Ol Halyqaralyq «Qyzyl Krest» qoǵamynyń «Florens Naıtıngeıl» medaliniń ıegeri edi. Iá, maıdanger Rázııa Ysqaqovanyń týǵanyna 103 jyl tolyp otyr. Shymkent joǵary medısınalyq kolledjine arnaıy barǵanymyzda, 2016 jyly Halyqaralyq «Qyzyl Krest» qoǵamynyń «Florens Naıtıngeıl» medaliniń ıegerine arnap ornatylǵan eskertkish taqta kózimizge ottaı basyldy. Arnaýly orta oqý ornynyń dırektory Ǵalym Ábish, dırektordyń orynbasary Muhtar Ábdihanov, ádistemelik kabınet meńgerýshisi Gúlmıra Dáribaevamen jolyǵyp, maıdanger Rázııa Ysqaqova týraly ǵylymı-konferensııa, onyń kózin kórgendermen kezdesý, «dóńgelek ústel» májilisi uıymdastyrylyp jatqanyn bildik.
El basyna kún týǵanda erazamattarmen qatar qyzdar da óz erikterimen maıdanǵa attanyp, nemis fashısterimen shaıqasqa tústi. Solardyń biri – Rázııa Ysqaqova. Ol 1922 jyly 26 qazanda Qyzylorda oblysy Jańaqorǵan aýdanynyń Tómenaryq stansasynda (keıbir derek boıynsha Jaıylma aýylynda) týǵan. 1936 jyly jetijyldyq mektepti aıaqtaǵan soń, Shymkent qalasyndaǵy medısınalyq ýchılısheni bitirip, feldsher mamandyǵyn alady. Eńbek jolyn aýyldan bastaǵaly otyrǵan kezde soǵys bastalady. Rázııa maıdanǵa suranyp, 1941 jyldyń qazan aıynda áskerı feldsher retinde soǵysqa kiredi. On toǵyz jastaǵy qazaq qyzy I Ýkraına maıdanyndaǵy general-polkovnık P.Rybalko qolbasshylyq etken ataqty tank armııasynyń quramyndaǵy 55-tank brıgadasynda feldsher bolyp júrip, ajal búrkip turǵan oq pen ottyń ortasynan jaralanǵan talaı sarbazdy aman alyp shyǵady. Feldsher Rázııanyń bir erligi jóninde dárigerlik qyzmet brıgadasynyń bastyǵy, maıor Bagýslovskıı bylaı depti: «Medısına qyzmetiniń leıtenanty Ysqaqova naǵyz erlik kórsetti. Ol janyp jatqan tankten batalon komandıri Fedorov pen onyń ekıpajyn alyp shyqty. Onyń esebinde ólimnen aman qalǵan 4 ekıpaj múshesi men aıqas alańynan súırep alyp shyqqan jaraly 15 adam bar». Bul Sandomır shaıqasynda bolǵan oqıǵa edi.
Maıdandas dostary Rázııa Shákenqyzyn keıde «Qazaqstannyń raýshan gúli», «Qazaqtyń gúli» dep erkeletip ataıtyn. «Qazaqtyń bul gúlinde on adamdyq jiger bar» dep maqtan tutatyn. 1943 jyldyń jazynda Kýrsk doǵasyndaǵy Prohorovka eldi mekeniniń mańynda Rázııa tórt birdeı jaýyngerdi otqa oranǵan tankten aman alyp shyqty. Laýlap janǵan kıimderin sóndirip, tórteýiniń jarasyn tańyp, bárin medsanbatqa jetkizedi. Dál sol kúni feldsher Rázııa jıyrma tankısti ajal aýzynan arashalap alǵan eken.
Kıev qalasy túbindegi úlken urys alańy. Feldsher jaraly jaýyngerdiń janyna eńkeıe bergeni sol edi, jaqyn jerde joıqyn jarylys boldy. Rázııa eseńgirep qaldy. Al jerde jatqan jaraly sarbazǵa snarıadtyń jaryqshaǵy tıip, ekinshi ret jaralandy. Basy aınalyp, júregi aınyp, qulaǵy tas bitip qalǵanyna qaramastan, jaraly jaýyngerdi arqalap, medsanbatqa jetkizdi. Osy erligi eskerilip, «Erligi úshin» medalimen marapattalady.
Birde rotanyń starshınasy Ivashenko urysta qatty jaraqattanady. Hırýrgterdiń aıtýynsha, onyń ómirin qan quıyp qana saqtap qalýǵa bolady eken. Sol kezde Rázııa oılanbastan jaraly starshınaǵa qan beredi. Sóıtip, maıdandas serigin ajaldan aman alyp qalady.
Rázııa Ysqaqova Stalıngradtan bastap Harkovti, Kıevti, Varshavany azat etýge qatysty. Quzǵyndardyń uıasy Berlınge deıin bardy. Pragany azat etýde de ot pen oqtyń ortasynda júrdi. Ol osy shaıqastarda qan keship júrip, dushpannyń qarsha boraǵan oǵynyń arasynan taǵy da 44 jaraly jaýyngerge medısınalyq kómek kórsetip, maıdan shebinen alyp shyqty. Rázııa Ysqaqova soǵys jyldarynda bir ózi 400-den asa jaýyngerdi ajaldan qutqarǵan eken. Ol áskerı feldsherdiń jaýyngerlik bet esebinde jazylǵan. Rázııa Shákenqyzy soǵys kezindegi osy erlikteri úshin 1975 jyly halyqaralyq «Qyzyl Krest» qoǵamynyń «Florens Naıtıngeıl» medaline ıe boldy. Jalpy, medısına salasynyń arǵy-bergi tarıhyna kóz júgirtseńiz, mundaı medalmen soǵys kezinde Keńes odaǵy boıynsha barlyǵy 26 medbıke, al Qazaqstannan 5-aq feldsher marapattalǵan. Sol beseýdiń biri – Rázııa Shákenqyzy Ysqaqova edi. Ol maıdandaǵy erlikteri úshin Qyzyl Juldyz ordenimen, «Jaýyngerlik erligi úshin», basqa 17 medalmen marapattaldy. Al beıbit ómirde «Densaýlyq saqtaý salasynyń úzdigi» tósbelgisine ıe boldy. Keıipkerimiz soǵystyń basynan aıaǵyna deıin 55-tank brıgadasynda boldy. Tank brıgadasynyń komandıri, general-polkovnık, eki márte Keńes Odaǵynyń batyry Davıd Dragýnskıı soǵys aıaqtalǵan soń, Rázııa Ysqaqovanyń erlikteri týraly «Roza – doch kazaha» degen povest jazǵanyn ekiniń biri bile bermeıdi.
Qazaqtan shyqqan batyr qyz soǵystan keıin Qyzylorda, keıin Shymkent qalalaryndaǵy aýrýhanalarda meıirbıke bolyp jumys istedi. 1957 jyldan beri oblystyq klınıkalyq aýrýhanada aǵa meıirbıke bolyp jemisti eńbek etti, osy mekemeden zeınetkerlikke shyqty. Qurmetti demalysta júrse de, ózi túlep ushqan qazirgi joǵary medısınalyq kolledjdiń jáne oblystyq klınıkalyq aýrýhananyń qurmetti qonaǵy retinde kezdesýlerge jıi kelip, jas býynǵa ónegeli ómir jolynan syr shertetin. Ol 2011 jyly 88 jasynda baqıǵa ozdy. Rázııa Ysqaqovanyń sýretteri men ómir joly jáne erlikteri týraly qujattar London men Máskeýdegi, Kókshetaý men Shymkenttegi mýzeılerge jáne aýdandaǵy tarıhı-ólketaný mýzeıine qoıylǵan.
Serikqalı JEKSENBAEV,
Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi
Shymkent