Aǵalar amanatyna adaldyq

Jınaqtyń tanystyrylymyna qatysqan avtor bul eńbekti tirshilik taqtasynda ózi tikeleı aralasyp aǵa-ini bolyp tabysqan, qamqorlyǵyn kórgen, ómir-ónegesin bıik qoıatyn tulǵalar aldyndaǵy ini­lik hám shákirttik boryshy retinde jaryqqa shyǵarǵanyn atap ótti. XX ǵasyrdyń sońy men XXI ǵasyrdyń basyndaǵy halqymyzdyń aıtýly on bes tul­ǵasyn qamtyǵan jınaqtyń je­kelegen taraýlary, kitapqa engen áserli estelikterdiń bir­sypyrasy buǵan deıin merzimdi basylymdarda jarııalanǵan.

Taǵylymdy jınaqtyń alǵash­qy essesi «Ǵulama» degen ta­qyryppen Manash Qozy­baev­qa arna­lyp, avtor ustaz ben shá­kirt­tiń jarasymdy syı­lasty­ǵyn, meıirim men sha­pa­ǵat­qa bólengen umytyl­mas jyldardyń esteligin baıan ete­di. Al «Aqsaraǵat» es­sesinde ǵy­lymı jetekshisi akademık Sa­lyq Zı­manov­tyń maıdan men ǵylym jo­lyndaǵy qaıratkerlik jo­ryq­tarynan syr shertken. Sol sııaqty Ulttyq ǵylym aka­demııasynyń prezıdenti, Lenındik syılyqtyń laýreaty Shahmardan Esenov, akademıkter Rymǵalı Nurǵalı, Tóre­geldi Sharmanov, О́mir­bek Joldasbekov, Zeınolla Qabdolov, professor Temir­bek Qojakeev týraly tol­ǵanystardyń árbiri tebirenis­pen qaǵazǵa túsken.

Avtor Halyq qaharmanda­ry, Reıhstagqa tý tikken Ra­qymjan Qoshqarbaev pen partızan jazýshy Qasym Qaısenov jaıyndaǵy «Jaýjúrek» jáne «Qaharman» esselerin surapyl soǵys jyldaryndaǵy kópshilikke belgisiz, naqty qujattarmen dáıekteıdi.

Sonymen qatar aıtýly qoǵam qaıratkerleri Kamal Smaıylovtyń, Qaltaı Mu­hamedjanovtyń, Shot-Aman Ýálıhannyń ǵıbratty ǵumyr­lary shalqar shabytpen qa­ǵazǵa túsken. Keıingi kezeńde zor izdenispen jazylyp, oqyr­mandar yqylasyna bólengen zertteýi qazaqtyń ǵulama jazýshysy Muhtar Áýezovtiń uly, memleket jáne qoǵam qaıratkeri, mádenıettanýshy Murat Muhtaruly Áýezovke arnalǵan. Bul essede keıip­ker­diń balalyq shaǵynan bastalǵan ómir joly kórkem sýretteledi. «Asylzada» essesi – avtordyń qolyna alǵash qalam ustatyp, «Álippeden» buryn qasıetti «Qu­randy» oqytqan ákesi Abrar Áke­taıulyna arnalypty.

Is-sharany júrgizgen aqyn Baýyr­jan Jaqyp kitapta at­tary qoǵamǵa tanys qaırat­kerlerdiń tasada qal­ǵan aza­mat­tyq qadamdary, baǵa­lan­baı qalǵan qaısarlyqtary, beı­málim qyrlary sıpattalǵanyn aıtady.

«Bul kitap ininiń aǵalar týra­ly sezimi ǵana emes, al­dyńǵy tolqynnyń aıtýly tul­ǵalaryn tolyq taldap, tereń baǵalaýy. Jınaq jyldar boıy jınaq­talǵan zertteýlerden, úlken arhıvterden alynǵan muraǵat qujattarynan, tolymdy derekterden turady. Bul esseler – óskeleń urpaq úshin ózinshe bir tárbıe alatyn mektep. Aıbyndy tulǵalar­dyń el erteńi úshin ǵylymda, áde­bıette, zań salasynda, má­denıet­tanýda, jýrnalıstıka­da talmaı etken eńbegi, tók­ken teri keıingiler úshin sham­shyraq. «Túrkistan» gazetinde Abzal Bókenniń, «Qazaq áde­bıeti» gazetinde Qanseıit Ábdezulynyń, «Ana tili» gazetinde Nurǵalı Orazdyń, áleý­mettik jelide Júsipbek Qorǵasbektiń, Qalı Sársenbaı men Dıdar Amantaıdyń, sol sekildi osy kitapty oqyǵan basqa da qalam ustaǵan aza­mattardyń pikiri jarııalandy. Soǵys jyl­daryndaǵy tarıh, asharshylyq kezin­degi tarıhymyz da, zoba­lań repressııa kezindegi keıbir aq­tańdaqtar da, Alash ardaq­tylarynyń atqaryp ket­ken isteri de osy jınaqta qam­tylǵan», deıdi Baýyrjan Jaqyp.

Erkin formatta órbigen tusaýkeserde ulttyq mádenıet, tarıhı tulǵalardyń el bile bermeıtin beımálim qyrlary haqynda estelikter aıty­lyp, akademık Janǵara Dáde­baev, jazýshy Kádirbek Se­gizbaıuly, aqyn Aqushtap Baqtygereeva, Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy Mereke Qul­kenov, taǵy basqa da áde­bıet pen ǵylym maıtalmandary pikirlerin bildirdi. Kitap tusaýkeserinen taǵylym qalýy keregin aıtqan avtor bir­qatar kitaphanalar men oqý oryn­darynyń qoryna «Meniń aǵa­larym» jınaǵyn syıǵa tartty.

«Meniń keıingi 25 jyldaǵy ǵumyrym túgeldeı mádenıetke, aqparatqa, kitap basý isine ar­nalǵan eken. Kóp jurt osy salany uzaq basqarǵan adam 2-3 jyl saıyn kitap shyǵarǵan shyǵar dep oılaýy múmkin. Biraq men 25 jylda birde-bir kitap shyǵarmappyn. Bul jazýdy toqtatqanym emes, osy jyldar bederinde úzdiksiz jazýmen boldym. Qyzmetten ketkennen keıin bar kúsh-qýatymdy qalamǵa arnadym desem de bolady. Jazǵan-syzǵandarymdy jınaqtaǵanda 7-8 tomǵa erkin jetetin dúnıeler bar eken. Onyń bárin asyqpaı, ret-retimen shyǵaratyn ýaqyt keldi dep esepteımin. «Meniń aǵalarym» jınaǵyndaǵy esseler 20 jyl boıy jazylyp kele jatqan dúnıe. Birazy gazet-jýrnaldarda jarııalandy. Basylymnyń bir erek­sheligi – bul dúnıeler alǵa­shynda qalaı jazylsa, esh­bir jerin ózgertpesten qaz-qalpynda usynyp otyrmyn. Keıip­kerlerimniń árbiri ǵylymǵa, ultqa, shynaıy qyzmet etken adamdar», deıdi Muhtar Qul-Muhammed.

ALMATY