Dárigerge dórekilik kórsetkender qatań jazalanady

Aq halattylar quqyǵyn qorǵaý kúsheıtildi

«Qazaqstan Respýblıkasynyń Qylmystyq kodeksine jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń qylmystyq is júrgizý kodeksine tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy jóninde Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń tóraǵasy Ashat Aımaǵambetov baıandady. Depýtat dárigerler men jedel járdem qyzmetkerlerin qorǵaýǵa arnalǵan zań jobasyn talqylaý kezinde dárigerlerdi qorǵaýǵa arnalǵan jańa normalardy tanystyrdy.

– Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev mundaı áreketter úshin jazany qatańdatýdy birneshe ret tapsyrdy. Osy zań – Prezıdent tapsyrmasynyń tikeleı oryndalýy, al dárigerlerdi qorǵaý degenimiz – ol «Zań men tártip» qaǵıdatynyń mańyzdy bóligi. «Amanat» partııasy óz baǵdarlamasynda medısına qyzmetkeriniń mártebesin kóterýge ýáde bergen. Sondyqtan bul normalardyń engizilýin bizdiń saılaýshylar aldyndaǵy ýádemizdiń oryndalýy deı alamyz. Qylmystyq kodekske jańa 380-3-babyn engizemiz. Ol «medı­sına qyzmetkeri» jáne «jedel medısınalyq járdem júrgizý­shisi» degen arnaıy sýbektini belgileıdi, – dedi A.Aımaǵambetov.

Baıandamada depýtat Qylmys­tyq kodekste dál osylaı erekshe mártebemen qorǵalatyn dárigerlerden ózge de birqatar mamandyq bar ekenin aıtty. Olardyń qatarynda polıseıler, qutqarýshylar, arnaıy qyzmet jáne quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerleri, sýdıalar men sot qyzmetkerleri, prokýrorlar, ákimder, depýtattar, salyq ıns­pektorlary, taǵy basqa bılik ókilderi bar.

– Kelesi qoldanystaǵy nor­ma­ǵa erekshe nazar aýdarsaq, bul qoryqshylar men janýarlar ınspektorlaryn qorǵaýǵa arnal­ǵan jeke bap (380-2-bap). Eger qoryq­shynyń densaýlyǵyna zaqym keltirse, qylmysker arnaıy bap boıynsha qazirgi ýaqytta qatań jazalanady, ıaǵnı ol 12 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrylady. Iá, bul – ádiletti sheshim. Al eger adamnyń ómirin arashalap jatqan reanımatolog-dárigerdi soqqyǵa jyqsa, bul jaı ǵana daladaǵy buzaqylyq sııaqty jalpy negizde tergeledi. Bul ádiletti me? Búginde mundaǵy jaýapkershilik tym jeńil. Buzaqy kishigirim aıppulyn tólep, jaıbaraqat júre beredi. Sondyqtan dárigerlerdi qorǵaý úshin usynǵan arnaıy baptyń dıspozısııasyn, sanksııalaryn jáne qurylymyn egerlerdi qorǵaıtyn baptaǵydaı qylyp, tipti sózbe-sóz berdik, – dedi depýtat.

Bul turǵyda Májilis depýtattary adamdardyń ómirin qutqaratyn aq halatty jandarǵa da dál qoryqshylarǵa berilgendeı qorǵaý men jaýapkershilik tetikterin engizýdi usyndy.

Qysqasy, zań jobasy aıasynda Qylmystyq kodekske medısına mamandaryna nemese jedel járdem júrgizýshilerine qyzmet mindetin oryndaý kezinde kúsh kórsetkeni, densaýlyǵy men qaýipsizdigine qol suqqany úshin qylmystyq jaýapkershilik júkteıtin jańa bap engiziledi. Adam ómiri men densaýlyǵyna qaýipti emes kúsh qoldanǵany úshin nemese kúsh qoldanbaq bolǵany úshin 500-den 1000 AEK-ke deıin aıyppul salý, ne bolmasa sol mólsherde túzetý jumystaryna nemese 600 saǵatqa deıin qoǵamdyq jumystarǵa tartý, 3 jylǵa deıin bas bostandyǵyn shekteý nemese aıyrý jazasy usynylady. Eger aýyr áreket jasalsa, jaza 3 jyldan 7 jylǵa deıin bas bostandyǵyn shekteý nemese bas bostandyǵynan aıyrý túrinde kúsheıtiledi. Adam ómiri men densaýlyǵyna qaýipti kúsh qoldanýǵa qatysty 5 jyldan 10 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý jazasy qoldanylady. Aýyr jaǵdaıda jasalǵan bolsa, 7 jyldan 12 jylǵa deıin bas bostan­dyǵynan aıyrý jazasy beriledi.

Taǵy bir aıta ketetin jaıt, kelesi jyly feldsherlerdiń jalaqysyn kóterý úshin qosymsha 10 mlrd teńge qajettigi de aıtyldy. Buny Májilistiń jalpy otyrysynan keıin Densaýlyq saqtaý birinshi vıse-mınıstri Tımýr Sultanǵazıev jýrnalıster suraǵyna oraı málimdedi.

– Rasymen de feldsherler, ásirese, ótkendegi jaǵdaıdan keıin másele kóterip jatyr. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi osy jyly jedel járdem júıesine qosymsha 5 mlrd teńgedeı qarajat bóldi. Kelesi jyly da jalaqylaryn kóterý úshin erejelerge ózgertýler engizý máselesi talqylanyp jatyr. Feldsherlerdiń jalaqysyn kóterý úshin qosymsha 10 mlrd teńgedeı qarajat kerek, – dedi vıse-mınıstr BAQ ókilderne.

Onyń aıtýynsha, feldsher­lerdiń jalaqysy qansha paıyzǵa ósetini bıýdjetten bólinetin qarajatqa baılanysty bolmaq.

Jańa Qurylys kodeksi qabyldandy

Jalpy otyrysta Memleket bas­shysynyń sáýlet, qala qury­lysy jáne qurylys salasyndaǵy zańnamany júıeleý jónindegi tapsyrmalaryn iske asyrý aıasynda ázirlengen jańa Qurylys kodeksi, «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańnyń jobasy ekinshi oqylymda qabyldandy. Zań jobasyn depýtat Murat Ábenov tanystyrdy.

– Qurylys kodeksiniń jobasy qurylys salasynda týyndaǵan júıelik problemalardy sheshýge baǵyttalǵan jáne adamnyń tynys-tirshiligi úshin qolaıly, qaýipsiz ortany qamtamasyz etýdi, qurylys salasynyń barlyq sýbektisiniń quzyreti men jaýapkershiligin arttyrýdy, sáýlet sheshimderi men qala qurylysy qujattamasyn talqylaýǵa jurtshylyqtyń qatysýyn, sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys qyzmetinde jiberil­gen buzýshylyqtarǵa ýaqtyly den qoıýdy, seısmıkalyq aımaqtarda jobalaý jáne qurylys salý erekshelikterin engizýdi kózdeıdi, – dedi depýtat M.Ábenov.

Iаǵnı qujat boıynsha seısmıka­lyq qaýipti aýmaqtardaǵy qurylys talaptary kúsheıtilip, qala qury­lysyn josparlaý kezinde seıs­mı­kalyq mıkroaımaqtaý karta­laryn mindetti esepke alý tártibi engiziledi. Bul karta­lar seıs­mıkalyq qaýip deńgeıin ǵana emes, sonymen qatar gıdro­geologııalyq jaǵdaıdy, sondaı-aq belgili bir ýchaskeler­degi topyraq sıpaty­nyń erekshe­lik­terin eskeredi. Kodekste seısmıka­lyq qaýip pen táýekeldi baǵalaý ınstıtýttary bekitilgen. Sondaı-aq qurylys nysandarynyń tozyǵy jetkendigin anyqtaýǵa, konstrýksııalardyń sapasyn tekserýge, nysandy tozǵan dep tanýǵa, qaıta jańartý múmkin­digine baǵyttalǵan qoldanystaǵy qurylys nysandaryn pasport­taý jónindegi normalar kózdelgen. Nysandardy pasporttaý úshin jaýapkershilik jergilikti atqarý­shy organdarǵa júkteledi.

Sonymen qatar Qurylys kodeksi qajetti ınjenerlik izdenim jumysyn júrgizbeı turyp jobalyq qujattamany daıyndaýǵa jáne nysandardy salýǵa tyıym salady. Eger qurylystyń tyǵyzdyǵy, ǵımarattardyń bıiktigi nemese áleýmettik ınfraqurylymmen qamtamasyz etý normalary buzylsa, egjeı-tegjeıli josparlaý jobasyna ózgeris engizýge bolmaıdy. Zań qurylys nysanynyń «eski» jáne «apattyq» jaı-kúıi, «órt-tehnıkalyq tekserý» jáne «sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys qyzmeti salasyndaǵy avtomattandyrylǵan tizilim» uǵymdaryn naqtylaıdy.

Endi eldi mekenderdiń bas jos­parlaryn máslıhattar qadaǵa­laıdy. Iаǵnı Májilis qabyl­daǵan Qurylys kodeksinde qury­lys jumysyna qoǵamdyq jáne jer­gilikti baqylaýdyń jańa tetikteri engizilip otyr. Atap aıtqanda, máslıhattarǵa eldi mekenderdi damytý tujyrymdamalaryn (mas­ter-jospar) kelisý ókilettigi beriledi. Baqylaý sheńberinde Bas jospardy iske asyrý monıto­rıngi jáne nátıjeleri jergilikti atqarýshy organnyń ınternet-resýrsynda ornalastyrylmaq.

Úsh jyldyq bıýdjet bekitildi

Sondaı-aq Májilis «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy bankter jáne bank qyzmeti týraly» zań jáne oǵan ilespe qujatty ekinshi oqylymda qabyldady.

Zań jobasy bankter ashý jáne lısenzııalaý tártibine qoıylatyn talaptardy keńeıtýge; bank qyzmetine qoıylatyn talaptardy, bankterge ruqsat etiletin ınvestısııalyq jáne ózge de qyzmetti belgileýge, son­daı-aq enshiles uıymdardy retteý­di jetildirýge; bankterdi korpora­tıvtik basqarý qaǵıdattaryn aıqyn­daýǵa; ıslamdyq bank qyz­metin keńeıtýge; bank qyzmetterin tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa qoıylatyn talaptardy jetildirýge; tólemge qabiletsiz bankti retteý tetikterin damytýǵa baǵyttalǵan normalardy qamtıdy.

Jumys toby aıasynda depýtattar bir jeke tulǵanyń bir ýaqytta birneshe bankte kredıt resimdeýine shekteý engizýdi; alǵash ret kredıt alǵan kezde bıometrııalyq sáıkestendirýdi ótý úshin qaryz alýshynyń bankke jeke óziniń kelýin; klıenttiń kelisimi bolǵan jáne shyǵarý kezinde mindet­ti bıometrııadan ótken kezde ǵana bankterdiń elektrondyq sıfrlyq qoltańba jasaýy men shyǵarýyna jol berýdi jáne bank salasyndaǵy ózge de kúrdeli máselelerdi retteýdi kózdeıtin túzetýlerdi engizdi. Sonymen qatar elimizde bankaralyq mobıldi tólem júıesi jáne biryńǵaı QR kod iske qosylady. Májilis qabyldaǵan zań qarjy tehnologııalaryn damytý aıasynda bankterdiń, saqtandyrý kompanııalary­nyń jáne olar­dyń enshiles kom­pa­nııa­lary­nyń ınvestısııalyq qyz­metin keńeıtedi. Azamattardy alaıaqtyqtan qorǵaý jáne nesıe reıtınginiń sapasyn jaqsartý úshin jasandy ıntellektini paıdalaný engiziledi.

Jalpy otyrysta palata depýtattary «2026–2028 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» zańyna Senat engizgen túzetýlermen kelisti.

– «2026–2028 jyldarǵa arnal­ǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» zańǵa Senat 76 túzetý engizdi. Atap aıtqanda, óńirlerge beriletin sýbvensııalar kólemi 17,5 mlrd teńgege ulǵaıtyldy. Sonymen qatar keler jyly óńirlerdi damytýǵa qosymsha 28,5 mlrd teńge baǵyttalmaq. Bul qarajat jylý jáne elektr energııasy salalaryn gazben jabdyqtaýdy, jaǵalaýdy nyǵaıtý jumystaryn, basqa da baǵyttardy qamtıdy. О́ńir­lerge qosymsha qarajat bólýdiń kózi retinde Úkimettiń rezervi men úkimettik boryshqa qyzmet kórse­týge arnalǵan shyǵystar aıqyn­daldy. Buǵan qosa 79 mlrd teńge túrli memlekettik organdar ara­synda qaıta bólindi. Al 73,4 mlrd teńge bir memlekettik organ­nyń óz ishinde bıýdjettik baǵdar­lamalar arasynda qaıta bólin­gen qarajatqa tıesili, – dedi zań jobasy boıynsha baıandama jasaǵan Májilis depýtaty Ulasbek Sádibekov.

Onyń aıtýynsha, Senat engizgen túzetýler atalǵan respýblıkalyq bıýdjet jobasynyń parametr­leriniń teńgerimdigin buzbaıdy jáne óńirler men ekonomıkanyń turaqty damýyna baǵyttalǵan.

Otyrys sońynda depýtattar elimizdegi ózekti máselelerdi qamty­ǵan saýaldaryn joldady. Aýylda jaǵdaıdyń joqtyǵynan halyq jappaı qalaǵa kóship jatqa­nyn jetkizgen «Aýyl» partııasy frak­sııasynyń múshesi Jıgýlı Daırabaev Premer-mınıstr Oljas Bektenovke aýyldyq ınfra­qu­rylymdy qalpyna keltirýge qatysty birqatar usynys aıtty.

Al Erlan Saırov Úkimet basshysy O.Bektenov pen Ortalyq saılaý komıssııasynyń tóraǵasy N.Ábdirovke aýdan ákimderin saılaý úderisin ýaqytsha toqtata turýdy usyndy. Sebebi el bolyp senim artyp saılaǵan ákimder úmitti aqtamaı, naýqanǵa ketken mıllıardtaǵan teńge qarjy tekke shyǵyn bolyp jatyr.

Al «Amanat» partııasy frak­sııa­synyń jetekshisi Elnur Beısenbaeva Densaýlyq saqtaý mınıstri Aqmaral Álnazarova­nyń nazaryna energetıkalyq sýsyndar aınalymyna shekteý en­gizý máselesin jetkizdi. Amanjol Áltaev kartop eksportyna salynǵan tyıymnyń kesirinen otan­dyq sharýalar japa shegip otyrǵanyn aıtty.