Ortalyqqa kelgen qarttar bir-birimen tanysady, áńgimelesedi, shahmat, doıby, loto oınaıdy, taza aýada birge serýendeıdi, toptyq jattyǵýlarǵa qatysady. Osylaısha, árqaısysynyń ómir súrý belsendiligi arta túsedi. Bizge kelgen adamdardyń kóbi ýaqyt ótkizip baryp, qaıta oralyp jatady. Jylyna birneshe ret kelip, osynda jatyp, demalyp, em alyp, sergip qaıtatyn kisiler kóbeıdi, – deıdi ortalyq dırektory Irına Sádýaqasova.
Bir aýyq osynda kelip jatyp ketetinderdiń biri – 82 jastaǵy qala turǵyny Marııa ájeı. Zeınetker qyzynyń qolynda turady.
– Qansha degenmen qyzymnyń óz balalary bar, sharýasy bastan asady. Tańerteń tamaǵymdy bere salyp, eki balasyn kıindirip mektepke alyp ketedi. Odan ári jumysyna bara salyp, qońyraý shalyp jaǵdaıymdy suraıdy. Jaǵdaıym qalaı bolýshy edi, Svetlana jumystan kelgenshe, ýaqyt sanap úıde jalǵyz otyramyn. Keıde teledıdar qaraımyn, biraq kók jáshikke telmirip qashanǵy otyra beresiń? Dalaǵa, taza aýaǵa shyqqyń kelip, elegizısiń. Páterimiz besinshi qabatta, lıft joq, ózim bireýdiń demeýinsiz júre almaımyn. Qyzym alǵash osy ortalyq týraly aıtqanda «menen qutyla almaı júrsiń-aý» dep renjigenim ras. Biraq munda kelgen soń, kóńil kúıim kóterilip, qyzyma rahmetimdi aıttym. Birinshi kelgende eki aı jattym. Qyzym, nemerelerim kúnara kelip turdy. Densaýlyǵym da jaqsarǵan sııaqty. Munda ózim sııaqty zamandastarym bar, áńgimemiz de jarasady. Irına Vıktorovna bastaǵan kútýshi-medbıkelerge alǵysym sheksiz. О́z anasyndaı kútim jasap, báıek bolyp júredi. Tamaǵy da dámdi. Bári – osy qyzdardyń arqasy, – deıdi keıýana.
I.Sádýaqasovanyń aıtýynsha, qarııalarǵa jan-jaqty qyzmet kórsetetin mundaı ámbebap ortalyqty iske qosý ońaıǵa soqpaǵan. 2017 jyly jalǵa alǵan ǵımaratta medısınalyq ortalyq retinde ashylǵan mekeme áý basta qart kisilerge dárigerlik kómek kórsetýmen ǵana shektelgen.
– Birde ortalyqqa demensııamen aýyratyn qart naýqas tústi. Mundaı naýqastar jeke kútimdi, kún-tún demeı dárigerdiń kómegin qajet etedi. Osydan keıin aýyr dertke shaldyqqan egde jastaǵy adamdarǵa dárigerlik kómek kórsetetin arnaıy bir oryn qajet ekenin túsindik. Keıin bizdi uzynqulaq arqyly estip-bilgen ózge de qart kisiler kele bastady. Osylaısha, qatardaǵy medısınalyq ortalyqtan birte-birte gerıatrııalyq ortalyqqa aınaldyq. Elimiz kóleminde mundaı úsh-aq ortalyq bar. Naýqastar táýlik boıy bilikti mamandardyń baqylaýynda bolyp, túrli psıhologııalyq keńes alady. Áleýmettik beıimdeý is-sharalaryna, qart kisilerdiń psıhıkalyq saýlyǵynyń jaqsarýyna, kúrdeli operasııadan keıin paıda bolatyn emosııalyq qıyndyqtardy eńserýge kómektesetin trenıng-jattyǵýlarǵa qatysady. Keıingi jyldary turǵyndar uzaq ýaqyt boıy tósek tartyp jatyp qalǵan týystaryn da bizge ákelip ornalastyratyn boldy. Árıne, mundaı kisilerge erekshe kútim kerek. Jatyp qalǵan kisilerdiń tósektik orny aptasyna bir ret jańalanady. Kún saıyn kıimin aýystyryp, shomyldyryp, tyrnaǵyn, shashyn alyp otyramyz. Jaıalyǵyn táýligine tórt ret aýystyramyz. Oraıy kelgende aıta keteıik, osydan eki jyl buryn áleýmettik kásipkerlerdi qoldaýǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamaǵa qatysyp, «Damý» qory arqyly shaǵyn avtobýs aldyq. Qazir naýqastardy kóbine osy kólikpen ákelemiz nemese úıine aparyp tastaımyz, – deıdi áleýmettik mekemeniń basshysy.
Búginde ortalyqtyń eki ǵımaraty jumys istep tur. Mundaǵy mamandar demensııasy bar, Alsgeımer, Parkınson dertine shaldyqqan, ınsýlt, ınfarktan keıin beıimdeý em-sharalaryna muqtaj aýyr naýqastarǵa, jambasyn syndyryp alyp, attap basýy muń bolyp qalǵan qart kisilerge turmystyq, dárigerlik, psıhologııalyq kómek kórsetip, ómirge qaıta beıimdeıdi. Ortalyqtyń eki, úsh oryndyq keń bólmeleri bar. Tósek tartyp qalǵan qarttar dekýbıtten saqtaıtyn tósenishi bar fýnksıonaldy kereýette jatady.
Jalǵyzdyq – búgingi ýrbanızasııalanǵan qoǵamda kóp qarııanyń únsiz serigine aınalǵany ashy shyndyq. Osyndaıda «Sun Vita» sekildi gerıatrııalyq ortalyqtardyń atqaryp otyrǵan qyzmeti – tek medısınalyq kútim ǵana emes, janǵa jylý, kóńilge medet. Munda tek densaýlyǵyna emes, ómirine de janashyrlyqpen qaraıdy. Bul – adamǵa degen izgi nıettiń, qoǵamǵa degen jaýapkershiliktiń aıqyn kórinisi. Qarııany qadirlegen el – qashanda berekeli.
Qostanaı oblysy