Jasandy ıntellekt ıgiligin qashan kóremiz?

Qalǵany ıdeıa deńgeıinde qa­lyp qoıady nemese naryqqa beıim­delmeıdi. Bul jaǵdaı tek damýshy elderge tán emes, Kremnıı alqabynyń ózinde startaptardyń 80 paıyzdan astamy alǵashqy úsh jylda jabylady. Sala maman­darynyń sózinshe, jasandy ıntellekt sekildi kúrdeli sala nátıje berý úshin júıelik alǵysharttar áldeqaıda mańyzdy.

Keıingi jyldary elimizde jasandy ıntellektige baǵyttalǵan startaptar sany aıtarlyqtaı artty. Ýnıversıtetter, bıznes qaýymdastyqtar men tehnolo­gııa­lyq habtar jańa jobalardy shy­ǵaryp jatyr. Máselen, eli­mizde «Astana hub» ortalyǵy men «Ai sana» jobasy jappaı star­tap jasap, olarǵa qoldaý kórse­týge baǵyttalǵan. Onda jańa jo­balarǵa qarjylandyrý, men­tor­lyq qoldaý, ınvestorlar­men baılanys júıeli túrde usyny­lady. Bul – jasandy ıntellekt ekojúıesin qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan uzaqmerzimdi ulttyq strategııa. Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbektiń aıtýynsha, startaptardyń bári birdeı naryqqa ene bermeıdi. Alaıda keń aýqymdy kadr bazasy men ınfraqurylymnyń bolýy ekonomıkanyń ár salasyn ózgerte alatyn serpindi jobalardyń paıda bolýyna negiz qalaıdy.

– Qazir álemde jasandy ıntellekt buryn-sońdy bolmaǵan qarqynmen damyp keledi. Bul úde­risten qalyp qoımaý maqsatynda bizdiń eń birinshi mindetimiz baza­lyq JI baǵytynda saýaty bar mamandardy daıarlaý. Sondyqtan jumysty bilimnen bastadyq. 7 aıdyń ishinde elimizdegi 650 myń bakalavr­dyń 560 myńy, ıaǵnı 85 pa­ıyzy, jasan­dy ıntellekt bo­ıynsha daıyndyqtan ótti. Jyl sońyna deıin barlyǵyn qamtımyz. Ekinshi qadam – tereńdetilgen daıyndyq. Biz 100 myń stýdentti arnaıy iriktep, startap qurý, JI tehnologııalaryn qoldaný, olardyń múmkindigi men shekteýlerin túsiný baǵytynda oqytamyz. Úshinshi kezeńde eń yntaly, eń myqty komandalardy súzgiden ótkizemiz. Olardy ınvestorlarmen baılanystyramyz. Jyl saıyn kem degende 1 000-1 500 komanda naryqqa shyǵýǵa daıyn deńgeıge jetedi. Biz sannan qashpaımyz, óıtkeni dál qazir startaptar dáýiri. Árıne, olardyń bári birdeı naryqqa enedi dep aıta almaımyz. Bul tabıǵı qubylys. Eń bastysy, bazanyń, ınfraqurylymnyń, kadrdyń, ekojúıeniń bolýy. Sol myńdaǵan jobanyń arasynan erteń búkil salany ózgerte alatyn, jańa naryq qalyptastyratyn sheshimder shyǵýy múmkin. Mundaı serpiliske biraz ýaqyt kerek. Álemdik tájirıbe de osyny kórsetip otyr. «Meta» kompanııa­sy jaqynda «Scale AI» startabyn 14 mıllıard dollarǵa satyp aldy. Venchýrlyq kapıtal da jasandy ıntellektige baǵyttalǵan. Sondyqtan jobalar naryqqa ene me, enbeı me – bul ekinshi másele. Bastysy, múmkindigimizdi barynsha paıdalanamyz. Bilim bar, maman bar, ınfraqurylym qalyptasyp kele jatyr, – deıdi mınıstr.

Jasandy ıntellektini jappaı engizýge den qoıylǵandyqtan, onyń eń aldymen qaı salaǵa baǵyttalýy kerek degen suraq ta ózekti bola tústi. Sarapshylardyń pikirinshe, jaýapkershiligi eń joǵary baǵyttar – áleýmettik sala, ıaǵnı bilim, ǵylym, medısına. Sebebi bul salalarda sheshim tek tehnologııalyq tıimdilikke emes, adamnyń taǵdyryna, ómir sapasyna, qoǵamdyq senimge tikeleı áser etedi. Bilim salasynyń sarapshysy Nurlan Qııasovtyń aıtýynsha, JI-di engizý qarqyny ǵana emes, onyń etıkalyq, quqyqtyq jáne kásibı jaǵynan durys rettelýi de asa mańyzdy.

– Bilim salasynda muǵalimniń, mektep júıesiniń jumys júkteme­sin azaıtýǵa kómektesetin startap jobalar óte kóp. Biraq onyń ıgiligin tek júıe daıyn bolǵanda kóre alamyz. Elimizdiń mektepteri túrli jobalardy ózine beıimdep, qoldanýǵa daıyn emes. Muǵalimniń biliktiligi jetispeıdi, mektep ınfraqurylymy saı emes, ınternet álsiz, derekter ortalyǵy joq. Mundaı júıede jasandy ıntellekt bilim salasyna ene almaıdy. Qazir álemdegi bilim salasynyń eń úlken tejegishi – derektiń azdyǵy. Kitaphanalar sıfrlyq formatta, biraq ár balanyń qandaı kitap oqıtyny týraly málimet joq. Al JI onsyz jumys isteı almaıdy. Sondyqtan aldymen elder bilim júıesin durys sıfrlandyrýy kerek. Jýrnal men elektrondyq kúndelik jetkiliksiz. Balanyń oqý jyldamdyǵy, qatelesý úlgisi, nazar uzaqtyǵy, úırený stıli sııaqty taldamaly derekter kerek. Sol kezde ǵana startaptar paıdaly quralǵa aınalady. Aıta keteıik, búgingi kóp JI jobalar – áli synaq nusqa. Balaǵa keńes beredi, alaıda muǵalimniń ornyn baspaıdy. Biraq kompanııalar tynymsyz izdenis ústinde. Erteń-aq ár oqýshyǵa jeke tıýtor shyǵýy múmkin. Iаǵnı munyń bári qııal-ǵajaıyp dúnıe emes, kádimgi ınjenerlik jumys. Taǵy etıka máselesi bar. Derek kimge tıesili, balanyń jeke aqparaty qalaı qorǵalady, teń múmkindik saqtala ma? Osy suraqtar sheshilmeıinshe, eshbir memleket JI-di tolyq engizbeıdi. Sol sebepti startaptardyń mektepke kirý ýaqyty tehnologııaǵa emes, ınfraqurylym, zań, muǵalim daıyndyǵy men qoǵam senimine baılanysty, – deıdi ol.

Medısına –  eń jaýapkershilikti talap etetin sala. Soǵan qaramas­tan, keıingi jyldary dál osy ba­ǵytta jasandy ıntellektige negiz­delgen startaptar kóbeıip keledi. Dıagnostıkadan bastap naýqas­ty baqylaý, derekterdi taldaý men emdeý taktıkasyn tańdaýǵa deıin jańa sheshimder usynylyp jatyr. Neırohırýrg Shenol Ja­dık­tiń sózinshe, ár joba ábden tekse­ri­lip baryp qana engizilýi qajet.

– Medısına – óte kúrdeli sala. Munda jańa tehnologııany birden engize salýǵa bolmaıdy. Áýeli zertteý júrgiziledi, qaýip-qateri baǵalanady, synaqtan ótedi, lısenzııa alynady. Injener de, dáriger de ony qoldanýǵa daıyn bolýy kerek. Sol úderistiń bári ýaqyt alady. Qazirdiń ózinde JI múlde qoldanylmaıdy deý durys emes. Radıologııada, gıstologııada, derekterdi taldaýda kómek beredi. Mysaly, MRT nemese rentgendi tez oqyp, dárigerge qosymsha aqparat usynady. Biraq dıagnozdy jasandy ıntellekt emes, dáriger qoıady. Bul – qaýipsizdik úshin mańyzdy. Al JI tolyqqandy operasııa jasaıtyn deńgeıge qashan jetetinin naqty aıtý qıyn. Tehnologııa óte jyldam damyp jatyr. Degenmen kúrdeli hırýrgııada robottyń adamdy tolyq almastyrýy úshin áli 30-40 jyl qajet. Sebebi ár naýqastyń anatomııasy, jaǵdaıy ártúrli. Sheshim qabyldaý tájirı­be men klınıkalyq oıdy talap etedi, – deıdi dáriger.

Sarapshylar aıtqandaı, qa­nat­qaqty joba retinde engizilip jatqan startaptar barshylyq. Mysa­ly, solardyń biri «BilimClass» sıfrly platformasy. Keıingi eki jylda elimizdiń mektepteri otandyq sıfrlyq bilim berý jobasyn keńinen qoldana bastady. Platforma úlgilik oqý baǵdar­lamasyna tolyq sáıkestendirilgen. Búginde «Bilimclass»-ta elimiz­diń úzdik pedagogteri ázirlegen 24 000-nan astam ınteraktıvti sa­baq bar. Olar 42 pándi, 1-synyptan 11-synypqa deıingi barlyq deń­geıdi qamtıdy. Materıal­dar qazaq jáne orys tilderinde usynylǵan. Sonymen qatar platformada 500 myńnan astam tapsyrma, baǵalaý quraly men oqý-ádistemelik kon­tent jınaqtalǵan. Joba tek oqý materıalyn usynýmen shektel­meıdi. Ol mektep basqarý júıesin de sıfrlyq formatqa kóshiredi. Mektep ákimshiligine muǵalimder men qyzmetkerlerdi basqarý, sabaq kestesin qurý, kúntizbelik-taqyrypty josparlaý, oqý sapasyna monıtorıng júrgizý, statıstıka taldaý jáne aýdandyq, oblystyq, ulttyq reıtıngterdi ba­qylaý múmkindigi bar. Plat­for­ma muǵalimder men synyp jetek­­shileriniń jumysyn da jeńil­­de­tedi. Elektrondyq jýr­nal, ın­te­rak­tıvti sabaq quras­tyra­tyn kons­­trýktor, BJB men TJB ja­saý qu­raldary, beınekonferen­sııa ar­qyly sabaq ótkizý, fakýl­ta­tıv­terdi uıymdastyrý, úı tapsyr­masyn berý, toptyq, jeke chat­­tar, ara­­las jáne qashyqtan oqytý for­­­malary bári bir júıede usynylǵan.

Al medısına salasynda «Askell» elektrondyq terapevti synaq­tan ótip jatyr. Bul – jasandy ıntellektige negizdelgen kómekshi. Ol naýqastyń shaǵymyn tyńdap, ony saralap, usynys aıtady. Qazir «Askell» elimizdiń 30 emhanasynda qanatqaqty rejim­de jumys istep tur. Jobany «Qazaq­telekom» men Densaýlyq saqtaý mınıstrligi birlesip iske asyryp otyr. Eger synaq nátıjesi jaqsy bolsa, júıe barlyq medısınalyq uıymǵa engizilýi múmkin. «Askell» jobasy aıasynda «Samsung» apparaty negizinde arnaıy qurylǵy da ázirlengen. Qurylǵy qaýipsizdik úshin beınejazba júrgizedi, taldaý jasaıdy. Bul medısına qyz­met­kerleri nemese naýqas tarapynan jasalǵan dóreki is-árketti boldyrmaýǵa baǵyttalǵan.